Kano of kajak

Een kano is een vaartuig bedoeld om mee te peddelen, maar voortbeweging door bomen of zeilen komt ook voor. Over de gehele wereld komt dit vaartuig al heel lang voor.

Het woord 'kano' komt van het Portugees/Spaanse 'canoa'. Aangenomen wordt dat die term via Columbus afkomstig is als benaming voor de in het Caribische gebied gebruikte uitgeholde-boomstamkano. De kano zoals die we nu gebruiken voor toervaren, stamt echter af van de berkenbastkano van de Indianen in Noord-Amerika. Het was met name de relatief lichtgewicht-constructie van de berkenbastkano waardoor deze ook goed over land vervoerd kon worden, die deze kano daar zo geschikt voor maakte.

berkenbastkano

Door misvattingen bij de opkomst van de kanosport kreeg een kano in sommige Europese landen de bijnaam canadees, net zoals mensen ook wel 'pingpong' zeggen als ze het over tafeltennis hebben.

Canadese stijl kano

Midden 19de eeuw werden er in de omstreken van Peterborough in Canada door de daar wonende blanke bevolking cederhouten toerkano's gemaakt. Deze kano's waren gebaseerd op zowel de boomstamkano als de berkenbastkano van de inheemse Algonquin bevolking aldaar. Verschil met die inheemse kano's was dat de bouwers daarbij gebruik maakten van westerse scheepsbouwtechnieken. (Voor een foto van een karakteristiek exemplaar klik hier.) In de Verenigde Staten werden deze kano's wel Canadese stijl genoemd ter onderscheiding van de andere toerkano's in die tijd, zoals onder andere de zgn. Hout & Canvas kano uit de staat Maine aan de oostkust van de Verenigde Staten. Deze Hout & Canvas kano was een directe afstammeling van de berkenbastkano van met name de Penobscot indianen aldaar, en was niet alleen wat betreft herkomst, maar ook wat uiterlijk en constructie betreft wezenlijk verschillend van die zgn. Canadese stijl kano.

In die tijd bestonden de kanobonden echter voor een belangrijk deel uit wat elitaire [rijke] mensen die van mening waren dat een toerkano eigenlijk alleen deugde als je er mee kon zeilen. Van de open toerkano's kon daarom alleen die Canadese stijl kano in hun ogen genade vinden. kano's zoals de berkenbastkano en de direct daarvan afgeleide Hout & Canvas kano beschouwden zij als inferieur: een "voddenkano", alleen geschikt voor werklui en primitieve inheemsen [sic]. Hoewel de Hout & Canvas kano populairder was omdat deze veel goedkoper en minder kwetsbaar was dan die geheel van hout gemaakte Canadese stijl kano, werd de Hout & Canvas kano daarom pas in 1934 officieel erkend door de Amerikaanse kanobond.[1][2]

In Noord-Amerika wordt de benaming Canadese kano dan ook alleen gebruikt voor het type toerkano -- ook wel Peterborough genoemd -- zoals dat oorspronkelijk in Canada werd gemaakt. In sommige Europese landen, waaronder Nederland, werd dit onderscheid echter niet onderkend en omdat een kajak toen als de kano werd gezien, is men daar de benaming canadees voor kano's gaan gebruiken, zelfs voor gesloten wildwaterkano's! Ironisch genoeg wordt daarbij de Hout & Canvas kano vaak als de originele Canadese kano gezien...

Kajak

Het woord 'kajak' is afkomstig van de zgn. eskimo's, bij wie dit vaartuig oorspronkelijk vandaan komt. Kenmerkend voor een kajak is de van boven min of meer waterdichte constructie en dat dit vaartuig bedoeld is om laag zittend met een dubbelbladige peddel te worden gevaren.

eskimo-kajak

Open kano's bedoelt om met een dubbelbladige peddel te varen, zijn dus in principe geen kajaks. Gesloten kano's bedoelt om met een enkelbladige peddel te varen, worden in de regel niet als een kajak gezien.

Kano en Kajak

In sommige Europese landen, waaronder Nederland, wordt een kajak als een kano gezien. Scheepstechnisch is dat niet verkeerd, hoewel je een roeiboot dan ook als een soort kano kunt zien. Een kano is echter geen kajak, net zoals een boot geen kano is. 'Kano' zeggen als je 'kajak' bedoelt, kan dus misleidend werken bij zogenaamde kano-opleidingen, kano-tochten en kano-organisaties waar het in werkelijkheid alleen maar om kajakvaren gaat. Het is daarom zaak de termen 'kano' en 'kajak' zo consistent mogelijk te gebruiken, bijvoorbeeld zoals in onderstaand organigram van de Kanosport.

ORGANIGRAM DISCIPLINES KANOSPORT

In de wedstrijdsport wordt daarbij voor kano's de aanduiding C van Canoe gebruikt, met een nummer voor het aantal personen dat geacht wordt het vaartuig voort te bewegen: C1 staat dan voor solokano, C2 voor tandemkano en C4 voor vierpersoonskano. Bij de Wildwater-wedstrijdsport wordt daarnaast de aanduiding OC van 'Open Canoe' voor open kano's gebruikt, ter onderscheiding van de bij wildwatervaren gebruikelijke gesloten kano's. Bij de Vlakwater-wedstrijdsport wordt dit onderscheid niet gebruikt, omdat daar toch alleen maar open kano's gebruikt (mogen) worden. Een C1 is dus bij Vlakwater een open solokano en bij Wildwater een gesloten solokano.
Voor kajaks wordt in de wedstrijdsport de aanduiding K van Kayak gebruikt, met een nummer voor het aantal personen dat geacht wordt het vaartuig voort te bewegen: K1 staat dan voor eenpersoonskajak, K2 voor tweepersoonskajak en K4 voor vierpersoonskajak.