Historisch patrimonium

Historische en culturele bezienswaardigheden

Algemene informatie:

Doordat Clermont-Ferrand is samengesteld uit twee steden, Montferrand en Clermont, betekent dit ook dat er twee historische kernen te ontdekken zijn. We hanteren deze indeling ook op deze pagina.

Wanneer u de stadskernen wilt ontdekken aan de hand van één van de door het Office de Tourisme uitgezette parcours, dan kan u hier terecht voor meer informatie.

Kaart:

  • Clermont






  • Montferrand








Clermont


Maison de la Rue Garnier

1. Maison de la Rue Garnier

In dit huis, dat vermoedelijk in 1523 hier werd opgetrokken, was jarenlang een handelszaak ondergebracht. Je vindt er tal van renaissancistische bouwelementen in terug, zoals de loggia boven de mezekouw en een driehoekvormig fronton boven het raam. Aan weerzijden van datzelfde raam zie je pilasters met Korinthische kapitelen en een medaillon centraal in het fronton. Andere versieringen verfraaien de borstwering onder het raam. Ramen en deuren in deze gevel zijn allen uitgevoerd met sierlijsten, die schuin afgevlakt zijn. Een raam met een korfboog - dat thans verdwenen is - completeerde deze gevel. Op de binnenplaats vind je - zoals in zovele gebouwen uit die tijd - een wenteltrap langs waar je van de ene verdieping naar de andere kon gaan.

  • Adres
Kruispunt Rue Garnier en Rue du Port
63100 Clermont-Ferrand






Hôtel de Fontfreyde

2. Hôtel de Fontfreyde

Het was wellicht Raymond de Coustave - de Groot-Schatbewaarder in dienst van de Hertog du Berry en Kapitein van de Stad Clermont - die dit prachtige herenhuis in de tweede helft van de XIVe eeuw hier heeft laten optrekken. Men bezit van het oorspronkelijke gebouw nog steeds het originele plan, waarop de ligging van de verschillende woonverblijven duidelijk aangegeven wordt. Nadat het gebouw vervolgens was overgegaan op Guiot en Robert de Coustave, werd het uiteindelijk verkocht aan de familie Fontfreyde, naar wie het van dan af ook werd genoemd. 
Het waren Gabriël en zijn zoon Jean de Fontfreyde die rond 1570-1580 de prachtige renaissancegevel en de mooie wenteltrap op de binnenplaats hebben laten bouwen. In de XVIIIe eeuw heeft het interieur enkele kleine wijzigingen ondergaan. Tot in 2003 vond je hier het "musée du Ranquet" met herinneringen aan Blaise Pascal, de auteur. Nu bevindt zich in dit prachtige gebouw het "Centre photographique".

Het "Hôtel de Fontfreyde" is een typische renaissancewoning. Het bestaat uit twee woonverblijven die met elkaar verbonden worden door een wenteltrap ondergebracht in een trappentorentje. Op de kleine binnenkoer, die aansluit op de "rue Saint-Pierre", zie je prachtige façades, echt typisch voor de tweede helft van de XVIe eeuw. De ramen op de verschillende verdiepingen zitten ingelijst tussen Dorische, Ionische en - voor wat de laatste verdieping betreft - Korinthische pilasters. Het dak bezit een dakkapel die ook geëncadreerd wordt door Korinthische pilasters en bekroond wordt met een sierstuk, in de vorm van een lofwerk met daarin dennenappels verwerkt. De wenteltrap die de twee woonverblijven met elkaar verbindt, wordt bekroond door een torentje, met twee kleine dakkapellen. De trapleuning is op elke verdieping aan de zijde die zichtbaar is van op de binnenkoer versierd met bas-reliëfs en blazoenen.



In het Hôtel de Fontfreyde bevindt zich nu het Centre photographique waarin regelmatig tentoonstellingen plaatsvinden. Deze tentoonstellingen zijn vrij toegankelijk. Voor elke tentoontselling bestaat de mogelijkheid van een geleid bezoek tegen betaling van 4€.

  • Openingsuren
Open van dinsdag tot zaterdag van 14h00 tot 19h00.
Gesloten op zondag en maandag en op 1 mei, 1 Nov en 25 Dec.

  • Inkomprijs
Gratis

  • Adres
Kruispunt van de Petite-Rue-Saint-Pierre en de Rue des Gras
63100 Clermont-Ferrand






Hôtel Savaron

3. Hôtel Savaron

Door zijn positie als raadsman van Koning François I, was Hugues Savaron in staat om rond 1513 dit mooie herenhuis te laten bouwen. Samen met zijn vrouw Françoise Terrisse, liet hij deze mooie woning rond een binnenplaats in hooggotische stijl optrekken. Gedurende de voorbije eeuwen zijn er geen belangrijke veranderingen aan dit gebouw gebeurd. Vandaag is in dit gebouw een crêperie ondergebracht.

Als u de eerder sombere façade bekijkt die uitgeeft op de "rue des Chaussetiers", verwacht u zich helemaal niet - als u de binnenkoer betreedt - aan het zien van een "hôtel" met zo een uiterst doordachte gotische versiering. Het complex bestaat uit een hoofdgebouw, een hoektorentje en een bovenliggende galerij, langs waar het in verbinding staat met een tweede gebouw. Deze galerij die twee verdiepingen telt, bezit een gewelf met gesculpteerde sluitstenen. Op één van deze sluitstenen zie je het blazoen van Huegues de Savaron. Op een van de hoeken van deze galerij zie je een cul-de-lampe, volledig uitgewerkt met bladmotieven als versiering.

Het hoektorentje bestaat uit vier verdiepingen met ramen "à meneaux". De toegangsdeur op de gelijkvloerse verdieping is één van de mooiste gotische realisaties in deze stad. In het centrum ervan vind je een timpaan met daarin wildemannen aan weerszijden van het familiewapen van het adellijke geslacht Savaron.


  • Adres
Rue des Chaussetiers
63100 Clermont-Ferrand




Temple de Vasso Galate

4. Temple de Vasso Galate

De restanten van deze tempel gewijd aan Vasso Galate - een Arvernese godheid - lijken vandaag minder groots dan dat ze dat waren in de eerste eeuw van onze tijdrekening. Doordat deze ruïnes nu tussen hoge woonblokken liggen, is het niet gemakkelijk om zich in te beelden hoe mooi dit monument ooit is geweest. Omdat het in 259 nagenoeg volledig verwoest werd tijdens een raid van de Alamannen, aangevoerd door hun koning Chrocus, weet men niet zoveel over de functie, noch over de vorm die dit gebouw ooit heeft gehad. 

De memoires van Gregoire de Tours uit rond 580 zeggen wel iets meer over de schoonheid van dit monument. Uit zijn eerste deel over de Geschiedenis der Franken weten we dat de tempel een zeer mooi en stevig gebouw was met dubbele muren. De muren binnenin waren opgetrokken in kleine stenen, de buitenmuren met grote, rechthoekige blokken. De muren waren dertig voet dik. Het interieur was versierd met marmer en mozaïeken, de vloer was uit marmer en het dak uit lood. Verschillende honderden jaren lang werden deze "murs des Sarrains" - want zo werden ze in de Middeleeuwen genoemd - verwaarloosd. Uit deze verkeerde benaming blijkt hoe de bewoners uit die tijd een allegaartje maakten van het Romeinse Keizerrijk en van de Arabieren uit de VIIIe eeuw.

Halverwege de XIVe eeuw werden de ruïnes van deze tempel opgenomen in het "château des Salles". Toen alles dreigde te vervallen tot één grote ruïne, werd het hele complex in 1838 grondig bestudeerd door Prosper Mérimée. Na de sloop van het kasteel in 1939 heeft men deze muren toch behouden, ondanks de bouw van woonblokken tussen 1947 en 1960. 


  • Adres
Rue Rameau 2-4
63100 Clermont-Ferrand





5. Place de Jaude

Zelfs al moest men wachten tot het midden van de XVIIe eeuw om hier de eerste gebouwen te zien verrijzen, toch weten we uit archeologische opgravingen dat dit plein al tijdens de Romeinse Oudheid werd bewoond. De naam "Jaude" is wellicht afgeleid van het Latijnse "galate" (denk maar aan de Vasso Galate-tempel hier in de buurt), dat later vervormd werd tot "galde", om dan uiteindelijk "jalde" te worden in de Middeleeuwen. Zoals in zoveel andere steden heeft dit plein - dat zowel centraal in de stad als dicht bij de grote verkeersassen lag - van de bouw van een kek, hier de "église Saint-Pierre-de-Minimes" rond 1630 gebruik gemaakt om hier een fontein met bassin te laten installeren.

De grote werken uit het midden van de XIXe eeuw hebben dit plein een totaal ander uitzicht gegeven. Dat juist hier in 1848 een standbeeld werd opgericht voor generaal Desaix, zal achteraf zeker ertoe hebben bijgedragen dat hier tussen 1891 en 1894 de stedelijke opera verrees, een ontwerp van Joseph Teillard. In 1903 richtte men in het midden van het plein een beeld op voor Vercingetorix, gemaakt door Bartholdi. Tussen 2003 en 2005 werden er op dit plein grote werken uitgevoerd bij de aanleg van een nieuwe tramweg.


Place de Jaude


Het standbeeld van generaal Desaix, die in 1801 sneuvelde tijdens de slag van Marengo, is een bronzen rechtopstaand beeld, gemaakt door Charles-François Leboeuf, alias Nanteuil. Het werd in 1848 ingehuldigd. Men ziet de generaal in militair kostuum, met een steek op het hoofd, een cape op de schouders, de linkerhand rustend op een degen en wijzend met de wijsvinger van zijn rechterhand. Aan zijn voeten ligt een kanonskogel, het symbool voor zijn dood op het slagveld.

Recht tegenover hem staat het ruiterstandbeeld van de beroemde Vercingetorix. Het is geen toeval dat deze moedige Gallische krijger in deze stad een standbeeld heeft gekregen. Immers de site waar de slag van Gergovie plaats vond, waarbij hij zich liet opmerken, ligt niet zo ver van Clermont-Ferrand. 

Dit bronzen beeld is een creatie uit 1900 van Frederic Auguste Bartholdi en werd in oktober 1903 op de "place de Jaude" geïnstalleerd. Deze temperamentvolle beeldengroep werd gerealiseerd aan de hand van een maquette uit 1870, gemaakt t.g.v. het "salon des Champs-Elysées". Hij toont ons de man die bij Alesia werd overwonnen, het zwaard in de hand , terwijl hij zijn paard de sporen geeft. Rond dit plein vind je allerlei gebouwen uit het begin van de XXe eeuw en ook handelszaken, zoals het "centre Jaude", dat hier op het einde van de jaren zeventig van de vorige eeuw verrees.


  • Adres
Place de Jaude
63100 Clermont-Ferrand





6. Château des Vergnes

Dit XVII-eeuwse gebouw is zeer harmonieus ingedeeld. Aan alles werd de grootste zorg besteed, dat merk je aan de gemoluurde frontons boven de ramen op de tweede verdieping en aan de plaatsing van vuurpotten in “pierre de Volvic” boven op de kroonlijst.

Het kleine achthoekige gebouwtje naast het kasteel is ooit de kapel geweest. Het werd er wellicht in de XVIIIe eeuw bijgebouwd. Voor het parement ervan heeft men “pierre de Volvic” gebruikt. Twee ionische zuilen flankeren de toegang.

Jammer genoeg ligt dit kasteel in een buurt met een niet al te goede reputatie.


  • Adres
Rue du Château-des-Vergnes
63100 Clermont-Ferrand





Obélisque de Désaix

7. Obélisque / Pyramide Desaix

Deze obelisk is een huldebetoon aan generaal Desaix (1768-1800). De inwoners van Clermont noemen het ook wel de piramide. Obelisk of piramide, beide zijn een duidelijke verwijzing naar Egypte, het land waar deze generaal zijn grootste successen behaalde.

Op 17 mei 1801 werd de eerste steen van deze obelisk gelegd. In totaal bestaat hij uit 32 stenen, even veel als de leeftijd van de generaal toen die stierf. Op de obelisk - het centrale deel van een fontein - staan alle campagnes vermeld waaraan hij heeft deelgenomen.

Toen in 1903 drie ministers de stad bezochten bij de eerstesteenlegging voor de stedelijke bibliotheek, heeft men de basis van dit monument versierd met gesculpteerde guirlandes en blazoenen.

Boven op de obelisk staat een loden vaas. Oorspronkelijk zou men hierin het hart bewaren van de generaal. Op het moment dat men het erin wou plaatsen, bleek het echter al in een dergelijke ver gevorderde staat van ontbinding te verkeren, dan men dan maar besloten heeft om het te verassen.

Oorspronkelijk zou men hierin het hart bewaren van de generaal. Op het moment dat men het erin wou plaatsen, bleek het echter al in een dergelijke ver gevorderde staat van ontbinding te verkeren, dan men dan maar besloten heeft om het te verassen.



  • Adres
Kruispunt van de boulevards Lafayette, Ballainvilliers et Vercingetorix
63100 Clermont-Ferrand




8. Hôtel de Ville

Waar nu het ”Hôtel de Ville” staat, stond in de Middeleeuwen het paleis van de Graven van Auvergne. In 1578 werd het door Cathérine de Medicis aan de stad overgedragen.

Op diezelfde plek werd in 1825 een justitiepaleis gebouwd. Dertien jaar later besloot men dit gebouw te gaan verbouwen en uit te breiden, zodat de diensten van het stadbestuur er in ondergebracht konden worden. Nog voordat de werken volledig voltooid waren – in 1844 – werd het nieuwe “Hôtel de Ville” al op 25 juli 1840 plechtig ingehuldigd.

 
In de feestzaal van dit “hôtel de ville” heeft zich kort na de Eerste Wereldoorlog een dramatische gebeurtenis voorgedaan. Toen men in deze zaal aan de bevolking alle vaandels wilde tonen die op de vijand veroverd waren, stortte één van de twee toegangstrappen onder het gewicht van de grote menigte in. Er vielen verscheidene slachtoffers.

 

 

  • Adres
Rue Philippe-Marcombes 10
63033 Clermont-Ferrand





Hôtel de Chazerat

9. Hôtel de Chazerat

Op de plek waar nu het Hôtel de Chazerat staat, stond ooit het “hôtel de Ribeyre”, tot het in 1759 door een brand werd vernield. Dat herenhuis was toen eigendom van de moeder van Charles- Antoine de Chazerat, de laatste “intendant d’Auvergne”. Hij was het die de opdracht zou geven tot de bouw van het huidige gebouw. Om dit hôtel te kunnen bouwen liet hij verscheidene naburige woningen onteigenen. Het was een hele uitdaging om in deze nauwe “rue des Nobles”, waar twee koetsen elkaar nauwelijks konden passeren, een dergelijk gebouw neer te zetten. En toch is men daar in geslaagd. Het gebouw is een ontwerp van architect Pierre Peyrat. De bouw ervan nam 5 jaar in beslag, van 1759 tot 1764. In 1769 werd het nog verder afgewerkt onder de architecten Gilbert Fournier en Antoine Deval.

Het geheel is een mooi voorbeeld van de neoklassieke architectuur uit de XVIIIe eeuw in de Auvergne. Het bestaat uit een ovale binnenplaats – wat op zichzelf al iets unieks is voor Frankrijk – met daar rond allemaal gebouwen, opgetrokken in “pierre de Volvic”, versierd met pilasterzuilen. Het geheel was oorspronkelijk - zoals zovele gebouwen op het einde van de XVIIIe eeuw - wit bepleisterd. 

Het "salon d'honneur" in witte en gouden tinten en met gipsen sierlijsten, kijkt uit over een tuin “à la française”. In de vestibule zie je een aantal trompe-l'oeil schilderijen. 

Aan de achterkant bevonden zich de paardenstallen. Daar zie je nu nog de poort met de bustes van twee paarden.

  • Adres
Rue Pascal 4
63000 Clermont-Ferrand




Théâtre

10. Le Théâtre

Aan de “boulevard Desaix” ligt de Stedelijke Opera. Ze werd tussen 1891 en 1894 gebouwd naar een ontwerp van architect. Teillard. De sculpturen op de rijkelijk versierde gevels zijn het werk van Gourgouillon.

 


  • Adres
Boulevard Desaix
63000 Clermont-Ferrand

















11. Hôtel martial de Granseigne

In de oude “rue des Nobles” vind je in een gebouw een kamer met een compleet XVII-eeuws interieur: prachtig houtvakwerk, een monumentale open haard en een verzameling van acht doeken geschilderd door François Lombard in de jaren 1640. Opdrachtgever van dit alles was Martial de Granseigne, raadsheer van de koning en procureur-generaal aan het "Cour des Aides".

Men kan dit gebouw enkel bezoeken tijdens een geleid bezoek van het Office de Tourisme.

  • Adres
Rue Pascal 12
63000 Clermont-Ferrand





12. La salle Gaillard

Dit gebouw noemt de ‘salle Gaillard’, naar het plein waar het zich bevindt. Gilbert Gaillard (1843-1899) werd geboren in Maringues. Het was een veelzijdig technicus - een industriële banketbakker – die ook een succesrijke carrière als politicus had. Zo was hij van 1880 tot 1884 burgemeester van Clermont-Ferrand, van 1881 tot 1889 zetelde hij in de ‘Conseil Général du Puy-de-Dôme’, van 1883 tot 1889 volksvertegenwoordiger en daarna senator.

Zoals alle andere openbare gebouwen, die sinds de XIIIe eeuw in Clermont-Ferrand gebouwd werden, is ook dit gebouw opgetrokken in ‘pierre de Volvic”. Het straalt daardoor dezelfde strengheid uit als alle andere gebouwen opgetrokken in lavasteen.

Op 7 juli 1778 kreeg ondernemer Ricard de opdracht voor de bouw van dit gebouw, een ontwerp van architect Chevalier. Bij de voltooiing ervan in 1780 bestond de façade op het gelijkvloers uit een arcade van vijf rondbogen met kraagstenen als sluitstenen. De totale kostprijs liep op tot 25318 ponden, daarvan schoot de beroepsvereniging van handelaren 1800 ponden als lening voor. Het hele complex zou zowel als magazijn en als stadswaag gebruikt worden.

Dit nieuwe gebouw bepaalde meteen het architecturale uitzicht van dit plein. Omdat toen al de stad de bouw van huizen reglementeerde en men niet zo maar naar zijn persoonlijke smaak een gebouw mocht oprichten.

Door de jaren heen werd het gebouw voor allerlei doeleinden gebruikt en in die zin dan ook aangepast. Zo werd er al enkele jaren na de bouw ervan er ook al een kaasmarkt in onder gebracht.

In de XIXe eeuw werd er boven op het oorspronkelijke gebouw nog een verdieping bijgebouwd. Lange tijd zou hierin het muziekconservatorium worden ondergebracht. Daarna werd het de feestzaal. Het hele complex werd in 1982 en 1984 gerestaureerd. De voorgevel is nog steeds die uit de XIXe eeuw, met het mooie gietijzeren traliewerk op het gelijkvloers. Ook het interieur is nog steeds prachtig met de grote zaal waar het licht binnenvalt langs vijf rondboogramen, bekroond met Dorische kroonlijsten.


  • Adres
Place Gaillard
63100 Clermont-Ferrand






Halle aux blés

13. Halle aux Blés

Aan deze graanhalle werd van 1762 tot 1771 gebouwd onder de leiding van ir. François-Charles Dijon. In 1822 werd ze onder toezicht van architect Louis Ledru opgetrokken. Deze halle paste volledig binnen de urbanisatiepolitiek, die men op het einde van de XVIIIe eeuw in Clermont-Ferrand voerde. Zo wou men de handel en het verkeer in goede banen leiden en wou men aan de handelaars ruime, praktische en gemakkelijk te overziene lokalen geven. 

Het gebouw is opgetrokken in een neoklassieke stijl, volgens een rechthoekig grondplan. Rond een centrale binnenplaats liggen er vier galerijen met kruisribgewelven, met daarboven nog een verdieping voor de opslag van granen. In de XIXe eeuw werd het gebouw gebruikt voor kunst- en vakonderwijs. Tot in 1999 zou hier de kunstacademie haar standplaats hebben. Sindsdien staat het gebouw leeg.


  • Adres
Rue Ballainvilliers 11
63100 Clermont-Ferrand
 







Hôtel dieu

14. Hôtel-Dieu

Het ‘Hôtel-Dieu’ in Clermont-Ferrand is een gebouwencomplex samengesteld uit gebouwen uit de XVIIIe, XIXe en XXe eeuw.

Toen het in 1773 werd geopend op de plek waar ooit het vroegere ‘Hôpital de la Charité’ had gestaan, was dit ‘Hôtel-Dieu’ echt een modelproject. Ofschoon het op architecturaal vlak een monumentaal bouwwerk was, bezat het op de twee hectaren dat het groot was, voldoende groene ruimte en goed aangelegde wandelpaden om de genezing van de zieken te bevorderen. Op dat vlak vormde het een echte trendbreuk met de bestaande instellingen: die voor het overgrote deel naar en bekrompen waren. Ook vandaag nog zie je de oorspronkelijke vorm van de ‘cour d’honneur’ met de twee hoofdvleugels, met uitzicht op de Puy-de-Dôme. 

De organisatie en de geschiedenis van het hospitaalwezen in Clermont-Ferrand is een beetje te vergelijken met dat, zoals het zich heeft voorgedaan overal elders in Frankrijk. Het hospitaal – dat in de eerste plaats er gekomen was voor de armen, bedelaars, prostituees en vondelingen – werd in de eerste plaats beheerd door religieuzen. Nog meer dan een plaats waar men zorgen kon krijgen, was het vooral een laatste redmiddel, maar ook een plaats waar men opgesloten kon worden, om zo het sociale leven te normaliseren … Met de oprichting van het ‘Hôtel-Dieu’ kwam de intentie om te verzorgen en te helen meer op het voorplan. De geschiedenis leert ons dat uit pure vrees voor slechte uitwasemingen en uit schrik voor besmetting sommige gemeenschappelijke ruimtes zo sterk verlucht werden dat het echte tochtruimtes waren … alles behalve comfortabel, maar toch nog te verkiezen boven de verpestende sfeer van de vroegere hospitalen. 

In de dagen na de Franse Revolutie verandert de naam van ‘Hôtel-Dieu’ in ‘Grand Hospice de l’Humanité Souffrante’. Het is echter wachten tot het einde van de XIXe eeuw, vooraleer het een echte medisch-chirurgicale instelling werd dankzij de inzet van artsen en verpleegsters, en door de oprichting van specialisaties en opleidingscentra (verpleegkunde, vroedkunde, …)

Het XVIIIe gebouw werd tussen 1767 en 1773 waarschijnlijk gebouwd onder de leiding van architect Dijon. Architect Rousseau zou later – in de periode tussen 1808 en 1815 – de uitbreidingswerken leiden.

De hoofdingang is onveranderd gebleven. Hoewel het voor een bezoeker niet altijd gemakkelijk is de juiste weg naar een bepaalde dienst te vinden, door de vele opeenvolgende uitbreidingen, kan een aandachtige toeschouwer die de binnenplaats overschouwt, zich toch nog een precies idee vormen van hoe het ‘Hôtel-Dieu’ van Clermont-Ferrand er oorspronkelijk heeft uitgezien.

Het terras aan de westelijke kant van de binnenplaats sluit aan op een monumentale trap, die rond 1860 werd gebouwd. Binnenin heb je op het gelijkvloers drie galerijen, die rond de binnenplaats liggen, alsook de “salle Duprat”. In deze zaal zie je in een nis een fontein en ook een muurschildering van Emile Méry. 

Het grote gebouw aan de zuidzijde – een ontwerp van architect Rousseau – is uitgevoerd met een colonnade, geïnspireerd op de Dorische colonnade in Phaestum. 

De ‘école de sages-femmes’ (opleidingscentrum voor vroedvrouwen) werd in de jaren 1891-1892 gebouwd naar de plannen van Jean Teillard. Deze school werd toen beschouwd als de modernste van Frankrijk.

Het is een rechthoekig gebouw geflankeerd aan de ene zijde door een trappentorentje opgebouwd uit verschillende muurpanelen, behalve het hoogste deel dat rust op pendentieven en aan de andere zijde door een vierkante toren. In dit gebouw zie je gotische en Louis XIII-stijlelementen samen met elementen die typisch zijn voor een rationele architectuur.

Aan de zuidoostelijke kant van het ziekenhuiscomplex zie je drie paviljoenen, bestemd voor de opvang van kinderen. Ze werden in 1920 ontworpen door Jean Amadon, de ‘architecte des hospices’. Diezelfde architect was ook verantwoordelijk voor de bouw van de polykliniek, een T-vormig gebouw, opgetrokken in een Italiaans geïnspireerde Art-déco-stijl, versierd met bas-reliëfs van Gustave Gournier.

Albéric Aubert ontwierp de twee paviljoenen die het oostelijke portaal van het ‘Hôtel-Dieu’ flankeren. Het paviljoen Emile Roux (1931-1935) valt vooral op door de geometrische vormen uit baksteen waarmee het bekleed is en de zandstenen bas-reliëfs in Art-Décostijl. Het tweede paviljoen (1933-1936) heeft een modernere voorgevel. Het geheel is dus eigenlijk een museum van allerlei architecturale stijlen.



  • Adres
Boulevard Léon Malfreyt
63100 Clermont-Ferrand








15. La Cité Vaudoit

De Cité Vaudoit is het mooiste XIXe eeuwse burgerlijke gebouwencomplex in Clermont . Deze gebouwengroep is genoemd naar de familie (waarvan de afstammelingen er nog steeds wonen), die deze gebouwen op een ommuurd perceel heeft laten bouwen. Dat alles, naar een ontwerp van architect Tachet.

Zeer karakteristiek is de ronde toren van het "Immeuble de Maîtres" uit 1884. Op elke verdieping van dit gebouw zie je grote glasramen met personages in renaissancekledij. Op de binnenplaats staan verschillende mooie fonteinen en zie je op het plafond van de doorsteek ook een mooie trompe-l'oeil -schildering.

Cité Vaudoit


Een privé-paserelle verbindt de twee aanpalende straten. Hier zie je dan ook drie gebouwen. Op de eerste verdieping van het gebouw met het torentje bevindt zich een salon waarvan de muren en de plafonds beschilderd zijn met bloeiende bloesems, vogels en draken in een typische Japanse stijl.

Verderop zie je de vroegere paardenstallen, in een tuin met fonteinen. En tot slot nog een gebouw met een overdekte doorgang op het gelijkvloers.

  • Adres 
Rue Gaultier-de Biauzat
63100 Clermont-Ferrand 




Hôtel Dauphin de Montrodeix

16. Hôtel Dauphin de Montrodeix

Dit herenhuis in Louis XVI-stijl gaat terug tot de eerste helft van de XVIIIe eeuw. Aan de buitenkant vind je nog steeds de oorspronkelijke bouwelementen terug, zoals het klassieke voorportaal uitgevoerd met ‘bossages’.

De gevel die uitgeeft op de tuin, bestaat uit een centraal woongedeelte met fronton, dat op een symmetrische wijze geflankeerd wordt door twee zijvleugels.

Binnen in het gebouw zijn er wel belangrijke veranderingen gebeurd op het einde van de XIXe eeuw – begin XXe eeuw. Zo werd het hele interieur in twee vleugels opgedeeld.

In de oostelijke vleugel werden appartementen ondergebracht, bereikbaar via een gemeenschappelijk trappenhuis. De trap werd uitgevoerd als een XVIII-eeuws concept. De westelijke vleugel is nog steeds ingericht als een particulier herenhuis, bereikbaar via een private trap. De zes pronkkamers op de eerste verdieping werden opnieuw volledig gedecoreerd in de typische bourgeoisie-stijl uit die tijd (neo-renaissancistische eetzaal met gecompartimenteerde lambrisering en een monumentale schoorsteenmantel met pilasters en een vegetatieve decoratie en een ‘grand salon’ met een decor in neo-Louis XVI-stijl).


  • Adres
Rue Grégoire-de-Tours 4
63100 Clermont-Ferrand



Hôtel Montrosier de la Vilatelle

Hôtel Montrosier de la Vilatelle

Groot herenhuis uit het midden van de XVIIIe eeuw, gebouwd voor Antoine de Montrosier , belastingontvanger in Riom. De voorgevels aan de straatkant hebben niet meer hun oorspronkelijke vorm, de vleugels die uitgeven op de binnenplaats werden in de XIXe eeuw opgetrokken. Boven het voorportaal heb je een galerij-balkon-combinatie, met grote finesse uitgehouwen in “pierre de Volvic”. De massief houten deurpanelen zijn in pure Rocaille-stijl uitgevoerd. Binnenin zie je parketvloeren en houtwerk uit de XVIIIe eeuw, alsook gipsdecoraties in Rocaille-stijl. 

  • Adres
Rue du Port 38
63100 Clermont-Ferrand











Montferrand



Hôtel Pradal


1. Hôtel Pradal

Dit grote herenhuis dat op het einde van de XVe eeuw werd gebouwd voor het gezin van Etienne Pradal, mag men onderbrengen in de categorie gebouwen uit de vroege Renaissance. De Pradals hadden hun vermogen te danken aan Etienne, die als "lieutenant général" werkte onder de baljuw van Montferrand. Etienne was een grote kunstliefhebber. Het was hij die o.a. in 1519 het doksaal in de Notre-Dame heeft laten bouwen. Na hem werd dit huis de eigendom van Jean Pradal, die ook de functie van "lieutenant général" waarnam. Dit huis is vrijwel zonder schade de eeuwen doorgekomen. Op de onthoofding van het Mariabeeld ten tijde van de Franse Revolutie na, is het hele gebouw ook nu nog perfect in zijn oorspronkelijke staat bewaard gebleven.

Dit herenhuis aan een van de uiteinden van de "rue du Séminaire" heeft een bepleistering, die alleen de vensterlijsten en de hoekopstand, uitgevoerd in andesietsteen uit Volvic, vrij laat. Op deze hoek staat een mooi O.L.Vrouwbeeld onder een stenen baldakijn (het hoofd ervan is verdwenen). Langs weerszijden van deze hoek tellen de façades vier grote toegangen uitgevoerd met een korfboog, waarlangs men het gebouw kan betreden. De bovenliggende verdiepingen hebben alle renaissanceramen "à meneaux". Binnen in het gebouw zie je boven de renaissancedeur een groot schelpmotief met daarin het familiewapen van Etienne Pradal. (Twee engelen houden het familiewapen vast).


  • Adres
Rue du Séminaire 22
63100 Clermont-Ferrand






Maison des quatre têtes

2. Maison des quatres têtes

Op de hoek van het “carrefour des Taules” met de “rue du Séminaire” staat dit huis met twee duidelijk van elkaar gescheiden verdiepingen, waaruit je zou kunnen afleiden dat het in twee verschillende periodes werd gebouwd. Als de bovenste overkragende verdieping alle kenmerken vertoont van de XVe eeuw (kleine ramen, vakwerk opgevuld met een mengsel van leem en stro), dan is de stenen benedenverdieping duidelijker een stuk recenter.

De verkleining van het “carrefour des Taules” in de 18de eeuw lijkt deze hypothese te staven. Heel interessant daarbij zijn de vier gesculpteerde kraagstenen in andesietsteen uit Volvic, die de ringbalk van dit huis versieren. Het huis dankt zijn naam aan deze fameuze gestileerde hoofden – die volgens de legende de hoofden zijn van lokale Seugneurs. Dergelijke in steen gesculpteerde hoofden versieren ook de gevel van het aanpalende huis.


  • Adres
Kruispunt Rue Jules Guesde en Rue du Séminaire
63100 Clermont-Ferrand






Maison de l'Echauguette

3. Maison de l'Echauguette

Dit huis op de hoek van de "rue de Marmilhat" met de "rue de la Rodade" bezit nog steeds het uitkijktorentje uit de XVIe eeuw - de eeuw waarin dit huis hier werd gebouwd. Dit torentje boven op een tromp had vroeger een dak uit hout en leem, maar dat is nu verdwenen. Het had een vrij kleine diameter, telde twee ramen en was hoger dan het huis. Van dit torentje blijft nu alleen nog het onderste deel over. Het is opgetrokken uit Pierre de Volvic en telt nog slechts één raam, waaraan je nog de sporen ziet van traliën, die ook verdwenen zijn. De basis van de tromp is versierd met renaissance-elementen.

  • Adres
Kruispunt Rue de la Rodade en Rue de Marmillat
63100 Clermont-Ferrand







Maison de l'Apothicaire

4. Maison de l'Apothicaire

Dit huis uit de XVe eeuw vind je op de "carrefour des Taules". Zoals de naam het aangeeft was het op het einde van de Middeleeuwen de woonst van een chirurgijn. Dit mooie vakwerkhuis op de hoek van de "rue de la Rodade" en de "rue des Cordeliers" is typerend voor alle woningen in deze straat. Als gevolg van de uitdieping van deze straat in 1733 zijn alle oude kelders boven de grond komen te liggen. Dat merk je heel goed bij dit huis, dat op die manier een overdreven hoge eerste verdieping heeft gekregen.

Het gebouw telt drie verdiepingen, de twee façades hebben een in steen uitgevoerde gelijkvloerse verdieping met grote doorgangen bekroond met korfbogen en verder kleine zijdeurtjes. De overkragende bovenverdiepingen zijn uitgevoerd in vakwerk met andreaskruisen. Elke verdieping heeft een overkraging versierd met houten kraagblokken met een gotische vormgeving. De puntgevel in de "rue des Cordeliers" is versierd met kleine houten sculpturen, die aan de consoles zijn aangebracht. Op de linkse zie je een chirurgijn met een lavementspuit in de hand, terwijl de rechtse een patiënt laat zien met de billen bloot. 


  • Adres
Kruispunt van de rue de la Rodade en rue des Cordeliers.
63100 Clermont-Ferrand






Maison des Capucins

5. Maison des Capucins

Van dit huis - te dateren tussen de XIIIe en de XVe eeuw - wordt beweerd dat het bewoond werd door Kapucijnen, die men ook "Cordeliers" noemde. Hun klooster lag buiten de stadsmuren (in de omgeving van de vroegere "porte de Bise"). Het zou best kunnen dat ze ook in het centrum van deze stad nog een huis hadden.

De benedenverdieping bestaat uit gemetselde stenen en heeft in de gevel heel wat openingen, gemaakt voor verschillende functies. Zo heb je hier een raam met een drielobboog, een gemouluurde korfboog, een deur met schuin afgekante deurposten, een deur waarbij de latei rust op kleine kraagstenen en een poortje met een drielobboog. De overkragende bovenverdieping is opgebouwd uit houten pijlers, met daartussen andreaskruisen.


  • Adres
Rue de la Rodade 6, 8, 10
63100 Clermont-Ferrand




Maison à pans de bois


6. Maison à pans de bois

Dit XV-eeuwse vakwerkhuis heeft nog steeds een mooie, overkragende façade. In deze woning is een brood- en banketbakkerij gevestigd, dat past heel goed bij de commerciële bestemming van dit soort woningen. Het huis ligt in de "rue de la Rodade". De benedenverdieping is vaak gerestaureerd en daardoor is door de eeuwen heen het uitzicht veranderd. De bovenliggende etages zijn veel interessanter. Ze komen iets boven de straat uit. Er zijn vier ramen aangebracht in het midden van de gevels die opgebouwd zijn uit een bepleistering van leem vermengd met stro aangebracht tussen het vakwerk in de vorm van andreaskruisen.


  • Adres
Kruispunt Rue de la Rodade en Rue de Marmillat
63100 Clermont-Ferrand





Maison des Echevins

7. Maison des Echevins

Vandaag kent men dit XVI-eeuwse gebouw onder de naam "Maison des Échevins" (het Schepenhuis), maar waarschijnlijk is het dat nooit geweest. Hoewel deze benaming al heel lang gebruikt wordt, is het totaal onmogelijk dat hier ooit schepenen hebben gewoond, omdat Montferrand altijd al door consuls werd bestuurd en later door baljuws. Het ambt van schepen bestond alleen in Clermont. Wat er ook van zij, toch lijkt het dat deze woning ooit eigendom is geweest van mensen die in Montferrand een belangrijke rol hebben gespeeld (rijke handelaren, leden van de balie ...)

In hartje van de "rue de la Rodade" past dit prachtige vakwerkhuis perfect tussen alle andere woningen in deze straat, die alle uit dezelfde materialen zijn opgebouwd. Het huis telt drie verdiepingen. De overkragende façade rust op een eerste niveau, dat in steen is opgetrokken en grote vensteropeningen heeft in korfboogvorm. De eerste en de tweede verdieping bestaan uit vakwerk opgevuld met een mengsel van leem en stro. Ook deze verdiepingen bezitten grote ramen uit die tijd. Versieringen tref je alleen aan op de gesculpteerde houten consoles en op de andreaskruisen, die je over de hele gevel aantreft.

  • Adres
Kruispunt Rue de la Rodade en Rue de Marmillat
63100 Clermont-Ferrand







Hôtel de la Porte

8. Hôtel de la Porte / Maison de l'Architecte

Dit huis werd gebouwd voor de familie "de la Porte", die hier woonde in de tweede helft van de XVIe eeuw. Soms noemt men dit herenhuis ook het "Maison de l'Architecte". Er zijn te weinig gegevens over dit gebouw gekend, om zeker te zijn dat dit inderdaad ook de residentie is geweest van een architect. Wat er ook van zij, dit renaissancehuis is de eigendom geweest van iemand met goede smaak en voldoende financiële middelen.

Ook dit huis is opgetrokken rond een binnenplaats. Boven dit huis verrijst een trappentorentje met een polygonaal grondplan. De toegangsdeur is vooral rijkelijk met sculpturen versierd ter hoogte van het blazoen, waarop je het voor zich al sprekende familiewapen ziet van het geslacht "de la Porte". Rond dit familiewapen dat op een ovaal wapenschild werd aangebracht, ontplooit zich een geheel aan decoratieve elementen, gaande van maskers, over bloempjes in de knop en vlechtwerk rond een kleine cartouche waarop het jaartal 1577 vermeld wordt. De rest van het gebouw is veel soberder versierd (zo heb je hier een gevel waarvan de ramen geen vensterbomen hebben en heb je een gewone gemouluurde korfboogvorm boven de andere toegangsdeur).


  • Adres
Rue Marmillat
63100 Clermont-Ferrand






Hôtel de la Faye des Forges

9. Hôtel de la Faye des Forges

Dit herenhuis in Renaissancestijl werd in de XVIe eeuw gebouwd voor de familie “la Faye des Forges”. Aan de buitenzijde zie je nergens enige decoratie. Kijkend door het raampje van de deur die uitgeeft op de “rue de la Cerisière”, zie je een kleine binnenplaats, met een overkragend torentje en een deur bekroond met een gotische ontlastingsboog. Binnen het vlak van deze boog is een timpaan aangebracht, waarop twee leeuwen staan afgebeeld die een blazoen vasthouden (een klauwende leeuw doorstreept met twee dwarsbalken). Er boven zie je een amulet met een citaat in het Latijn.

  • Adres
Rue de la Cerisière 2
63100 Clermont-Ferrand




Maison à double galerie de bois

10. Maison à double galerie de bois

Dit huis uit de XVe en XVIe eeuw bezit nog steeds een dubbele houten galerij ingesloten tussen twee stenen gebouwen. Het is enig in zijn soort hier in Montferrand. Het huis is opgebouwd langs een binnenplaats die nu uitgeeft op straat. In de stenen façades aan de zijkanten zie je vensters "à meneaux". Voor de linkse voorgevel zie je een trappentorentje langs waar je elk van de vier verdiepingen kunt bereiken. De dubbele houten galerij bezit een houten dakbedekking en mooi gesculpteerde balustrades.

  • Adres
Rue de la Cerisière
63100 Clermont-Ferrand






11. Les remparts de Montferrand


De omwallingen van Montferrand waren toen ze gebouwd werden langer dan die van Carcassonne. Het gebruikte dispositief ervan zou Vauban later verder ontwikkelen. Deze omwallingen zijn getuigen van het rijke verleden van Montferrand. Een aantal elementen ervan zijn nog terug te vinden in de stad, meer bepaald in de rue des Fossés-sous-le-Séminaire, rue des Fossés-sous-la-Rodade en de rue de la Gravière.

Van de allereerste omwalling, die Guillaume VI - Graaf van Auvergne – hier in 1120 rond zijn burcht liet optrekken, blijft er alleen nog een ronde toren over, met een smal Romaans raampje, aan de kant van de “petite-rue du château”. Naast de burcht had ook de stad toentertijd een omwalling. Die is door de eeuwen heen volledig opgeslorpt door andere gebouwen. Alleen één van de poorttorens bleef onder de naam “donjon de la Rodade” tot in de XVIe eeuw bestaan.

Vooral van de tweede omwalling uit de XIIIe eeuw is er nog veel bewaard gebleven. Deze kwam er nadat de Gravin van Auvergne in 1196 aan de inwoners heel wat vrijheden verleende, die de handel duidelijk stimuleerden en heel wat nieuwe commerciële activiteiten aantrok. Om de inwoners en hun verworven rijkdom beter te kunnen beveiligen, liet haar zoon Guillaume een 1772 meter lange ringmuur rond de stad optrekken. Voor de muur lag een diepe gracht met water afkomstig van een riviertje, de Tiretaine.

In het zuiden liep deze omwalling door de huidige “rue Debay-Facy” en de “rue Saint-Robert”. Deze ringmuur was zo een 10 meter hoog. Om de veertig meter stond er een rechthoekige verdedigingstoren (zoals je er nu nog een ziet in de “rue de la Gravière”). Op die manier kreeg men een perfect opgestelde verdedigingsgordel rond deze stad.

Je kon de stad binnengaan langs vier poorten. In het noorden langs de “Porte de Bise”, ook “Porte Saint-Louis” genoemd. De “Porte de l'Hôpital” in het zuiden. In het westen de “Porte de la Rodade”, ook gekend als de “Porte de Belregard” en tot slot langs de “Porte de la Poterle”, ook “porte de la Bade” genoemd, in het zuidoosten. Voor elk van deze poorten lag er een ophaalbrug.

Door de eeuwen heen werden deze omwallingen steeds maar opnieuw aangepast aan de nieuwe wapens. Tot 1631 werden ze dan ook zeer goed onderhouden. Rond 1770 begon de aftakeling ernstige proporties aan te nemen en besloot men uiteindelijk om o.a. alle stadspoorten te slopen.






Hôtel du Baillage

12. Hôtel du Bailliage

Dit "hôtel du bailliage" is er deels gekomen dank zij koning Charles VII, die in 1425 hier een standplaats creëerde voor een koninklijke schout. Deze baljuws lieten hier in de tweede helft van de XVe eeuw in het centrum van de stad een gebouw oprichten in gotische stijl. Tot in 1556 zorgden deze armen van de wet ervoor dat de koninklijke rechtspraak hier werd toegepast. In dat jaar werd deze standplaats opgeheven. Onder het grote aantal drosten, die elkaar hier gedurende twee eeuwen opvolgden, citeren we er enkele: Hervé du Mesnil (de allereerste baljuw, van 1425 tot 1455), Jean de Doyat (van 1480 tot 1481), François de Chazeron (van 1508 tot 1524) en Antoine de Chazeron van 1525 tot 1556 (met Antoine Duprat als zijn luitenant). Dit herenhuis - dat in een zeer goede staat verkeert - is nu een bijgebouw van de Toeristische Dienst.

Ook dit gebouw vind je in de "rue de la Rodade". De gevel aan de straatkant is opgetrokken uit Pierre de Volvic. Het gebouw telt drie verdiepingen en heeft op het gelijkvloers een doorgang bekroond met een korfboog en op de eerste en tweede verdieping brede vensters "à meneaux". De puntgevel van de façade aan de straatkant heeft bovenaan waterspuwers in de vorm van draken.

Binnen in het gebouw heeft de belangrijkste kamer een kruisribgewelf. De gewelfbogen steunen op een basis versierd met engelfiguurtjes. In het midden van het gewelf zit er een sluitsteen, versierd met de afbeelding van een vaandeltje van Auvergne, ingeschreven in een vierpas.


  • Adres
Rue de la Rodade 20
63100 Clermont-Ferrand







Hôtel Doyac

13. Hôtel Doyac

Dit herenhuis dat op het einde van de XVe eeuw werd gebouwd voor Jean Doyat is vooral gekend voor zijn deur, in een flamboyant gotische stijl. Deze man uit de lagere adel (geboren in Cusset in 1440) was al als jongeman een trouwe aanhanger van de koning Louis XI. Zo wist hij heel wat eervolle ambten en eretitels te vergaren. Eerst werd hij aangesteld als lakei verantwoordelijk voor de garde-robe (van de koning?), vervolgens werd hij aangesteld als baljuw en “capitaine de la ville” in Cusset, om uiteindelijk op te klimmen tot baljuw van Montferrand en gouverneur van Auvergne in de jaren 1480-1481. Na de dood van de koning (1483) viel hij in ongenade. In 1485 werd hij veroordeeld, om het jaar daarop in Montferrand gemarteld te worden. (Men rukte hem een oor af en zijn tong werd doorboord met gloeiend heet ijzer). Hij werd verbannen naar Piémont, waar hij in 1495 zou overlijden, 55 jaar oud.

De gotische deur – het enige overblijfsel uit de tijd waarin Jean Doyat, Seigneur van Vinghrand, Baron van Montréal leefde – geeft uit op de “rue de la Rodade”. Ze is versierd met pinakels voorzien van hogels, en een hoge accolade met prismatisch gevormde, diepliggende moluren. Deze deur is een pareltje van flamboyante gotiek. Het gedeelte tussen de deur en de accolade is versierd met de wapens van Frankrijk. Jean Doyat mocht dit blazoen boven zijn deur aanbrengen, bij zijn aanstelling tot “Grand Maître de l’Artillerie du Royaume”.


  • Adres
Rue de la Rodade 
63100 Clermont-Ferrand



Hôtel Régin

14. Hôtel Régin / Maison de l'Annonciation

Dit prachtige herenhuis gebouwd tussen het einde van de 15de en het begin van de 16de eeuw, was de woning van Christophe Régin, die tussen 1518 en 1536 de functie van “lieutenant particulier” uitoefende in dienst van de baljuw (“baillage”) van Montferrand. Al weten we niet zo veel over deze briljante persoonlijkheid uit Montferrand, kan men – kijkend naar de binnenplaats van dit gebouw – toch wel stellen dat hij zeer goed op de hoogte was van die nieuwe Renaissancestijl, die zich een beetje overal in Frankrijk toen aan het verspreiden was.

Zoals bij zovele herenhuizen in het oude stadsdeel van Montferrand heeft ook dit gebouw aan de straatkant een heel gewone voorgevel, die in het geheel niet doet vermoeden hoe rijkelijk de achterliggende binnenplaats is uitgevoerd. Pas nadat je door de toegangsdeur door bent gelopen, kom je uit op een afgesloten ruimte, omgeven door twee gebouwen, die bereikbaar zijn via een trappentorentje of langs twee galerijen, die op een uiterst fijne manier werden versierd. Dit ronde torentje van twee verdiepingen, is uitgevoerd met aan de buitenzijde open gelaten en overwelfde overlopen. 

Ook de galerijen zijn overwelfd en de kruisribben ervan komen samen in uiterst fijn gesculpteerde sluitstenen. Op de balustrade van de eerste verdieping zie je een bas-reliëf dat de “Annunciatie” uitbeeldt. In de rechterhoek ervan zie je O.L.Vrouw die in een boek aan het lezen was, dat op een krukje ligt. Ze kijkt de andere hoek uit, waar de engel Gabriël staat. Tussen beide personages in, zie je aan weerszijden van een vaasje met bloemen, twee kleine familieblazoenen. De kolom van de onderste galerij is versierd met een prachtige Sint-Kristoffel, die het kindje Jezus op zijn schouders draagt.


  • Adres
Rue de la Rodade 36
63100 Clermont-Ferrand






Hôtel Gaschier

15. Hôtel Gaschier

Dit renaissancehuis werd gebouwd voor het gezin Gaschier. Deze behoorden tot de gegoede burgerij van Montferrand. Hun welstand hadden ze te danken aan hun activiteiten op handelsgebied en in het bankwezen. Daardoor konden ze zich deze woning laten bouwen tussen het begin en het einde van de XVIe eeuw. 

De belangrijkste voorgevel – gelegen aan de “rue Jules Guesde” – is op de twee verdiepingen uitgevoerd met mooie gemoluurde ramen. Het raam op de tweede verdieping is versierd met kleine afbeeldingen van het familieblazoen. Eens je onder het portaal in korfboogvorm – dat de toegang tot het gebouw afsluit - bent doorgelopen, kom je uit op een binnenplaats waarvan de façade is opgetrokken in pierre de Volvic met een witte bepleistering. 

In één van de hoeken zie je een polygonaal torentje, waarin zich een wenteltrap bevindt. Dit torentje heeft gemoluurde raampjes en een deur versierd met een gesculpteerd timpaan. Doordat het op een ongelukkige manier ooit is dichtgemaakt, kan je de vandaag de versiering van dit timpaan niet meer zien. Rechts van dit torentje heb je dan een vier verdiepingen tellende galerij, waarvan de bogen steunen op Dorische kolommen. Op de balustrade van de eerste verdieping zie je een klein blazoen met het familiewapen van de Gaschier (op een blauw veld een gouden dwarsbalk, versierd met drie antieke kronen).


  • Adres
Rue Jules Gusde 20
63100 Clermont-Ferrand






Hôtel de Lignat

16. Hôtel de Lignat

Het gezin Lignat was afkomstig uit Velay. De vader werkte als notaris in Montferrand. Met de rijkdom die ze zo vergaarden, konden ze in de tweede helft van de XVIe eeuw dit herenhuis laten bouwen. Het is opgetrokken in een typisch Italiaanse Renaissancestijl. Dat merk je vooral aan de ramen en aan de voordeur. Zo te zien was die bouwstijl toen al zeer goed ingeburgerd in deze uithoek van de Auvergne. 

In de façade aan de kant van de “rue Jules Gusde” zijn prachtige rechthoekige ramen aangebracht, die versierd werden met het blazoen van het geslacht Lignat (een witte -“argent” achtergrond, met een zwarte –“sable” band die diagonaal verloopt, waarop drie gouden schelpen prijken en volledig omrand met een zwarte band). De raamstijlen en lateien zijn rijkelijk versierd met typische renaissance-ornamenten, zoals slingers van bloemen, schelpen, kannen en maskers. Je kunt de binnenkoer en dus ook het gebouw zelf alleen betreden langs de toegang in de “rue du Languedoc”. Ook deze toegang zelf is een monumentale compositie in typisch Italiaanse renaissancestijl. Zoals bij de ramen in de voorgevel, is ook hier de decoratie zowel rijkelijk als overdadig. Deze versiering bestaat uit twee gecanneleerde kolommen bekroond met een architraaf en twee pinakels. Boven de deur heb je een halfcirkelvormig timpaan bekroond met een zuil. Het geheel wordt verlucht met een decor van bloemen.

Eens voorbij het smeedijzeren hek van de toegangspoort, kom je op een binnenplaats, waar een trappentorentje en een galerij van twee verdiepingen staat. Het torentje met een wenteltrap voorzien van een balustrade in andesiet (de pierre de Volvic  is iets wat je frequent tegenkomt in het oude stadsdeel van Montferrand. De galerijen hebben een gewelf bestaande uit kruisribben die samenkomen in een sluitsteen, waarop het blazoen van het geslacht Lignat prijkt. De borstwering op de eerste verdieping was versierd met een bas-reliëf dat de Annunciatie voorstelde. De figuren van de engel en van de Maagd zijn uitgewist. Van dit tafereeltje blijven alleen nog drie lelies in een vaas over.


  • Adres
Rue Jules Gusde 18
63100 Clermont-Ferrand






Hôtel de Fontenilhes

17. Hôtel de Fontenilhes

De Fontenilhes waren een oud adellijk geslacht uit de Auvergnes die zich hier in Montferrand hebben gevestigd. Ze waren verwant met de adellijke families van Ribeyre en van Saint-Nectaire. Het waren zeer welvarende handelaars, die zich de bouw van dit mooie renaissance-herenhuis konden permitteren. Dit huis was nooit eigendom van de "Sires de Beaujeu". Die hadden immers al in de XIVe eeuw deze stad verlaten. Wel zou het kunnen dat dit mooie huis uit het midden van de XVIe eeuw ooit eigendom is geweest van een zekere Amable de Fontenilhes, waarvan er sprake is in een document uit 1560.

Deze woonst is gebouwd rond een binnenplaats. Boven de façades van dit mooie herenhuis steken twee trappentorentjes uit. Het eerste - halfcirkelvormig - reikt wel vier verdiepingen hoog en heeft ramen in de vorm van een ossenoog. Het is bedekt met een pleisterlaag, die zo werd aangebracht dat rond de ramen de andesietsteen van Volvic zichtbaar blijft. In het tweede torentje vind je een wenteltap. Deze ronde toren in andesiet is één van de mooiste renaissance-pareltjes die je nog kan bewonderen in Montferrand. De balustrades op de verschillende verdiepingen zijn versierd met leeuwen, eenhoorns en griffioenen, rond de blazoenen van de familie Fontenilhes. De galerij die aan deze toren aanpaalt, telt drie etages. Elk van deze verdiepingen is uitgevoerd in een andere bouwstijl (Dorische, Ionische en Korinthische). Dat merk je vooral aan de kolommen waarop de bogen steunen. Deze drie bouwstijlen vind je ook terug in de pilasters en de kapitelen die de ramen omkaderen in de gevel, links van deze toren.


  • Adres
Rue Jules-Guesde 13
63100 Clermont-Ferrand





Hôtel d'Albiat

18. Hôtel d'Albiat / Maison des Centaures

Al van in de XIIe eeuw bezat de familie Albiat de Pontcharra heel wat aanzien in Montferrand. Tijdens de hele XVe en XVIe eeuw speelde dit geslacht een belangrijke rol zowel in de magistratuur als in de wereld van de financiën. Dit huis werd gebouwd voor Actasse d’Albiat, die van 1475 tot 1512 raadsman was verbonden aan het “parlement de Paris”. Het dateert uit de beginperiode van de Renaissance. Dit huis was wellicht ook de woning van Joseph d’Albiat de Pontcharra, die procureur-generaal was aan het “Cour des Aides” in Clermont-Ferrand. Dit huis werd nog onlangs gerestaureerd en in dit complex zijn nu appartementen ondergebracht van een sociale huisvestingsmaatschappij (HLM).

Dit huis – dat ook wel het “maison des Centaures” wordt genoemd” – ligt in de “rue Jules Guesde”. Het bezit een buitengevel die teruggaat tot het einde van de gotische periode. Op de gelijkvloerse verdieping zijn doorkijken aangebracht en op de bovenste verdiepingen treft men ramen met stenen vensterbomen (“à meneaux”) aan. Ook hier staan alle gebouwen rond een binnenplaats. Hier vind je dan ook een polygonaal torentje met een wenteltrap binnenin. Boven de rechthoekige toegangsdeur zie je een gotische boog met afgeschuinde moluren. Binnen deze boog zie je een timpaan waarop het familiewapen van de familie Albiat is gesculpteerd (zes witte andreaskruisen op een zwart veld), aan beide zijden geflankeerd door centauren (een mannelijk en een vrouwelijk exemplaar). Het bovenste deel van dit sculptuur is versierd met een helm en een engel die een zwaard in zijn handen houdt.

In de verschillende gevels die uitgeven op de binnenplaats zie je overal ramen omlijst met pilasters in verschillende soorten lavasteen. Alles wijst erop dat het hier gaat om een bouwwerk dat teruggaat tot de XVIe eeuw. Een tweede trappenhuis ingewerkt in de muur van de façade bezit mooie ramen zonder enige versiering.


  • Adres
Rue Jules-Guesde 11
63100 Clermont-Ferrand






Maison de l'Eléphant

19. Maison de l'Eléphant

Qua oorsprong gaat dit mooie huis uit het begin van de XIIIe eeuw terug tot het Romaanse tijdperk. Het was het huis van een rijke koopman. Als je kijkt naar de schilderingen op de façade, is het wel best mogelijk dat deze contacten onderhield met bepaalde landen uit het Oosten. 

In de XIVe en XVIe eeuw heeft men aan het gebouw bepaalde wijzigingen aangebracht om het zo beter bewoonbaar te maken. Toch heeft het nog tal van interessante zaken te bieden en is het nog steeds een van de mooiste monumenten in de huidige "rue Kléber" (de vroegere "rue de la Saulnerie"). Het huis werd in 1973 tijdens de grote restauratiecampagne in het "Vieux-Montferrand" ook gerestaureerd en is vandaag ingericht als tentoonstellingsruimte, waar ook concerten gegeven worden.

De gevel aan de straatzijde is opgetrokken uit 'pierre de Volvic'.  Het huis telt twee verdiepingen. De gelijkvloerse verdieping - die volledig verbouwd werd - heeft een grote toegangspoort overwelfd met een korfboog en een raam "à meneaux". Tussen deze beide in zie je heel wat kleine raampjes en een moderne deur. De bovenverdieping wordt van het gelijkvloers gescheiden door een gemouluurde kroonlijst, die de basis vormt voor drie grote, uit twee naast elkaar liggende delen bestaande ramen met in het midden telkens een pijlertje. Elke raamopening wordt in twee verdeeld door twee gemouluurde ontlastingsbogen. Deze rondbogen komen aan op zijdelings geplaatste kolommen. Kleine kapitelen versierd met maskers en bladmotieven vormen de verbinding tussen de boog en de pijlers. De geschilderde olifant, die je kunt zien in het sikkelvormige deel van het middelste raam, heeft dit huis zijn naam bezorgd.


  • Adres
  • Rue Kléber 12
    63100 Clermont-Ferrand






20. Hôtel de la Chanterie

Dit is een van de oudste huizen in Montferrand. Deze woning gaat terug tot het begin van de XIIIe eeuw. Ze ligt recht tegenover de "église Notre-Dame-de-Prospérité". Het is juist deze ligging die een verklaring vormt voor de naam van dit herenhuis. Inderdaad is het heel waarschijnlijk dat de "Grand Chantre" die de kerkdiensten verzorgde en de koorgezangen leidde, hier heeft gewoond. Het huis lijkt veel op het "maison d'Adam et Eve" uit de XVe eeuw. Niet te verwonderen, want het hele complex werd binnenin in dezelfde periode gerestaureerd, zodat Robert Tiolier, een koopman, er kon intrekken. Het huis staat momenteel leeg. Vandaag wordt het betrokken door de "association Montferrand Renaissance" die zinnens is van dit prachtige herenhuis te laten restaureren.


De romaanse façade - aan de kant van de "rue Montorcier" (de vroegere "rue de la Chantrerie") - van dit herenhuis is vandaag nog moeilijk te herkennen, doordat het gebouw in de voorbije eeuwen zovele verbouwingen heeft ondergaan. Oorspronkelijk besloeg het de bouwpercelen van de huisnummers 2 en 4 in deze straat (nummer 4 is nu ingenomen door het "maison d'Adam et Eve"). De voorgevel in zwarte lavasteen uit Volvic elt twee verdiepingen. Doordat ze nu volledig dichtgemetseld zijn, kan je de oude vensteropeningen slechts nog met moeite herkennen. Op de eerste verdieping zie je mooie rondboogramen, terwijl je op de tweede verdieping gotische ramen ontdekt met een timpaan gedragen door een centraal geplaatste kolom. Deze compositie uit het begin van de gotiek wordt versierd met zeer mooi knoppenkapitelen, zoals je die nog ziet boven de kolommen.


  • Adres
Rue Montorcier 2, 2 bis
63100 Clermont-Ferrand





Maison d'Adam et Eve

21. Maison d'Adam et Eve

Oorspronkelijk maakte dit huis ook deel uit van het "hôtel de la Chanterie". Het heeft nog steeds – zij het wel zwaar beschadigd – de romaanse voorgevel uit de XIIIe eeuw en een binnenplaats uit de XVe eeuw met een prachtige renaissance-decoratie. Oorspronkelijk was de façade van dit huis volledig opgenomen in het "hôtel de la Chanterie". Het gebouw werd in de XVe eeuw in twee delen opgesplitst en is thans feitelijk zeer erg toegetakeld. 

De grote rondboogvormige openingen werden alle gesupprimeerd en vervangen door vensters "à meneaux", terwijl de ramen uit twee delen met raamstijlen, kolommetjes en kapitelen eigenlijk bijna onzichtbaar geworden zijn. Eens je onder de poort bent doorgegaan, kom je uit op een binnenplaats met een wenteltrap waarbij de ramen geen vensterbomen hebben. Rechts zie je een galerij van twee verdiepingen met een kruisribgewelf. Op de balustrade van de eerste verdieping zie je het bas-reliëf van "la Tentation". Dit renaissance-beeldhouwwerkje toont Adam en Eva op het moment dat ze op het punt staan om de appel van de levensboom te plukken.

Dit huis heeft aan de buitenzijde een façade die heel wat laatgotische elementen bevat. Zo zijn er niet alleen de vele ramen met stenen vensterbomen (“à meneaux”), maar ook een doorkijk uitgevoerd met lancetten versierd met drielobbogen.

Eens je onder het portaal door bent gegaan, ontdek je een binnenplaats zoals je die alleen maar aantreft in de woningen, die de rijke inwoners van Montferrand voor zich lieten bouwen tijdens de Renaissance. 

Zo zie je boven de toegangsdeur uit de XVIe eeuw, een driehoekig timpaan waarop een engel een blazoen vasthoudt. Bekijk je dit timpaan wat beter, dan zie je dat dit blazoen bestaat uit een boog vastgehouden door een hand en dat de uiteinden ervan versierd worden met drie rozenbottels. Links en rechts van dit blazoen zie je eikenbladeren als bijkomende versiering.



  • Adres
Rue Montorcier 4
63100 Clermont-Ferrand






Deuxième hôtel d'Albiat

22. Deuxième hôtel d'Albiat

Dit herenhuis dat eveneens in opdracht van de familie Albiat werd gebouwd heeft niet zoveel geluk gehad als de andere woonst. Dit huis, gelegen in de “rue du Docteur Balme”, is opgetrokken rond een binnenplaats. De decoraties van de gevels die hierop uitgeven, zijn heel zwaar beschadigd.

Het huis dat dateert uit de XVIe eeuw, telt twee vleugels die loodrecht op elkaar staan en met elkaar verbonden zijn via een galerij. Deze galerij heeft één verdieping. De balustrade ervan is versierd met een zwaar gehavend tafereel dat de “Verschijning aan de heilige vrouwen” voorstelt. Links van deze galerij is er in de façade een deur aangebracht, met een zwaar beschadigd gesculpteerd timpaan. Op dit timpaan staat de beroemde legende van de eenhoorn afgebeeld. Men ziet op dit timpaan een eenhoorn en een fee, elk aan de zijde van het familiewapen van Albiat. 

In alle gevels van deze binnenplaats werden moderne ramen gestoken, waarbij voor sommigen de originele moluren bewaard zijn gebleven. Op één van de gevels zie je ook een kraagsteen, die gebeeldhouwd werd in de vorm van een vrouwenhoofd.


  • Adres
Rue du Docteur Balme 11
63100 Clermont-Ferrand





23. Ancienne commanderie du Temple

Op het concilie van Clermont in 1095 riep paus Urbanus II alle christelijke ridders op om Jeruzalem te gaan bevrijden van het muzelmaanse juk. Daarmee gaf hij het startschot voor de Kruistochten. In 1119 verzamelden zich zo een aantal ridders rond Hugues de Payns. Samen trokken ze ten strijde voor Christus. Deze groep vormde in 1129 de aanzet – en dat met de volledige steun van de H. Bernardus - voor de eerste militaire religieuze orde, de Orde van de Tempelridders. Hun doel: de bescherming van de heilige plaatsen en de pelgrims.

Naar het voorbeeld van deze Orde breidde ook de Orde van de Hospitaalridders van Sint-Jan in Jeruzalem, opgericht rond 1070 haar oorspronkelijke doelstellingen uit met de bescherming van de pelgrims en het wegennet in de oostelijke Latijnse Staten. Deze daadwerkelijke inzet van Tempelridders en Hospitaalridders in de XIe en XIIIe eeuw en het onderhoud van bolwerken als de ‘Krak des Chevaliers’ vereisten een ononderbroken aanvoer in manschappen, geld en materieel. Die taak berustte bij de kloostergemeenschappen, de zogenaamde “Commanderijen”, die deze monniken-soldaten in het Westen bezaten.

Zo telde het bisdom Clermont in de XIIIe eeuw 36 commanderijen van de Tempelorde en 25 van de Hospitaalridders. In de XIIe eeuw spanden de Graven van Auvergne in de strijd die ze voerden om de macht van de bisschop van Clermont te fnuiken, deze militaire kloosterorden - die alleen aan de paus moesten gehoorzamen - voor hun kar. De Graven deden er dan ook alles aan opdat deze Orden in de onmiddellijke nabijheid van hun residentie - Montferrand – commanderijen zouden kunnen oprichten. Zo deed in 1199 de vrouw van Graaf Guillaume hen bij testament een belangrijke schenking.

De commanderij van de Tempelridders in Montferrand, opgericht in de jaren 1190, waar de Meester van de Provincie Auvergne verbleef, lag binnen de stadsmuren, in het zuidwestelijke deel van de stad, de huidige “rue Parmentier”. Na de ontbinding van deze ridderorde, ging de commanderij over in de handen van de Hospitaalridders van Sint-Jan uit Jeruzalem. Het bleef wel de provinciale hoofdzetel. De ridders werden er nog steeds in de kapel in de Orde ingewijd. Toen het oppercommando echter naar Lyon verhuisde, verloor de commanderij van Montferrand haar betekenis. In 1786 liet de Grootmeester van deze Orde dan ook de kapel slopen en de materialen verkopen.


Ancienne commanderie


Dit gebouwencomplex ligt binnen de XII-eeuwse omwalling – meer bepaald tussen de zuidelijke courtine en de toegang tot het kasteel. Deze gebouwen reiken tot aan de omwalling uit de XIIIe eeuw. Men vindt er nog tal van ondergrondse ruimtes boven elkaar gebouwd, vooral onder het huis dat er achteraf werd gebouwd.

Je betreedt het complex langs de kloostergalerij uit de XIIIe eeuw. Aan de oostzijde – naar de tuin toe – zie je nog vier traveeën van de kloostergang, die palen aan de buitengevel van het huis met huisnummer 2. In deze muur vind je ook de toegang tot de ondergrondse ruimtes.

De eerste ondergrondse ruimte bestaat uit twee naast elkaar gelegen galerijen. Elk van deze galerijen telt drie traveeën en is uitgevoerd met een kruisribgewelf, gedragen door pijlers waarvan de hoeken zijn afgeschuind en waarvan de draagstenen van de kapitelen op verschillende manieren gemoluurd zijn. De moerbogen en blinde arcades in de zijmuren zijn uitgevoerd in een gotische stijl. De aanzetten van de gewelfribben zijn uitgevoerd als omgekeerde piramiden. Het overige deel van het gewelf bestaat uit gemetselde blokken, waarbij je nog duidelijk de sporen kunt zien van de houten bekisting van destijds.

De ondergrondse ruimte op het tweede niveau bezit een tongewelf en diende als opslagruimte voor de wijn. Boven de deur van het huis met huisnummer 2 – het vroegere “ maison aux licornes”, “het huis van de eenhoorns” – zie je nu geen timpaan meer met daarop een blazoen tussen twee eenhoorns. Dat staat nu in het “The Cloisters”-museum in New-York. In de straatgevel zie je wel nog raam- en deuropeningen uit het einde van de XVe eeuw.


  • Adres
Rue Parmentier 2, 4
63100 Clermont-Ferrand






24. Ancienne halle aux toiles

Deze oude lakenhalle ligt eigenlijk op de plek waar vroeger de “place des Taules” was. Dit plein werd zo genoemd naar de kraampjes met tentzeil die hier op marktdagen werden opgesteld. 
De lakenhalle lag tegen de stadsmuur aan, die onder Guillaume IV was gebouwd. Ze bestond al in 1480 en zou in het begin van de XVe eeuw hier zijn opgericht. Ze reikte tot aan de “rue de la Boucherie”, waar ze aansloot op de oude halle.

Tot voor de XVIIIe eeuw telde het gebouw alleen een gelijkvloers, daarna werd het opgetrokken. Na het dieper uitgraven van de straat in 1733 heeft men voor het gelijkvloers een terras, een soort pui, aangelegd.

Deze halle heeft nog steeds haar oorspronkelijke vorm, meer bepaald vier grote korfbogen voorbehouden voor de standjes. Ze worden telkens van elkaar gescheiden door een deurtje. Langs de deurstijlen van deze opening zie je cilindervormige zuiltjes met afgeschuinde basissen. Zonder kapitelen, lopen deze als een worst door langs de hele deuropening.

  • Adres 
Rue du Séminaire 3, 5
63100 Clermont-Ferrand







25. Borne de justice

Rechthoekige grenspaal in lavasteen uit het einde van de XVe eeuw, die in Montferrand de grens aanduidde van het gebied dat onder de koninklijke jurisdictie viel. Op de paal zie je het koninklijke blazoen afgebeeld, drie lelies in een opstelling twee - één, met daar boven een kroon.

  • Adres 
Rue de la Rodade 19
63100 Clermont-Ferrand








26. Hôtel Dumas de Paulard


Rechts op het einde van de gang in het huis, heb je een deur die uitgeeft op een trappenhuis. Boven deze deur zie je een timpaan met daarin een schuin geplaatst blazoen gedragen door twee amorfiguurtjes, die een helm dragen waarop een engel als kuif prijkt. Op dit blazoen zie je een kruis bovenaan geflankeerd door twee sterren, het familiewapen van ‘Dumas de Paulard’. 

Op de binnenplaats zie je een raam “à meneaux”, waarvan de stenen vensterbomen zeer fijn uitgehouwen moluren hebben, alsook een galerij waar je op de eerste verdieping een Saint-Christophe beeld in bosse-ronde uitgevoerd ziet in een centraal geplaatste opening.


  • Adres
Rue Jules-Guesde 25
63100 Clermont-Ferrand