Trương Trọng Thi

André Trương Trọng Thi

(1936-2005) là một kỹ sư Pháp gốc Việt. Ông được xem là "cha đẻ của máy vi tính"[1] vì đã tạo ra Micral, máy tính cá nhân không phải công cụ và được thương mại hóa đầu tiên

Phần lớn lịch sử của máy tính cá nhân đã được viết trên đất Mỹ, nơi phát minh này được liên tục phát triển cho đến hôm nay. Tuy nhiên, trên thực tế, cội nguồn của hệ thống máy tính thương mại có vi xử lý đầu tiên của thế giới lại phải thuộc về châu Âu. Cụ thể hơn, cho một doanh nhân trẻ người Pháp gốc Việt, ông Trương Trọng Thi. Ông đã ra đi vào cõi vĩnh hằng ngày 4/4/2005

 
Tiểu sử

Trương Trọng Thi sinh năm 1936 tại Chợ Lớn (Sài Gòn). Năm 14 tuổi, ông sang Pháp học, rồi trở thành kỹ sư ở Trường Vô tuyến điện Pháp (tên cũ là École Française de Radioélectricité hay EFR, nay là École des technologies de l'information et du management hay EFRE). Sau một thời gian làm cho Schlumberger, ông thành lập công ty riêng là R2E (viết tắt của Réalisation d'Études Électroniques).

 
Năm 1973, ông chế tạo ra Micral mà nhiều người coi là máy tính cá nhân đầu tiên trên thế giới. Một bản mẫu của nó hiện được trưng bày trong Viện bảo tàng máy tính Boston (Mỹ). Chiếc máy này ra đời hơn một năm trước máy Altair của công ty Mỹ MITS Electronics, công ty này cũng cho mình là cha đẻ của PC.

Trong một chuyến sang Mỹ, ông được biết công ty Inter đã phát triển một bộ xử lý có kích thước nhỏ. Khi quay về Pháp ông đã cho ra đời máy tính Micral với bộ vi xử lý Intel 8008, đây không chỉ là một máy tính tay đơn thuần mà là một chiếc máy tính cá nhân hoàn chỉnh có bộ nhớ 256 bytes (có thể mở rộng đến 1K!), bàn phím và màn hình. Micral tiếp tục được phát triển đến năm 1978, năm đó R2E bị tập đoàn Bull mua lại. Tập đoàn này sau đó đã thương mại hóa các phiên bản khác nhau của Micral để phục vụ cho các cơ quan hành chính Pháp và các trạm thu lộ phí. Tuy nhiên, Bull lại không thực hiện ý tưởng của Trương Trọng Thi là phát triển chiếc máy này thành công cụ sử dụng rộng rãi trong mọi gia đình.

Năm 1995, ông thành lập APCT, một công ty chuyên về các phần mềm bảo mật.

Ông được trao Huân chương Bắc đẩu bội tinh vào năm 1999.

Công lao của Trương Trọng Thi trong ngành máy tính còn được ghi nhận ở những ý tưởng tiên phong về loại máy vi tính tương thích, về xử lý và lưu trữ dữ liệu, về lưu trữ dữ liệu trên đĩa quang học.

Trương Trọng Thi mất ngày ngày 4 tháng 4 năm 2005 tại Paris sau hơn hai năm rưỡi nằm viện.

Sau hơn hai năm rưỡi phải nằm viện, Kỹ sư người Pháp gốc Việt André Trương Trọng Thi đã qua đời tại Pháp ngày 4/4 vừa qua ở tuổi 69. Ông được thế giới biết đến như “cha đẻ của máy vi tính” khi phát minh ra nguyên tắc hoạt động bằng bộ vi xử lý cho máy tính.


Ông sinh năm 1936 tại Chợ Lớn, TP.HCM. Sang Pháp học từ năm 14 tuổi, sau đó trở thành kỹ sư vô tuyến điện. Năm 1971, ông lập Công ty R2E và chính công ty này là nơi ông cùng các cộng sự cho ra đời dòng máy vi tính đầu tiên trên thế giới Micral (vào tháng 5-1973) mà một bản mẫu của nó hiện được trưng bày trong Viện bảo tàng máy tính Boston (Mỹ).

Ngày 13/02/1994, ông François Gernelle đang xem TV và nghe lễ công bố kỷ niệm 20 năm ngày ra đời chiếc máy vi tính đầu tiên. Ông ta đã nhảy lên khi nhìn thấy hình ảnh người chủ cũ của mình, ông André Trương Trọng Thi, được tôn vinh là người phát minh ra chiếc máy vi tính đầu tiên.

Ông André Trương Trọng Thi đã cùng François Gernelle nghiên cứu để tạo ra chiếc máy vi tính đầu tiên. Ông Thi là giám đốc của R2E, công ty mà François Gernelle làm việc. Họ đã cùng tạo ra MICRAL, chiếc máy vi tính đầu tiên của nhân loại. Tháng 11 năm 1998, ông François Gernelle cũng chính thức được công nhận là người đồng phát minh ra chiếc máy vi tính đầu tiên.

Gernelle và ông Thi gặp nhau năm 1968 tại Intertechnique, một công ty chyên về các ứng dụng y học và hạt nhân. Kỹ sư điện tử François Gernelle lúc đó đã đề xuất một mô hình máy vi tính sơ khai, nhưng nó không hoạt động được.

Năm 1972, Gernelle gia nhập vào công ty R2E do ông Thi làm chủ. Tại đây họ đã tìm ra cách để tạo ra một hệ thống giá rẻ để tính toán mức độ bốc hơi nước trong đất. Cuối cùng, chiếc máy MICRAL được ra đời.

Sau này, François Gernelle vẫn tiếc nuối vì đã không tạo ra được một công ty máy vi tính nổi tiếng thế giới cùng ông Thi. Vì sao họ đã bỏ lỡ cơ hội trở thành những người giàu nhất thế giới này? Đó là một ngày trong năm 1975, họ đã bỏ lỡ cơ hội tạo ra một khởi nghiệp kỳ diệu trên đất Mỹ. Chiếc máy vi tính MICRAL đã có một số thành công tại Pháp, và hãng Honeywell của Mỹ đã quan tâm tới việc thâu tóm MICRAL. Trong một quán bar ở Los Angeles, ông chủ của Honeywell, đã trả giá 2 triệu USD để mua lại máy vi tính MICRAL và phần mềm điều hành Prologue của R2E. Ông Thi đã không đồng ý, và ông chủ Honeywell ra về tay không. Năm 1983, hãng Bull của Pháp mua lại R2E, và dòng máy vi tính MICRAL do đó đã không có được cơ hội phát triển diệu kỳ tại thung lũng Silicon của Mỹ. Ông Gernelle sau đó cũng mở một công ty riêng khác, nhưng đã quá chậm chân.

 
tưởng thoạt đầu của ông về máy tính vẫn ứng dụng đến bây giờ: Máy gọn nhỏ, có thể sản xuất hàng loạt với giá phải chăng cho cả cá nhân lẫn cho giới doanh nghiệp ứng dụng trong hoạt động nghề nghiệp. Loại máy Micral của ông khi ấy đã được đưa vào sử dụng ngay trong hệ thống thu phí xa lộ ở Pháp.
Công lao của ông Trương Trọng Thi trong ngành máy tính còn được ghi nhận ở những ý tưởng tiên phong về loại máy vi tính tương thích, về xử lý và lưu trữ dữ liệu, về lưu trữ dữ liệu trên đĩa quang học...
Người khởi đầu cho điện toán cá nhân châu Âu.Được công bố vào tháng 2 năm 1973, hệ máy Micral của ông Thi được xây dựng trên nền chip Intel 8008, dung lượng bộ nhớ 256 bytes (với khả năng mở rộng lên... 1K), có đầy đủ màn hình và bàn phím. Năm 1974, ông Thi đã thuyết trình về Micral, lúc này đã được bổ sung thêm ổ cứng và ổ đĩa mềm, trước Hội thảo Máy tính Quốc gia Hoa Kỳ. Tuy nhiên, phải hai năm sau, mới có một công ty của Mỹ mua giấy phép sử dụng phát minh này. Cuối cùng, ông Thi cũng phải từ bỏ dự án xây dựng chi nhánh riêng tại Mỹ do gặp quá nhiều khó khăn về tài chính.

Mặc dù điện toán cá nhân tại châu Âu vào thời điểm hiện tại đã mở rộng thành rất nhiều hình thái khác nhau, từ các trò game video gia đình quen thuộc cho đến các work station đa chức năng dành cho những tập đoàn lớn, nhưng có hai yếu tố đang kìm hãm tiến trình phát triển của nó.

Thứ nhất, phần cứng và phần mềm của Mỹ xuất khẩu sang châu Âu có giá cao hơn nhiều lần so với "cố hương". Thứ hai, ngôn ngữ cũng chính là một rào cản lớn. Không chỉ về mặt dịch thuật, mà các bộ ký tự tại đa số các nước châu Âu cũng khác nhau, trong khi các chương trình và tài liệu bằng tiếng địa phương là điều kiện tiên quyết để máy tính cá nhân thành công.

Đóng góp cho "văn minh điện toán" của Pháp

Nước Pháp đi một con đường riêng khi theo đuổi mục tiêu quốc gia về phát triển một nền công nghiệp máy tính nội địa vững mạnh. Thiếu phần mềm và nỗi sợ... bàn phím không còn là thách thức lớn nữa (mặc dù có thời cả các chuyên gia máy tính cũng ngần ngại sờ vào bàn phím vì sợ mất... hình tượng).

Các kế hoạch do chính phủ tài trợ về lắp đặt máy tính cá nhân trong trường học từ thập niên 1970 đã nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ công chúng. Đào tạo mở rộng và các chương trình tuyên truyền, giáo dục cộng đồng đã được tiến hành để đưa nước Pháp thẳng tiến tới "văn minh điện toán", cả với tư cách người sử dụng lẫn "đầu tàu" của ngành công nghiệp máy tính.

Và quả thật, Pháp cũng đã có được khá nhiều tên tuổi thành công buổi đầu như Goupil, dù mô hình hãng này sớm bị các hãng khác qua mặt. Ngày nay, những đại gia sản xuất máy tính tại Pháp là Bull, hãng đã mua lại R2E, công ty của ông Trương Trọng Thi. Dòng máy Micral phiên bản mới với những con chip hiện đại nhất hiện vẫn được coi là vũ khí chủ lực của Bull hiện nay.

Một đóng góp lớn khác của chính phủ Pháp, sáng kiến của cựu Tổng thống Mitterand, chính là việc xây dựng Trung tâm Vi tính và Nhân lực Thế giới giữa lòng thủ đô Paris. Đó chính là hy vọng của nước Pháp, cùng vài chục nước khác trên toàn thế giới, rằng điện toán cá nhân sẽ giúp Thế giới thứ ba thoát khỏi nghèo đói, và cải thiện cuộc sống cho cả nhân loại nói chung.

Những thiên tài "không gặp thời"

Cống hiến cho nhân loại

Dù không tạo nên một sự nghiệp lớn và nổi tiếng, nhưng cái tên André Trương và Gernelle vẫn được thế giới và ngành công nghiệp điện toán ghi nhận là 2 người phát minh ra chiếc máy vi tính đầu tiên. MICRAL đã mở đường cho cuộc cách mạng công nghệ vi xử lý như vũ bão, làm thay đổi cuộc sống và cách giao tiếp của nhân loại chỉ trong vòng 20 năm.

Có thể có người Việt Nam còn chưa kịp biết đến một trong 2 nhà phát minh ra máy vi tính là người đồng hương của mình. Có thể ông Trương Trọng Thi chưa kịp đóng góp gì về điện toán cho đất nước nơi ông sinh ra. Nhưng giờ đây, khi ông đã ra đi, chắc chắn, sẽ có thêm những người Việt biết đến ông, và thêm tự hào rằng người phát minh ra máy vi tính là một người Việt Nam.


Trong bảo tàng máy tính Boston (Mỹ) nổi tiếng hiện nay còn trưng bày chiếc máy vi tính Micral R2E ghi năm 1973. Nhân viên bảo tàng không ngần ngại giới thiệu, nó là chiếc máy vi tính hoàn thiện đầu tiên. Nó giống như một chiếc hộp, không có bàn phím và màn hình, thanh RAM chỉ có 2Kb và chỉ có thể lập trình theo phương pháp nhị phân. Cách đây 15 năm đã có một cuộc thảo luận và bầu chọn chiếc máy vi tính đầu tiên trong lịch sử với sự tham dự của các ông trọng tài «sỏi» trong lĩnh vực công nghệ thông tin đến từ các nước trên thế giới. Vượt qua các đối thủ khác, Micral R2E của kỹ sư người Pháp gốc Việt Andre Trương đã chinh phục cả những ông trọng tài khó tính nhất, giành danh hiệu chiếc máy vi tính cá nhân đầu tiên, một chiếc máy tính có gắn bộ vi xử lý (microprocessor) đầu tiên đã được thương mại hoá và sử dụng rộng rãi.Andre Trương, tên thật là Trương Trọng Thi, sinh năm 1936. Bố ông là sinh viên Việt Nam đầu tiên của trường cao đẳng Thương mại Pháp. Ông sang Pháp khi mới 14 tuổi, rồi theo học ở một trường vô tuyến điện tử. Viện nghiên cứu Nông nghiệp Quốc gia Pháp (INRA) đã khởi sự cho phát minh của ông. Một năm sau khi Andre Trương lập ra công ty R2E chuyên về nghiên cứu điện tử (năm 1971), Viện này đã đặt ông một đơn hàng thiết kế một hệ thống máy tính có thể di chuyển cơ động. Andre Trương lúc bấy giờ đã được xem là một chuyên gia nghiên cứu vi mạch xuất sắc nhất, thăm dò cho thấy người Mỹ mới tung ra bộ vi xử lý mới 8008 (do hãng Intel phát minh). Ông đã đặt mua và cùng đội ngũ chuyên gia R2E lao vào nghiên cứu. 5 tháng không ngừng nghỉ trong một tầng hầm ở ngoại ô Paris đã cho ra đời chiếc máy vi tính Micral R2E vào tháng 5.1973. Năm 1974, R2E tiếp tục viết chương trình hợp ngữ đầu tiên, mà nhờ đó Micral R2E trở nên hoàn thiện hơn. Khoảng 500 chiếc được bán ra, với giá khoảng 8.500 Fr, đắt hơn rất nhiều so với một chiếc máy tính như hiện nay. Những thông tin về Micral R2E nhanh chóng lan sang nước Mỹ. Dường như người Mỹ có chút thất vọng xen nuối tiếc, vì chính họ phát minh ra bộ vi xử lý, nhưng không phải là máy vi tính. Người ta biết đến một «cha đẻ của máy vi tính», thì cũng biết đến một Andre Trương «nhà thầu khoán», bởi sự lận đận của ông trong thương trường. Nếu không có cái lận đận ấy, thì biết đâu R2E của Andre Trương đã chẳng thay vào cái dòng chữ microsoft in nghiêng, biểu tượng ngự trị bấy lâu trong thế giới thông tin. Năm 1978, những khó khăn về mặt tài chính đã buộc Công ty của ông phải sáp nhập với hãng Bull. Thời gian này ông vẫn tiếp tục công việc nghiên cứu của mình. Sau 4 năm thì đưa ra chiếc máy tính tương hợp đầu tiên (nay vẫn được trưng bày ở Paris). Những thất bại không lay chuyển được tính kiên nhẫn, vào năm 1988, giới công nghệ thông tin lại phải chú ý đến một cái tên mới APCT, công ty do Andre Trương lập ra. APCT đã tung ra Absolut Boot, một CD--room cho phép sử dụng Windows -- NT làm việc không có đĩa cứng, trên bất cứ một loại máy nào. Khái niệm tương hợp (compatibility) lại trở nên hiện đại, thời sự hơn bao giờ hết. Năm 1988, chính phủ Pháp đã trao tặng ông Huy chương vàng Vì sự nghiệp giáo dục trong việc đưa máy tính cá nhân vào các trường học ở Pháp.
Cách đây 4 năm, Andre Trương đã tạo ra mạng máy tính cá nhân đầu tiên -- NPC 97 (Net work PCs), tạo ra sự thay đổi rõ nét trong ngành công nghiệp máy tính. Ngay sau đó, «ngũ hổ» microsoft, Intel, Dell, Compag, Hewllett--Packard (mới đây Compag đã sáp nhập vào Hewllett--Packard) đã đưa ra ý tưởng phát triển mạng máy tính cá nhân để giúp quản lý và xứ lý dữ liệu tập trung hơn. Andre Trương nói về ý tưởng xây dựng NPC 97: «Phải bắt đầu từ năm 1979. Khi đó như một kiến trúc sư hệ thống thông tin, tôi đã thay thế những chiếc máy tính lớn có bộ nhớ khổng lồ bằng một hệ thống PC (máy tính cá nhân) có thiết bị đầu cuối (máy gồm một bàn phím và một màn hình để liên lạc với một bộ xử lý trung tâm trong máy tính) nằm trong một mối quan hệ máy chủ--phục vụ» Tương lai vẫn còn ở phía trước nhà phát minh 65 tuổi này. Người ta kháo rằng, ngay từ khi phát minh ra Micral R2E năm 1973, ông Trương có thể đoán trước những bước đi của công nghệ thông tin thế giới (?). Và như một phương pháp «thắng lợi tinh thần», ngày nay người Pháp tự an ủi: «Chúng ta đã lê lết trong cuộc chạy đua công nghệ mới. Nhưng thật thú vị, một trong những người tiên phong của thế giới kỹ thuật số lại là người Pháp, gốc Việt»

Comments