INDEX - HOME‎ > ‎

De eerste paardentram te Antwerpen, 1874

In 1865 werd voor de eerste maal een aanvraag gedaan voor een "Tramway Américain" (paardentramlijn), een aanvraag die geweigerd werd.
Pas in maart 1871 werd het aanleg van tramlijnen op het grondgebied van Antwerpen toegestaan. Het inrichten van "openbaar vervoer" gebeurde door diverse private maatschappijen.

De eerste paardentram reed op 25 mei 1873 tussen de Meirplaats en de kerk van Berchem. 

In 1881 werden en reeds vijf paardentramlijnen vermeld op het stadsplan uitgegeven door Scheepers.
Hiervan waren er drie in 1873 geöpend, door drie verschillende exploitanten, die in 1877 werden opgenomen in de "s.a. Tramways Anversois".




Tegen het einde van de 19de eeuw waren er al een vijftiental verschillende paardentramlijnen en omnibusdienst actief, die door verschillende private bedrijven werden geëxploiteerd. Op 1 januari 1900 werden bedrijven ondergebracht in de "Compagnie Générale Tramways d'Anvers" (CGTA), in een netwerk van tien tramlijnen.


Tegen het einde van de 19de eeuw waren er al een vijftiental verschillende paardentramlijnen en omnibusdienst actief, die door verschillende private bedrijven werden geëxploiteerd. Op 1 januari 1900 werden al deze bedrijven ondergebracht in de "Compagnie Générale Tramways d'Anvers" (CGTA), in een netwerk van tien tramlijnen.


Na de oprichting van de Compagnie Générale Tramways d'Anvers" (CGTA) zag het tramnetwerk er alsvolgt uit :



"lijn van de kaaien", Beeldekensstraat - Gillesplaats (Vlaamse Kaai)
Pothoek, Beeldekensstraat, Diepestraat, Sint Gumarusstraat, Vondelstraat, Handelslei (Italielei), Rijnplaats, Ankerrui, Oude Leeuwenrui, Brouwersvliet, Van Meterenkaai, Orteliuskaai, Jordaenskaai, Ernest van Dyckkaai, Plantijnkaai, Sint Michielskaai, Scheldestraat, Vlaamse Kaai.
Een eerste deel van deze lijn, die uitgebaat werd door de "s.a. des Tramways Maritimes d'Anvers"  werd in 1881 in dienst genomen. Het volledige traject tot het station "Pays de Waes" en een extra verlenging tot de Gillisplaats werden in 1887 in dienst genomen.

Een paardentram van de "Tramways Maritimes" op de hoek van Ernest van Dyckkaai.
Op Suikerrui staat een paardentram van de "Tramways Nationaux" van "de lijn Ommeganckstraat".
  Twee paardentrams van de "Tramways Maritimes" kruisen elkaar op de Jordaenskaai. Links de hoek met de Burchtgracht. De foto werd genomen vanop de trappen van het Noorderterras.
  Een paardentram van de "Tramways Maritimes" komt aangereden op de Ernest van Dyckkaai. De foto werd genomen vanop de trappen van het Zuiderterras.
   



"lijn van het Zuiden", Groenplaats - Hoboken
Groenplaats, Nationalestraat, Kammenstraat, Vleminckxveld, Maarschalk Gérardstraat, Terninckstraat, Kasteelpleinstraat, Zuiderlei (Amerikalei), Brederodestraat, Montignystraat, Boomse Poort, Viaduct Kiel, Sint Bernardse steenweg, Antwerpse steenweg.
In 1875 werd door de "s.a.des Tramways du Sud d'Anvers" een tramlijn ingericht van de Anselmostraat tot de grens met het Kiel (Steenegoot). In 1885 was deze lijn verlengd van de Groenplaats tot het centrum van Hoboken.


Een paardentram van "de lijn van het Zuiden" op de "Chaussée d'Anvers" te Hoboken.
Detail uit het plan Huybrechts 1885. De "Lijn van het Zuiden" was op één na de enige paardentramlijn die buiten de stadspoorten liep. Vanaf de Montignystraat reed de paardentram via de Boomse Poort naar de Broodsstraat, en het Kiel naar Hoboken. Op het plan heeft deze lijn een aftakking naar de Wereldtentoonstelling?
 
   
"lijn van de Lange Leemstraat", Lange Leemstraat - Meirplaats
Van Luppemstraat, Lange Leemstraat, Nationale Bank, Leopoldplaats, Leopoldstraat, Komedieplaats, Huidevettersstraat, Meir.
Het gedeelte tussen de Lange Leemstraat en de Komedieplaats werd in 1886 in gebruik genomen, een jaar later werd het gedeelte tot de Meir geopend.

De Meir richting Leysstraat. Een paardentram staat te wachten op de Meirplaats. Een rijtuig van de lijn naar de "Lange Leemstraat", dit was omstreeks 1900 de enige lijn met vertrek op de Meir.
Op de achtergrond is de koepel van het grootwarenhuis "Leonhard Tietz" te zien.
De Meir richting Meirbrug.
Twee paardentramstellen van de lijn naar de Lange Leemstraat, achter deze twee stellen komt een derde paardentram van de Sint Paulusplaats richting Berchem kerk aangereden.
De Leopoldplaats, rechts de Leopoldstraat, een paardentram rijdt richting Komedieplaats.
   

"lijn van Berchem", Berchem(kerk) - Sint-Paulusplaats
Berchem kerk, Grote Steenweg, Mechelse steenweg, Nationale Bank, Leopoldplaats, Sint-Jorispoortstraat, Lange Gasthuisstraat, Huidevettersstraat, Meirplaats, Sint Kathelijnevest, Minderbroedersrui, Sint-Paulusplaats.
Deze paardentramlijn was in dienst sinds 1873 tussen de "place de Meir" en "Berchem (église)". Ze werd vanaf 1877 uitgebaat door "s.a. Tramways Anversois". In 1877 werd deze paardentramlijn tevens verlengd tot de Sint Paulusplaats en had tussenstations: "Place de Meir", "avenue des Arts" en  "Harmonie" (boulevard Léopold).

"lijn van Borgerhout", Turnhoutse Poort - Minderbroedersui
Turnhoutse Poort, Turnhoutsebaan, Carnotstraat, Gemeentestraat, Gemeenteplaats, Kipdorpbrug, Sint Jacobsmarkt, Kipdorp, Minderbroedersrui.
Deze paardentramlijn uitgebaat door de "s.a. Tramways Anversois", sinds 1873, kwam in dienst tussen de "place de Meir" en "Berchem (église)".
Nog datzelfde jaar werd ze ingekort tot de "rue Jacob" en "Porte d'Herenthals". Er waren slechts twee tussenstations: "place de la Commune" (théâtre Flamand)en de "Vuilbeek" (grens Borgerhout).

"lijn van de Leien", Koninklijke Stapelhuizen - Montignystraat
Koninklijke Stapelhuizen, Handelslei, Kunstlei, Zuiderlei, met aftakking langs de Tolstraat, Scheldestraat naar het station "Land van Waas".
Deze paardentramlijn met trajectk  "Bassins" - "Palais de Justice (Avenue de L'Industrie)", werd uitgebaat sinds 1873, door de "s.a. Tramways Anversois". In 1883 kreeg ze de vertakking tot het station "Pays de Waes" en in 1885, t.g.v. de wereldtentoonstelling een verlenging van de Anselmostraat tot het Nijverheidspaleis (Beleg- en Hoornestraat).In 1881 waren er twee tussenstations : "Place de la Commune" (théâtre Flamand), Avenue des Arts (taverne du Globe).

"lijn van het Park", Cogels Osylei - Van Schoonbekeplein
Cogels Osylei, Draakplaats, Arendstraat, Mercatorstraat, Moretuslei, Loospolaats, Van Eycklei, Maria Henriettalei, Blauwtorenplein, Oude Vaartplaats, Rubensstraat, Meirplaats, Lange Clarenstraat, Sint Jacobsstraat, Prinsesstraat, Keizerstraat, Koningstraat, Prinsstraat, Blindestraat, Mutsaertstraat, Falconplein, Van Schoonbekeplein

"lijn van Wilrijk", Sint Jansvliet - Dikke Mee
Sint Jansvliet, Oever, Kloosterstraat, Van Egmontstraat, Schildersstraat, Bolwerkstraat, Paleisstraat, Anselmostraat, Lange Lozannastraat, Driehoekstraat, Oude Mechelse Baan, Wilrijkse Poort, Wilrijkse Steenweg, Dikke Mee.

"lijn van de Middenstatie", Warande(Driehoek) - Suikerrui
Warandestraat, Leopoldlei, Mercatorstraat, Simonsstraat, Pelikaanstraat, de Keyserlei, Teniersplaats, Leysstraat, Meirplaats, Schoenmarkt, Groenplaats, Oude Koornmarkt, Suikerrui.
Deze tramlijn was in dienst genomen in 1875, en werd uitgebaat door de "s.a. Tramways Nationaux". In 1875 werd het traject "Place de Meir" en "Avenue Léopold" (Belgielei) geöpend, in hetzelfde jaar nog verlengd tot de Groenplaats en in 1876 verlengd tot "Trois Coins" (Driehoek Berchem). In 1877 werd de lijn nog doorgetrokken van de "Place Verte" tot het "Canal au Beure" (Boterrui). In 1877 had deze lijn drie tussenstations de "Place de Meir", "Place Teniers" en de "Avenue Moretus".

De eindhalte van de paardentram aan de Suikerrui. Kort na 1900 werden het huizenblok met "bureau Maritime Rayot" en het huizenblok met het "hotel Central" afgebroken ter verbreding van de Suikerrui
Een paardentram draait de Oude Koornmarkt in, richting Suikerrui.
Een paardentram rijdt richting Groenkerkhofstraat.
Een paardentram op de Schoenmarkt rijdt richting Meir.
Een paardentram op de Meir, rijdt richting Leysstraat.
Een paardentram op de Meir, ter hoogte van het Koninklijk Paleis, komende van de Meirbrug.
Twee paardentrams op de Meir ter hoogte van het Koninlijk Paleis.




"lijn van de Ommeganckstraat", Omnibuslijn van de Draakplaats - Grote Markt
Draakplaats, Kleine Beerstraat, Rolwagenstraat, Provinciestraat, Ommeganckstraat, Carnotstraat, Gemeentestraat, Gemeenteplaats, Kipdorpbrug, Lange Nieuwstraat, Korte Nieuwstraat, Korte Koepoortstraat, Kaasrui, Grote Markt.
Deze lijn was in dienst sinds september 1890 en werd uitgebaat door de "s.a. Omnibus d'Anvers".Oorspronkelijk reden de omnibussen via de Hoogstraat, Oever, Kloosterstraat, Riemstraat, Rivierstraat tot aan het station "Pays de Waes".

  De omnibus rijdt over de Grote Markt richting Kaasrui.
  Een omnibus kom van de Gemeenteplaats en rijdt richting Lange Nieuwstraat.
  Een ombinus rijtuig aan de Grote Hondstraat.
   

Met de overname door de "CGTA" werd de omnibusdienst vervangen door spoorvoertuigen.
Bij de oprichting van de "CGTA" en de overname van de tramlijnen was overeengekomen gans het spoornetwerk te vernieuwen en op een spoorbreedte van 1 meter te brengen. De tramsporen tussen de Draakplaats en de Grote Markt werden als eerste aangelegd, het traject kon in juli 1902 in gebruik genomen worden.. Een jaar later, oktober 1903, was deze lijn reeds aangepast voor elektrische tractie. Vanaf 17 maart 1904 reden de trams niet meer tot op de Grote Markt en werd de eindhalte Melkmarkt.
In juli 1879, werd door de "Tramways du Nord d'Anvers" een paardentramlijn ingericht, van het Klapdorp naar de IJskelder te Merksem, later verlengd tot de Oude Bareel. Omdat deze lijn reeds in juli 1887 door de buurtspoorwegen overgenomen maakte ze geen deel uit van het netwerk van de "CGTA".

 

Een paardentram aan de Oude Bareel (Merksem) voor het hotel restaurant "Aux quatre Saisons".

  Een foto uit 1904, n.a.v. het 25 jarig jubileum van de lijn Klapdorp, Dam, Ijskelder, Merksem
   





   
Subpagina''s (1): Odol Mundwasser
Comments