Abduxaliq Uyghur Shéirliri
                   
 

^\^/^\^/^\^/^\^/^\^/^\^/^\^/^\^/^\^/^\^/^\^/^



Oyghan!            

(1921-yili, Turpan)                        

         Hey, péqir Uyghur, oyghan, uyqung yéter, 
         Sende mal yoq, emdi ketse jan kéter. 
         Bu ölümdin özengni qutqazmisang, 
         Ah, séning haling xeter, haling xeter. 
 
         Qop! didim, béshing köter, uyqungni ach! 
         Reqibing bishini kes, qanini chach! 
         Köz échip etrapqa obdan baqmisang, 
         Ölisen armanda, bir kün yoq ilaj.

         Hélimu jansizgha oxshaydu téning, 
         Shunga yoqmu anche ölümdin ghéming? 
         Chaqirsam qimirlimayla yatisen, 
         Oyghanmay ölmekchimu sen shu péting?

         Közüngni yoghan échip etrapqa baq, 
         Öz istiqbaling heqqide oylan uzaq. 
         Ketse qoldin bu ghenimet, pursiti, 
         Kilechek ishing chataq, ishing chataq.

         Échinar könglüm sanga, hey Uyghurum, 
         Sebdishim, qérindishim, bir tuqqinim. 
         Köyünüp halinggha, oyghatsam séni, 
         Anglimaysen, zadi néme bolghining?!

         Kélidu bir kün pushayman qilisen, 
         Tektige gepning shu chaghda yétisen. 
         "Xep" déseng shu chaghda ülgürmey qalur, 
         Shunda, Uyghur sözige ten bérisen.

 

Qaydisen       

 (1923-yili, Turpan)              

         Ey manga otlar sélip, janimni alghan qaydisen?
         Béshimgha ghem yaghdurup, koylargha salghan qaydisen?

         Barmidi ya bir öchüng, yalghuz manga yetti küchüng,
         Yoqlimaysenghu kélip, tünlerde balxan qaydisen?

         Bu jahan tar keldimu, hemra bolush xar keldimu?
         Derdu-dewran üstige, ishqingni qoshqan qaydisen?

         Köydürüp kül qilghuche, söydürüp qul qilsichu,
         Aqti közdin yash, béghirdin qip-qizil qan, qaydisen?

         Sensiz zulmettur jahan, nur imer sendin qachan,
         Sen üchün tikildi jan, bolmasmen qalqan, qaydisen?

 

Qamlashmidi            

(1928-yil Turpan)                      

         Adimi almashtiyu, yoli, tüzüm almashmidi,
         Jin dégenning ishliri misqalchimu qamlashmidi.

         Yang ölüp tapti lehet, bolmamdiken jumhuriyet,
         Bermise jumhuriyet, bu ishliri qamlashmidi.

         Éti jinning özi jin, jinning küni bolghay qiyin,
         Etibari bir tiyin, qilghan ishi qamlashmidi.

         Abduxaliq nere tart, ene qalqan, ene at,
         Uxlap yétish bek uyat, jinning ishi qamlashmidi.

 

Ghezep we Zar           

 

         Ey pelek bu deshtingdin intiha bizarimen,
         Istidim köp, tapmidim bu derdimge hich darimen.

         Ata bowamdin miras kona késelning derdide,
         Gah ölüp, gah tirilip köptin béri awarimen.

         Bir purap ösem ne arman, béghim bahari gülini,
         Her seher gül ishqida bulbulgha oxshash zarimen.

         Dostlirim owgha chiqarida keltürer misaligha,
         Qarchigha qushlar ular, men misali sarimen.

         Yüzmu yüz qilmas te'erruz köp köngülchandur ular,
         Körmisem chaynar nijis goyaki dil azarimen.

         Na eqil dep oylidim chindin nezer salmay turup,
         Yéngilip ketti ular, köptin biri hushyarimen.

         Qolidin kelmeydu ish dep da'im ghidiqlaydu méni,
         Men ularning shu sözige bekmu bek xunbarimen.

         Pen'ge mangsaq köz échip kapir, dejid dep qarghishur,
         Bu hamaqet dewride atesh bolup yanarimen.

         Chöl-jezire, desht-serha ichre qaldim na'ilaj,
         Ah qachan bir yol tépip qoshulay qatarimen.

         Kölge teshnadur bu chöl, bipayan munbet yéri,
         Misli derya tapmay éqish, qaynam bolup qaynarimen.

         Oyghinip ketti jahan, meghripi-meshriq taman,
         Men téxi süt uyqida chüsh körüp yatarimen.

         Bashqilar suda üzüp, kökte uchup ketti yiraq,
         Men misal yalang'ayaq dessep tiken mangarimen.

         Ilim-pendin yoq xewer, basti gheplet xewp-xeter,
         Halimiz quldin beter qandaq chidap turarimen.

         Til-haqaret, tene-dixmar way dad!... bu janni qiynidi,
         Emdi ne qilmaq kérek, ejepmu boldum xarimen.

         Zulumning okyanidin tapmay maraghet arili,
         Tagh kebi dolqunda örlep heqqe dad urarimen.

         Dewri jebirdin isit! haling'gha Uyghur wayikim,
         Janni alqangha éip chiq! Tamayse bashqa charisen.

___________________

Te'erruz --- qarshiliq
Xunbar --- yüriki qan bolush
tene-diqmar --- <Turpan shiwisi> tapa-tene, yaman körüsh

_____________________________________________________

 

Bardur     

(1921-yili)        

       Jahalet semeresidin bizge bir kün köp japa bardur, 
       Éytingizchu, bügünki halimizning qaysi biride sapa bardur.

       Zamanning halidin waqip bolup turmaqning ornigha, 
       Birini shangyu saylap arqidin dewayimiz bardur.

       Ilimning ijtihadigha köngülni qoymiduq bizler, 
       Oqurmiz-oquturmiz séghiz chaynashimiz bardur.

       Teawunu-tenasur ornigha bizlerde bir adet, 
       Yéngi bashni kötürgenni urup yiqqanimiz bardur.

       Yene yurt paydisigha jem'iy bolmaqliq besi müshkül, 
       Eger bir yerde toy bolsa, bérip yatqanimiz bardur.

       Omumning paydisigha yüz yilda hem esla chüshenmeymiz, 
       Ziyan qilmaq üchün bolsa ejep chaqqanimiz bardur.

       Biri bir yaxshiliq qilsa, uning yadini qilmaq yoq, 
       Épi kelse bérip ewretlirini achqanimiz bardur.

       Eger millet üchün bir pul chiqish kelse tapalmasmiz, 
       Chiqimi yoq nawa pulgha tola ixlasimiz bardur.

       Ixwan hem buraderlik nishani qalmidi bizde, 
       Meger dost bolsaqmu esli, bölek muddiayimiz bardur.

       Xataen dostimizda bir eyib zahir bolup qalsa, 
       Yoshurmay birge onni tépip qatqanimiz bardur.

       Babalar shöhriti, gheyritini héch séghinmasmiz, 
       Qélip gheplet jahalette yumup köz, po atqanimiz bardur.

       Kéreksiz mustehep ishlar üchün janni pida qilmaq, 
       We lékin hejge baj alsa, tozup qachqanimiz bardur.

       Oyun-chaxchaq tüpeylidin öz'ara biep bolsaq, 
       Yarashturup qoyush nede, arigha ot yaqqanimiz bardur.

       Xushamet babida bizdin bölek ustisi hem yoqtur, 
       Quwlughu-shumluq bilen rengmu-reng yalghanimiz bardur.

       It urghanni tonur dep bar idi bir temsili, 
       Loyi, ambal we darin dep sémiz baqqanimiz bardur.

       Ilim-pen'ge yürüsh qilghan uchar kökte-üzer suda, 
       Minishke qotur éshek yoq, piyade qalghanimiz bardur.

       Gürkirep kelse aptomobil, néme bu ey xudayim dep,
       Éqilni ishlitelmey hang-tang qétip qalghanimiz bardur.

       Hüner bilen sanaette "yétishtuq" emdi ish pütti, 
       Umach ichmekke xumdanda ghédir quyghanimiz bardur.

       Misli jennet taghu-deryani bézeshke yoq kishi, 
       Yastuqni qirlap qoyup bighem yatqanimiz bardur.

       Munejjim hem injénér, alimlarning ornigha, 
       Tonur selle, nepsi bala mollimiz-sultanimiz bardur.

       Qizil közlük, körelmeslik we ya özi qilalmasliq, 
       Qilay dep bel baghlighanlargha türlük tümen böhtaminiz bardur.

       El-yurtning derdige qilchimu derman bolmiduq bizler, 
       Kélur bir kün, ashu chaghda ornigha kelmes pushaymanimiz bardur.

       Abduxaliq bes, yéter aware bolma, qahshima, 
       Shu chagh kelgende bizlerde azabqa teyyar wijdanimiz bardur.

_________________________

Ixwan --- qérindashliq
Mustehep --- qilmisimu bolidighan

_____________________________________________________

^\^/^\^/^\^/^\^/^\^/^\^/^\^/^\^/^\^/^\^/^\^/^

^/^\^/^\^/^\^/^\^/^\^


       Achil

________________________

     Gülüm achilay deydu, 
     Bashqa sanjilay deydu. 
     Yarimning yürek oti 
     Ten'ge yamishay deydu. 

     Yarim manga naz qilur, 
     Külüp méni maz* qilur. 
     Yar qedrini bilmeysen, 
     Zimistanni yaz qilur. 

     Yar derdide xun bolduq, 
     Tügmenlerde un bolduq, 
     Qorqunchungdin qattiq tash, 
     Birlishelmey qum bolduq. 

     Yash telepler uxlashma, 
     Yar yolida putlashma, 
     Yarim üchün jan pida, 
     Qedimingge ming tilla. 

     Gheyret gülüm achilghil, 
     Himmet yolum achilghil, 
     Yarim üchün bersem jan, 
     Qachan bolsa bir ölum. 
     Ya ölüm ya körüm, 
     Yarim achilghil.

 _____________

*maz qilur --- meslikini keltürur

_________________________

 

^/^\^/^\^/^\^/^\^/^\^

 ^/^\^/^\^/^\^/^\^/^\^

 ______________________

我的歌

Shandor Petefi
[Hungiriye]

_________________________ 

     意外的思想常常梦幻地 
     穿过我的灵魂,蜿蜒地飞来, 
     我幻想着经过了高山、大谷, 
     经过了祖国和整个的世界。 
     我的歌呀,它在这时辰, 
     象是月光,那幻想的心。

     不要再生活于幻想的世界, 
     需要的是为未来的生活, 
     关心,烦恼......嘿,为什么? 
     仁爱的上帝一定会关心我。 
     我的歌呀,它在这时辰, 
     象是蝴蝶,那轻松的心。

     假如遇到了微笑的姑娘, 
     我就把一切的忧愁放进荒坟, 
     我沉没在澄彻的眼波中了, 
     象星星映在明镜一样的湖心。 
     我的歌呀,它在这时辰, 
     象是玫瑰,那恋爱的心。

     她爱我了?我快乐地喝着, 
     假如不爱?我也悲哀地喝了。 
     这里是杯子,杯子里是美酒, 
     我的心头就充满了欢笑。 
     我的歌呀,它在这时辰, 
     象是彩虹,那沉醉的心。

     但是,我的手举杯子的时候, 
     大众的手却锁着铁链, 
     正当杯子叮当地唱和着, 
     铁链却咬牙切齿地诉怨。 
     我的歌呀,它在这时辰, 
     象是黑运,那忧郁的心。

     奴隶之群为什么忍受着? 
     为什么不反抗,不扭断那铁链? 
     只等着,等着,上帝的恩惠 
     难道能够将铁链锈断? 
     我的歌呀,它在这时辰, 
     象是雷电,那愤怒的心。

1846.4.24~30

________________________

________________________

________________________

________________________

谷子成熟了
Shandor Petefi

________________________ 

          谷子成熟了, 
          天天都很热, 
          到了明天早晨, 
          我就去收割。 
          我的爱也成熟了, 
          很热的是我的心; 
          但愿你,亲爱的, 
          就是收割的人!

________________________

      Shandor Petefi (1823—1849) Hungiriyening inqilabiy shairi hem milliy edibiyatning asas salghuchisi bolup, özining qisqighine hayatida kishilerni küreshke ündeydighan nurghun inqilawiy shéirlar we muhebbet shéilirini yazghan.

________________________

Méning Naxsham

Shandor Petefi 
[Hun'gariye]


Terjime qilghuchi: I. N. Aptap

 (2009.4.13)

________________________

Ajayip bir pikr daim chüsh kebi
Kézidu rohimning kökide lerzan;
Tepekkur ilkide kechsem tagh-jilgha,
Könglümde wetinim hemde keng jahan!
Shu peytte yangraydu naxsham pelekte ---
Ki Tolun Ay kebi yénik, yixalchan!

Xam xiyal dunyasi buzulghay emdi,
Kélechek üchünmu biz bash qaturghan,
Ghem yeyli...! Boldila, Tengrim men üchün
Bash qaturar toluq! Mende ne pighan?
Shu peytte yangraydu naxsham pelekte ---
Képinek men kebi ghemsiz bolmighan!

Uchrisam eger bir xushhuy qizchaqqa
Qayghu hem hesretler yiraqqa rawan ---
Chökimen muhebbet kölige chongqur,
Ilkige alghandek Ayni keng Asman.
Shu peytte yangraydu naxsham pelekte ---
Men xuddi Etirgül --- ishqta mest bolghan!

U manga rast köyse ichtim ishrette,
Köymise egerde jamimdur pighan!
Tolsa ger jamlirim mey bilen herwaq,
Yayraydu könglüm, hich bolmas perishan.
Shu peytte yangraydu naxsham pelekte ---
Keypte xuddi ki hüsenu-hasan!

Biraq, hey! Qollirim kötürgende jam,
Koyza hem kishendin zardur el-awam!
Keyplik alghanda sorunni, shu tap
Zenjirler qilidu qehrlik bayan!
Shu peytte yangraydu naxsham pelekte ---
Elemlik könglüm xuddi qara tuman!

Ey Qullar, nimishqa chidaysen shunche?
Zenjirler ejiba sanga yarashqan?!
Sükütte öttüngmu, Tengri shepqiti
Üzsun, dep, kishenni, towlap Jir-Muqam?
Shu peytte yangraydu naxsham pelekte ---
Misali güldürlük chaqmaq, aljighan!!

^/^\^/^\^/^\^/^\^/^\^