خداشناسی

خداشناسی

مطمئن ترین روش خداشناسی
همه ما خداوند را از طريق تعالیم و عرف وآموزه های اجتماعی می شناسیم ولی اين يک شناخت صرفاً ذهنی و
ناکجائی است که گوئی به هرحال خدائی هست ولی اين خدا بسیار به ندرت بکار می آيد و در تجربه روزمره
زندگی احساس و فهم نمی شود. اين خدا فقط يک ايده است يک نظريه محض. پرستش اين خدا در فرهنگ
قرآنی پرستش مشرکانه و کافرانه می باشد زيرا خدای ظنّ (ذهن) است درحالیکه خداوند فقط در قلوب قابل
پرستش حقیقی می باشد و خدای ذهنی همان هوای نفس و خیالات ماست و عین خودپرستی است. اين خدای وراثتی – تاريخی است که به ما به ارث رسیده است مثل نامی که والدين بر ما نهاده اند. اين خدای خودی نیست خدای بیگانه است و لذا در آسمان بسر می برد. کافران می گويند: «خداوند درجائی بسیار دور است» قرآن. و امّا خدای واقعی که حیّ و حاضر است و با ماست آن خدائی است که به تجربه آيد و امتحان شود که آيا براستی هست يا نیست. علی (ع) به ما می آموزد که خدای خود را مراقب باشیم و امتحان کنیم همانطور که خدا مراقب ماست و ما را امتحان می کند. در حکايتهای عرفانی می خوانیم که روزی کسی خواست خدا را امتحان کند که آيا در هر شرايطی رزق او را می دهد يا نه. لذا بی هیچ توشه ای خود را در بیابانی گم و گور نمود تا اينکه از فرط گرسنگی به ضعف افتاد و بالاخره کاروانی که مثل او راه را در بیابان گم کرده بود او را يافت و از گرسنگی نجات داد. بسیار لازم است که آدمی در موارد مهمّ و واجب زندگیش مثل امور معیشت خداوند را امتحان کند و وعده هايش را به محک بزند تا او را بشناسد درغیر اينصورت همواره کافر يا منافق می ماند و دينش عاريه ای و بی ريشه است. اين روش برای آغاز خداشناسی امری واجب است هرچند در مراحل پیشرفته امری مشرکانه می آيد و از عدم خلوص است. خداوند را بايستی در ماديّات و امر دنیوی امتحان کرد تا شناخت و به او ايمان

آورد. نخستین مراحل خداشناسی بدينگونه کاملا تاجرانه است. خداوند هم به مؤمنانش اين تجارت متقابل را پیشنهاد کرده است. آنگاه که اين شناخت تبديل به يقین شد بدون شک بايستی او را بی حساب و کتاب پرستید و اطاعت نمود و در امتحاناتی که از ما به عمل می آورد صبور بود و او را خالصاانه وعاشاقانه پرستید. به هرحال هر رابطه با تجارت و معامله آغاز می شود و اگر صادقانه ادامه يابد به عشق و اخلاص می انجامد . عبادات نیز همینگونه اند. پس اساسی ترين و مطمئن ترين روش خداشناسی اينست که از او چیزی واضح از روی يقین و نیاز طلب کنیم و برآن اصرار ورزيم و صبور بمانیم و به غیر او رجوعی نکنیم بدون شک او را خواهیم يافت.
دائرةالمعارف عرفانی جلد ۴ ص ۲۶۳

خودشناسی

فلسفه زندگی
خداوند جهان هستی را فقط بقصید شناساندن خودش خلق کرد و از میان مخلوقات انسان را مأمور اين امر
نمود. در واقع جهان هستی فقط دارای يک اراده ذاتی است و آن اراده به معرفی نمودن خداوند به انسان
است. اين اراده در وجود انسان نیز حضور دارد که اراده به شناختن خداست. بنابراين از منظر انسان هر آنچه
که در زندگی رخ می دهد هدفی جز معرفی خدا به انسان ندارد و نیز هر آنچه که انسان انجام می دهد ذاتاً در
جهت شناخت خداست. اين اراده بسیار اساسی تر از آگاهی ذهنی انسان است. اين فلسفه عالم وجود از منظر
معرفت دينی است. و از اين منظر همه پیامبران نیز هدفی جز شناساندن خدا به انسان نداشته اند و لذا همه
قوانین و ارزشهائی که پديد آورنده تمدن و تاريخ بشر بر روی زمین است ذاتا چنان است که انسان را بسوی
خداشناسی هدايت کند. بنابراين پاسخ اين سئوال ذاتی بشر که «از کجا آمده ام، چرا هستم، چه می کنم و به کجا می روم...» واضح است: انسان خلق شده و کل جهان هستی به ياری آمده تا خدا را بشناسد يعنی هستی را و وجود داشتن را درک کند و سريعترين راه و روش اين شناخت هم به تجربه بشری همان خودشناسی است. ولی اين خودشناسی بخودی خود کفايت نمی کند و بايستی ديگران هم اين خود شناخته شده را بشناسند و تصديق کنند همانطور که خداوند هم بر همین نیت جهان و انسان را آفريد تا بیگانگان هم او را بشناسند و لذا از عدم، آدم را آفريد تا او را بشناسد. انسان هم دارای همین نیاز خدائی است چرا که جانشین خدا نیز هست و چون چنین است اصلا می تواند و بايد خدا را بشناسد و اين خداشناسی هم طبعاً جز از راه خودشناسی ممکن نیسیت. همه مخلوقات خدا بسیار زودتر از انسان به شناخت خدا نائل آمده و او را تسبیح می گويند منتهی خدای بیرون از خويش و غیر خويش . ولی اين شناخت خدا برای خدا منظور نبوده و راضی اش ننموده و لذا انسان را به مثابه جانشین خود خلق کرد که از صورت و روح خود به او وجود بخشیده تا او را در خود بیابد و اين شناخت کامل است زيرا انسان تا کاملا و واقعاً بر جای کسی ديگر نباشد قادر به شناخت واقعی و کامل او نیست. و اين حق خودشناسی و ضرورت آن است. لذا فقط انسانی حق انسان بودن را ادا کرده است که خدا را در خودش شناخته باشد. يعنی انسانیت بشر فقط در خداشناسی عرفانی و خودی تحقق می يابد و بشر را در خلقت کامل می کند و همان می کند که باید باشد. يعنی بشری که خدا را در خود يافته و شناخته و به ديگران هم کاملا معرفی کرده باشد. و اين مکتب عرفان است که راه معرفی خدا از وجود انسان است و راز جاودانگی انسان در جهان. هر انسانی در کل زندگی هر کاری که می کند جز به قصد شناساندن خدائیت خود به ديگران نیست و اين يک اراده ذاتی است ولی اکثر انسانها راه و روش اين کار را نمی دانند و اين راز ناکامی و شکست انسان در زندگیست. پس در حقیقت پیروزی انسان در زندگی جز اين نیست که بتواند خدای خود را از وجود خودش بر ديگران عرضه و معرفی نمايد. و اينست که عارفان تنها انسانهای پیروز و بکام رسیده و ماندگار در تاريخ بشرند و عرفان نیز مذهب نهائی انسان در تاريخ است. زندگی و کائنات عرصه عرفات است.
دائرةالمعارف عرفانی جلد ۶ ص ۹۴

Comments