Yumur We Letipe

Yumurlar

 

   Muellim: «Tülke tuxum bésip bala chiqiramdu yaki küchüklemdu?» dep sorisa, oqughu- chi birdem oylan’ghandin kéyin: «Tülke dégen hiyliger nerse, uning qolidin her ikkisi kéli-  du» dégidek.

 

   Abdulning ayali Patime dawamliq gürüch tamiqi étidiken, buningdin zérikken Abdul bir küni taladin tamaq yey dep ashxanigha bériptu. Abdul «Néme tamaq bar?» dése, kütkü- chi: «Polo, gangpen, showigürüch…» deptiken, Abdul: «Patime meshede ishlewatam- du?» dégidek.

 

   Bir küni xoraz mékiyan bilen bazarda kétiwétip qarisa restide toxu kawipi pishuruliwat- qidek. Xoraz mikiyan’gha menilik qarap qoyup deptu: «Kördüngmu, érining gépini angli - misa mushundaq bolidu!»

 

   Abdul bilen aghinisi olturushtin kech qaytip, yolni qisqartish üchün chighir yol bilen mé- ngip mazarliqtin ötüptu. Bu chaghda Abdul: «Erwahlarning rohigha atap dua qilip qoyidi-  ghan ish bar, jumu» deptiken, aghinisi: «Men ayet bilmeymen» deptu. Abdul özimu bil - meydiken. Aghinisi «Qandaq qilimiz?» dése, Abdul: «Ömülep, töt ayaghlap mangayli, er - wahlar bizni éshek oxshaydu dep qalsun» dégidek.

 

   Bir saranglar doxturxanisida birmunche saranglar mashinini dorap: “dü..düt…» dep oynaptu. Arida birsi ulargha qoshulmay bir chette jim olturghan iken, doxtur: «Sen némishqa bashqilardek oynimaysen?» dése, héliqi sarang: «Men ulardek sarang bolmi - sam» deptu. Buni anglighan doxtur: «Undaq bolsa sen rasttinla saqayghan oxshaysen, séni öyüngge apirip qoyay» dése, sarang: «dü…düt… mashinigha chgiqing» dégidek.

 

   Üch bengge ashxanigha kirip, eynekning yénidiki üstelge kélip olturuptu, kütküchi kélip: «Qanche kishilik tamaq keltürey» dése, benggiler eynekke bir qariwétip tengla: «Alte kishi lik» deptu.

 

   Bir bengge yene bir benggige: «Adash, mushu öyge kiriwalghan chiwindin jaq toydum, qandaq qilsam bolar?» dése, yene biri: «Adash, ishikingning qulupini almashturuwet» dé-   gidek.

 

   Patime yoldishi Abduldin soraptu: Sen méni qanchilik yaxshi körisen?

Abdul: Sen méni qanchilik yaxshi körseng, menmu séni shunchilik yaxshi körimen.

Patime: Xudayim jajangni bersun!

 

   Patime bazarda kétiwatsa dosti uchrap qélip soraptu: «Anglisam yoldishing tügep kétiptu, hejep tuyuqsizla qaza qiptughu, néme ish bolghan idi?» 

Patime: «Öyde qoruma qoruwatattim, qarisam pemidur yoq iken, bazargha pemidurgha ewetsem, yolda mashina soquwétiptu».

Dosti: «Andin qandaq qilding?»

Patime: «Qandaq qilattim, qorumini pemidur salmay qoriwerdim shu».

                                                                                           «Biliwal» torbétidin élindi 

                     (Hebibulla Ablimit)

 

Uyghur Xelq Letipiliridin

                                                       Öchke Térisi

    Ependimning hoylisigha qoshnisining öchkisi kirip hemme güllirini cheyliwetkeniken, ependim achchiqida öchkini soyup, térisini tuzliwaptu. Shuningdin kéyin qoshnisi kishi -  lerni körsila öchkisini maxtaydighan boluwaptu. Bir küni chayxanida u: «Öchkem kalidek yoghan idi» deptu. Yene bir küni: «Attek kéletti» deptu. Üchinchi qétimda u öchkisini maxtap: «tögidek zor idi» déyishige, Ependim taqet qilalmay:

--- Yalghan sözlimeng, hazir térisini élip chiqip, shermende qiliwétimen! – deptu.

Perishte

   Namaz shamdin kéyin, imam namazxanlargha jennettiki perishtilerni maxtap:

   --- Jennettiki perishtilerning chéchi shunchilik uzunki, nechche püklep qoltuqigha qisip yürüshidu, --- dégeniken:

   --- Chéchini qoltuqigha qisip yürginige qarighanda perishte dégenning boyimu chaghliq oxshaydu, --- deptu Ependim.

 

Ependimning Jawabi

   Ependimning oghli dadisidin:

   --- Xuda ademni laydin yasighan deydu, laydin yasighanda xumdan’gha salghanmu, salmighanmu? --- dep soraptu.

   --- Ayallarni salghan, erlerni salmighan, --- deptu Ependim.

   --- Némishqa?

   --- Erlerni xumdan’gha salsa saqal-buruti köyüp ketmemdu.

 

Kalach Kitab

   Ependim toygha bérip, kalichini qoynigha tiqip törge chiqqili turghaniken, mehellining imami uningdin:

   --- Ependim, qoyningizdiki néme? --- dep soraptu.

   --- Kalach Kitab, --- deptu Ependim.

   --- Dunyada «Kalach Kitab» dégenmu kitab bolamdu, uni kim yazghan?

   --- Kalichini tola yoqatqan bir zat yazghan, teqsir.

 

Qériliqtin

    Ependim tiwipliq qilip yürgen künlerde bir qéri kishi kélip ehwalini éytiptu:

   --- Oltursam qopushum qiyin.

   --- Qériliqtin, --- deptu Ependim.

   --- Put-qollirim sirqiraydu.

   --- Qériliqtin.

   --- Tamaqni yaxshi hezim qilalmaymen.

   --- Qériliqtin…

   Boway achchiqida:

   ---Qandaq tiwipsen? Néme désem qériliqtin, qériliqtin deysen, bashqa géping yoqmu? --- dep warqiriwétiptu.

   --- Seprayingizning mushu örlishimu qériliqtin, --- deptu Ependim.

 

Kitabpurush

   Ependim kitabpurushluq qilip yürgende, bir kishi uningdin soraptu:

   --- Ependim, oqitingiz qandaqraq?

   --- Oqitimning tayini yoq.

   --- Némishqa?

   --- Bu zamanda puli barning sawadi yoq, sawadi barning puli…

 

Perq

   Kishiler Ependimdin:

   --- Qassap bilen daxanning qandaq perqi bar? --- dep soraptu.

   --- Qassap awwal öltürüp kéyin térisini shilidu; Daxan awwal térisini shilip kéyin öltüridu, --- deptu Ependim.

 

Hemme Ölüm Ordidin

   Bir küni padishah Seley Chaqqanning harghinigha qarimay, uzaqtin-uzaq qiziq paranglarni qilghuzup, könglini xush qiptu. Axirida, napisentlik qildimu yaki külke tes keldimu, eytawur, shah «yel» qoyup bériptu. Padishah ongaysizlinip, nailaj gedinini tatilaptu we gepni bashqa yaqqa buraptu:

   --- Seley, sen zadi nedin?

   --- Opaldin.

   --- Némishqa sheherge kélip qalding?

   --- Qéchip napisent qopaldin…

   --- Sen yalghuz oghulmiding?

   --- Yaq, biz üch oghul iduq.

   --- Sen nechchinchisi?

   --- Men kenjisi.

   --- Akiliring barmu?

   --- Ölüp ketken.

   --- Ular néme bolup ölüp ketken?

   --- Chong akam alwang tölimey, chölge palinip issiqta öldi. Kichik akam zulumgha chidimay, darda --- ésiqta öldi. Men emdi parang tügimey ordida sésiqta ölidighan oxshaymen, --- deptu Seley chaqqan.

                                                                               «Uyghur Xelq Letipiliri» Namliq Kitabning 2-qismidin élindi                                                                 Shinjang Xelq Neshriyati 1987-yili 1-aydiki neshri 

Munderijige Qaytish