çawpêkewtinekanim

 چاوپێکه‌وتنه‌کانم له‌گه‌ڵ بڵاوکراوه‌کاندا

bo têkstî Kurdî be pîtî Latînî

كاك عه‌باس شوان ( سه‌رنووسه‌ری گۆڤاری ئه‌ده‌ب و هونه‌ری كرێكاری) !

گرفت و كێشه‌كانمان له‌ژماره‌ نایه‌ن، به‌گشتی بواری ڕۆژنامه‌نووسی دواكه‌وتووه‌، ئه‌مه‌یش په‌یوه‌ندی به‌كه‌م ئه‌زموونی و نه‌بوونی ئامێری پێشكه‌وتووه‌وه‌،...هتد هه‌یه‌. له‌گه‌ڵ ئه‌م بارخانه‌ گرفت و كێشانه‌دا ده‌سته‌وه‌ستان نه‌بووین، فه‌رهادانه‌ كارمان كردووه‌، چوونكه‌ ئامانجێكی باڵازرافمان له‌پێش خۆ داناوه‌، ئه‌ویش خزمه‌تكردنی جه‌ماوه‌ره‌ به‌تایبه‌ت كرێكار و زه‌حمه‌تكێشان. ئه‌وانیش به‌بێ درێخی له‌گیرفانی به‌تاڵیان كۆمه‌كیان كردووین.

له‌ڕاستیدا گرانی پێویستییه‌كانی چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ بێسنووره‌ ! كار وا ناڕوات به‌ڕێوه‌ ! حكومه‌تی هه‌رێم به‌رامبه‌ر گۆڤار و ڕۆژنامه‌ سه‌ربه‌خۆكان بێده‌ربه‌سته‌. پێویسته‌ وه‌ك وڵاته‌ ئه‌وروپییه‌كان مانگانه‌ كۆمه‌كی ماددیی بدات. ئه‌و كات ئێمه‌یش عه‌زممان جه‌زم ده‌كه‌ین، تێروته‌سه‌لانه‌تر خزمه‌ت به‌جه‌ماوه‌ر ده‌كه‌ین و ده‌توانین خه‌ونه‌كانیان بهێنینه‌ دی.

-------

ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێی ژماره‌ 669 ڕێكه‌وتی 1994.4.25، وابزانم ئه‌م وه‌ڵامه‌ له‌پاشكۆ ئه‌ده‌بییه‌كه‌یدا بڵاوكرایه‌وه‌. ئه‌و نیشانه‌ی سه‌رسوورمانه‌ جۆرێكه‌ له‌توانج، به‌سه‌رمدا تێپه‌ڕیوه‌ ده‌بوایه‌ گه‌رماوگه‌رم قسه‌م به‌سه‌ر بكردایه‌.

*        *        *

عه‌باس شوان – چیرۆكنووس ( هه‌ی ئافه‌رین میلله‌تان به‌خێو كرد !) :

ئێمه‌ ڕازی و شوكر بووین به‌گرانی، برسێتی، بێمافی سیاسی، كۆمه‌ڵایه‌تی، فه‌رهه‌نگی، ڕێكخراوه‌یی، ده‌مكووتی جۆراوجۆر سه‌رمان كز كرد بوو، چاوه‌ڕوانی مه‌رگی شێنه‌یی خۆمان بووین. به‌ڵام فه‌رمانره‌وایانی ره‌نگاوره‌نگی بۆرژوازی وازیان لێنه‌هێناین!

له‌سه‌ره‌تای مانگی ئایاردا شه‌ڕێكی كۆنه‌په‌رستانه‌ و دژی مرۆڤییان پێكرد. ئه‌مه‌یش ته‌نیا بۆ مه‌به‌ستی ئه‌وه‌ی بیر له‌وه‌ نه‌كه‌ینه‌وه‌ ناره‌زایه‌تی ده‌ربڕین و بڵندگۆی خۆمان به‌رز بكه‌ینه‌وه‌. خۆیان له‌به‌رامبه‌ر داخوازی ئابووری و سیاسیدا كرد به‌كه‌ره‌ی شه‌ربه‌ت !

جگه‌ له‌داگیرساندنی دۆزه‌خی گرانی و نه‌بوونی و بێمافی مرۆڤ، هه‌ی ئافه‌رین میلله‌تان به‌خێو كرد! ئه‌و باوكه‌تان مرد، ئێمه‌ جارێكی تر هه‌لی ده‌سه‌ڵاتیان بۆ ناره‌خسێنین، وێرای ئه‌وه‌، خه‌ڵكی ئازادیخوازیشیان لێ هان ده‌ده‌ین.

جێی داخه‌ هیچ به‌دیلێكی سیاسی نییه‌، ده‌نگی بۆ بده‌ین، ره‌نگه‌ هه‌بێت به‌ڵام له‌م ساته‌دا هیچ له‌و هه‌لومه‌رجه‌ هه‌ستیاره‌ ناگۆڕێت!؟

------

هه‌فته‌نامه‌ی ئاڵای ئازادی ژماره‌ 129 ڕێكه‌وتی 1994.7.10 

*        *        *

 عه‌باس شوان – ڕۆژنامه‌نووس :

ده‌كرێ بگووترێ شه‌ڕی ئێستای نێوان هه‌ردوو باڵی ڕاستی بۆرژوازی كوردی له‌ئه‌نجامی قه‌یرانی سیاسی ئابوورییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتووه‌. زۆر دڕندانه‌ و دڕانه‌ كه‌وتوونه‌ته‌ وێزه‌ و داپاچینی یه‌كتر، نائارامی و ئاژاوه‌یه‌كی وایان بۆ كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستان خولقاندووه‌، مه‌گه‌ر هه‌ر له‌بۆرژوازی موسته‌بدی شه‌رقی بوه‌شێته‌وه‌. ئه‌لقه‌ی كۆتایی له‌باربردنی بزووتنه‌وه‌ جه‌ماوه‌رییه‌كه‌یه‌ ! ئامانجی سه‌ره‌كی پرۆسه‌كه‌ و شه‌ڕی داسه‌پێنراو، زه‌مینه‌خۆش كردنه‌ بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی دۆخی ئیستبدادی شه‌رقی پێش ڕاپه‌ڕین !

هه‌ڵوێستی ئێمه‌ی ئه‌دیب له‌م زه‌رفه‌دا، به‌م چه‌ند دێره‌ ده‌رده‌خه‌م: ئه‌گه‌ر به‌هه‌ق و هه‌قیقی خۆ به‌ده‌نگی زوڵاڵی میلله‌تی ره‌شوڕووت ده‌زانن، نه‌ك نابێ قه‌ڵه‌مه‌كانتان بخه‌نه‌ خزمه‌ت بۆرژوازی و حیزبه‌كانیان، به‌ڵكوو تا بۆتان ده‌كرێ له‌دژیان بنووسن، تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی گه‌ر داوای به‌ردیان كرد سه‌ری خۆیانی پێبشكێنن، نه‌یانده‌نێ.

-----

گه‌ر به‌هه‌ڵه‌دا نه‌چووبم، ئه‌م وه‌ڵامه‌ له‌هه‌فته‌نامه‌ی ڕێگای كوردستانی ژماره‌ 146 ڕێكه‌وتی 1995.2.21 دا بڵاوكراوه‌ته‌وه‌.

*        *        *

به‌ڕێز عه‌باس شوان (نووسه‌ر و ڕۆژنامه‌نووس ): كاتێك یه‌كێتی گرتمیان 66 نووسه‌ری شاری سله‌یمانی ئیمزای ناره‌زایه‌تیان بۆ كۆكردمه‌وه

له‌سه‌ر هه‌ڵویستی ئاشكرا و ڕوون هه‌ره‌شه‌ی كوشتنم له‌سه‌ر بوو

پێشه‌كی:

گۆڤاری ئه‌ده‌بی كرێكاری له‌ساڵی 1991وه‌ له‌شاری سله‌یمانی مانگانه‌ بڵاوده‌كرایه‌وه‌، به‌م دواییه‌ پاشكۆیه‌كی سیاسی به‌هه‌مان ناوه‌وه‌ ده‌رده‌كرد. باره‌گای گۆڤار وه‌ك ناوه‌ند و كتێبخانه‌ بۆ كڕین و فرۆشتنی كتێب و بڵاوكراوه‌ به‌كارده‌هێنرا.

ماوه‌یه‌ك له‌مه‌وبه‌ر ده‌سه‌ڵاتدارانی یه‌كێتی ڕقی خۆیان به‌سه‌ر ئه‌م گۆڤاره‌شدا قڵپ كرده‌وه‌، په‌لاماریاندا، ده‌ستیان به‌سه‌ر هه‌رچی كه‌لوپه‌ل و ئه‌رشیفیدا هه‌بوو گرت. سه‌رنووسه‌ره‌كه‌یشیان بۆ ماوه‌ی 12 ڕۆژ له‌زیندانی ئاسایش توند كرد.

سه‌رنووسه‌ر عه‌باس شوان، سه‌باره‌ت به‌داخستنی گۆڤار و گرتنی خۆی گووتی:

گۆڤار له‌كۆتایی ساڵی 1991 دامه‌زرا، ڕاستییه‌كه‌ی به‌پله‌ی یه‌كه‌م گرنگی به‌ئه‌ده‌ب ده‌دا، به‌ڵام به‌هۆی زۆری ڕووداو، پێشێلكاری، كاری نایاسایی ناچار بووین به‌شێوه‌ی به‌یاننامه‌ گه‌رماوگه‌رم ناره‌زایه‌تی، هه‌ڵویستی خۆمان ده‌ربڕین. ئه‌مه‌یش له‌و پرینسیپه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتبوو كه‌ نابێ له‌سه‌ر بیروڕای سیاسی كه‌س بگیرێ، ئازار بدرێ.

هه‌روه‌ها به‌رهه‌می نووسه‌رانی ره‌خنه‌گری وه‌ك حه‌مه‌سه‌عید حه‌سه‌ن كه‌ له‌ده‌ره‌وه‌ی وڵات بۆمان ده‌هات، كۆپی و بڵاومان ده‌كرده‌وه‌ .

بۆ ماوه‌ی ساڵێك پاشكۆیه‌كی سیاسیمان هاوكات له‌گه‌ڵ گۆڤاره‌ ئه‌سڵییه‌كه‌دا ده‌رده‌كرد. ڕاسته‌خۆ له‌ناره‌زایه‌تی، مانگرتن، خۆپیشاندانه‌كانی توێژه‌ جۆراوجۆره‌كانی نێو كۆمه‌ڵگا به‌شداریمان ده‌كرد.

یه‌كێتی بۆ ڕای گشتی ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌ له‌هه‌وڵی ئه‌وه‌دا بوو وه‌ك پارتێكی دیموكراتی خۆی بنوێنێ بۆیه‌ زنجیره‌یه‌ك كۆر و سیمیناریان بۆ حیزب، ڕۆژنامه‌، گۆڤار، كه‌ناڵه‌كانی ڕاگه‌یاندن سازدا، ئێمه‌یشیان بۆ دوانیان بانگهێشت كرد.

 له‌گه‌ڵ یه‌كدوو ڕێكخراوی باڵی چه‌پی كۆمه‌ڵگا وتووێژمان كرد له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ مه‌به‌ستی یه‌كێتی خۆجوانكردنه‌. به‌شداری مانای ئیمزا كردنه‌ بۆی. به‌داخه‌وه‌ فرسه‌ت ته‌له‌بی وای كرد كه‌ قسه‌ی ئێمه‌ نه‌چێته‌ سه‌ر.

به‌به‌یاننامه‌یه‌ك هه‌ڵویست و نه‌چوونی خۆمان ئاوا ڕاگه‌یاند: له‌دروست بوونی ئه‌م وڵاته‌وه‌ تا ده‌گاته‌ سه‌رده‌می به‌عس، گه‌ر چه‌ند دامه‌زراوه‌ی مه‌ده‌نی دروست بوو بێ. له‌دوای ڕاپه‌رین و هاتنه‌وه‌تان، ئه‌وانه‌تان نه‌هێشت. بۆیه‌ هه‌موو كه‌س بۆ هه‌بێ باس له‌كۆمه‌ڵگای مه‌ده‌نی بكات، ئێوه‌ بۆتان نییه‌.

له‌سه‌ر هاتنی ئاغای محه‌مه‌دی و گه‌رم پێشوازی لێكردنی، ته‌نانه‌ت گه‌یشته‌ ڕاده‌ی ئه‌وه‌ خودی مام جه‌لال قسه‌كانی بۆ ده‌كرد به‌كوردی، به‌یاننامه‌یه‌كمان ده‌ركرد. به‌ره‌و ڕووی هه‌ره‌شه‌ی جۆراوجۆر بووینه‌وه‌. بۆ وه‌ڵامی هه‌ره‌شه‌كانیان ئه‌وه‌م ده‌ربڕی: خۆ به‌دیموكراتخواز ده‌زانن كه‌چی له‌سه‌ر دێڕێك كه‌ له‌سه‌ر مام جه‌لال نووسیومانه‌ هه‌ره‌شه‌ ده‌كه‌ن. به‌پێچه‌وانه‌وه‌ ئه‌و به‌یاننامه‌كه‌ به‌گه‌رمی له‌لایه‌ن خه‌ڵكییه‌وه‌ باش پێشوازی لێكرا.

كه‌ بڕیاری ئه‌نجوومه‌نی ئاسایشی ژماره‌ 986 له‌دژی ئێراق ده‌رچوو، ئه‌و مووچه‌ كه‌مه‌ی به‌به‌بڕی 200-300 دینار به‌فه‌رمانبه‌رانیان ده‌دا، ڕاگرت. بۆ به‌رگری له‌و توێژه‌ی كۆمه‌ڵ به‌یاننامه‌یه‌كمان ده‌كرد، كه‌ بووه‌ فشارێك ناچار بوون ده‌ست به‌مووچه‌ دابه‌شكردن بكه‌نه‌وه‌. پاش دوو ڕۆژ به‌ناڕاسته‌وخۆ ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ به‌مانشێتی گه‌وره‌ وه‌ڵامیان: نه‌ مووچه‌مان ڕاگرتووه‌ نه‌ كه‌سمان ده‌ركردووه‌.

له‌مانگی چواردا كتێبی هاژه‌ی حه‌مه‌سه‌عید حه‌سه‌نم ده‌ست كه‌وت، یه‌كدوو هۆزانم لێهه‌ڵبژارد، كه‌ یه‌كێكیان هه‌جووی كۆسره‌ت ره‌سووڵ بوو. له‌سه‌ر په‌ره‌یه‌كی A4 به‌تیراژی زیاتر له‌700 دانه‌ له‌ماوه‌ی یه‌ك هه‌فته‌دا كۆپی كرد و فرۆشت. دواتر به‌هه‌مان شێوه‌ ئه‌و پێشه‌كییه‌ی حه‌مه‌سه‌عید بۆ كتێبه‌كه‌ی عوسمانی قادر منه‌وه‌ر نووسیبووی بلاوكرده‌وه‌ و فرۆشت.

ڕۆژی 23 ی نیسان، له‌كاتێكدا خه‌ریكی خۆ ئاماده‌كردن بووین بۆ پێشوازی له‌یه‌كی ئایار، كاتژمێر 10.30 به‌ره‌و باره‌گای گۆڤار و شوێنی كار ده‌چووم، تێبینی چه‌كدارێكی زۆرم كرد. له‌قاتی دووه‌م خه‌ریكی كردنه‌وه‌ی ده‌رگا بووم، یه‌كێ له‌دواوه‌ ئه‌مری ده‌رگا كردنه‌وه‌ی دا و ڕایگه‌یاند كه‌ ئاسایشن و بۆ پشكنین هاتووین. دوای كۆكردنه‌وه‌ی ئه‌رشیف تایپ، كتێب، گۆڤار، وتیان خۆشت وه‌ره‌ له‌گه‌ڵماندا. كه‌ هاتینه‌ خواره‌وه‌ خه‌ڵكێكی زۆر له‌مبه‌ر و ئه‌وبه‌ری شه‌قام كۆببوونه‌وه‌، سه‌یری دیمه‌نه‌كه‌یان ده‌كرد. ئه‌و بۆرده‌ی له‌به‌رده‌م ده‌رگای چوونه‌ ژووره‌وه‌ی شوقه‌كه‌دا بڵاوكراوه‌كانم پیاهه‌ڵده‌واسی، ئاسایشه‌كان شكاندبوویان. ڕووم كرده‌ خه‌ڵكه‌كه‌: ئاگادار بن له‌سه‌ر چاپكردنی وه‌ره‌قه‌ و بیروڕای ئازاد ده‌مگرن.

براده‌رانی دڵسۆز پارته‌كان ئاگادار كردبوونه‌وه‌.  ئه‌دیب و نووسه‌رانیش له‌یاداشتنامه‌یه‌كی ناره‌زایه‌تیدا 66 ئیمزایان كردبوو.  ئه‌مه‌ وێرای ده‌ركردنی چه‌ند به‌یاننامه‌ی گروپ، ده‌سته‌، كه‌سایه‌تی دیكه‌.

له‌ئێواره‌ی ڕۆژی 4 ی ئایاردا له‌ئه‌نجامی فشارو پاڵه‌په‌ستۆیه‌كی زۆردا به‌كه‌فاله‌ت ئازادیان كردم ! ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا نه‌كه‌سم كووشت بوو نه‌دزیم كردبوو. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یشدا هه‌ره‌شه‌ی ئه‌وه‌یان لێكردم كه‌ نابێ له‌مه‌ودوا قسه‌ بكه‌م ! دوای هه‌وڵ و كۆششێكی زۆر پاش21 ڕۆژ ئینجا شته‌كانیان داینه‌وه‌.

به‌بۆنه‌ی تێپه‌ربوونی مانگێ به‌سه‌ر گرتنه‌كه‌مدا به‌یاننامه‌یه‌كم بۆ رای گشتی ده‌ركرد. دووباره‌ له‌ڕۆژی 10ی حوزه‌یران به‌رێوه‌به‌ری به‌ندیخانه‌ی ئاسایش ناردییه‌وه‌ به‌شوێنمدا. بۆ په‌یجووری مه‌سه‌له‌كه‌ له‌پێشا چوومه‌ لای دادوه‌ری لێكۆڵینه‌وه‌: قوبادی جه‌لیزاده‌ی شاعیر تا هۆی داواكردنه‌وه‌كه‌ بزانم چییه‌.

لای ئه‌و بۆم ده‌ركه‌وت كه‌ له‌سه‌ر به‌یاننامه‌كه‌یه‌، به‌قسه‌ی ئه‌و نه‌ده‌بوایه‌ ئه‌و كاره‌ بكه‌م، گوایه‌ خێریان پێكردووم كه‌ به‌ریان داوم، ئێمه‌مانان به‌زه‌یمان به‌ئه‌زموونی كوردستاندا نایه‌ته‌وه‌ . له‌وه‌ڵامیدا گووتم: دیموكراتی ئێوه‌ چ جۆرێكه‌؟ جاری یه‌كه‌م وتتان له‌سه‌ر بڵاوكردنه‌وه‌ی نووسینه‌كانی حه‌مه‌سه‌عید تۆمان گرتووه‌، خۆ ئه‌مجاره‌ له‌سه‌ر خۆمم نووسیووه‌ !

دوای ئه‌وه‌ بۆ له‌قاودانی مه‌سه‌له‌كه‌ سه‌ردانی گروپێك له‌پارێزه‌رانی نێو خانه‌ی دادم كرد. زۆربه‌یان له‌شێوازه‌ی یه‌كێتی ناڕازی و نیگه‌ران بوون. هاوكات سه‌ردانی پارته‌ بچووكه‌كان، ڕێكخراوی مافی مرۆڤ كرد. ئیتر له‌11ی حوزه‌یرانه‌وه‌ قاچاخ بووم. چه‌ند ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی یه‌كێ له‌پارته‌ چه‌په‌كان له‌لای عومه‌ری سه‌ید عه‌لی مه‌سه‌له‌ی منیان ورووژاندبوو.  له‌وه‌ڵامدا وتبووی: هه‌قمان به‌سه‌رییه‌وه‌ نییه‌. به‌ڵام هه‌ر خۆیان ئه‌وه‌یان دا به‌گوێما: یه‌كێتی جێی متمانه‌ نییه‌.

له‌لاوه‌ هه‌ره‌شه‌ی كوشتنم له‌سه‌ر بوو، بۆیه‌ له‌ڕۆژی 17ی شاری سله‌یمانی به‌جێهێشت. به‌هاوكاری پارتێكی چه‌پی ئێراقی، له‌گه‌ڵ ماشێنه‌كانی سه‌رۆك له‌هه‌ولێره‌وه‌ گه‌یشتمه‌ شارۆچكه‌ی سه‌لاحه‌دین .

--------

ئه‌م دیمانه‌یه‌ كاك عه‌بدولره‌حمان كاكل سازیداوه‌. له‌ژماره‌ 80 ی هه‌فته‌نامه‌ی گوڵان ڕێكه‌وتی 1996.7.21 بڵاوكرایه‌وه‌. له‌وێدا وه‌ك دارشتن كه‌موكووڕی پێوه‌ بوو، یان باش نه‌یتوانیوه‌ دیمانه‌كه‌ گه‌ڵاڵه‌ بكات، بۆیه‌ ناچار بووم كه‌مێك ده‌ستكاری بكه‌م. 03.5.29

*        *        *

عه‌باس شوان : له‌زیندانی یه‌كێتی پێیان وتم ده‌مت بدووره‌، ئه‌گه‌ر ده‌مم بدوورم واته‌ بوومه‌ته‌ یه‌كێتی.

ئه‌گه‌ر یه‌كێتی دروست نه‌بووایه‌، ئێستا ئۆپۆزسیۆن له‌ئاستێكی تردا ده‌بوو.

پێشه‌كی :

عه‌باس شوان، یه‌كێكه‌ له‌و ڕۆژنامه‌نووسه‌ ئازاد و چاونه‌ترسانه‌ی كه‌ ڕۆژێك له‌ڕۆژان له‌به‌رامبه‌ر بێ مافییه‌كانی خه‌ڵكی زه‌حمه‌تكێش و ڕه‌شوڕووتی گه‌له‌كه‌مان بێده‌نگ نه‌بووه‌، و هه‌رده‌م به‌گژ ئه‌و لایه‌ن و ده‌سه‌ڵاتانه‌دا چۆته‌وه‌ كه‌ بێمافی ده‌رهه‌ق ئه‌نجام ئه‌ده‌ن.

یه‌كێتی نیشتمانی كه‌ لافی مافی مرۆڤ و سۆسیال دیموكران و ڕێبازی مۆدێرنزم لێئه‌دا، به‌رگه‌ی ره‌خنه‌ی تاكه‌ یه‌ك ڕۆژنامه‌نووسی نه‌گرت، چه‌ندین جار هه‌ڵیان كوتاوه‌ته‌ سه‌ری، نووسینگه‌كه‌یان پێداخستووه‌ و گرتوویانه‌.

هه‌تا دواین جار كه‌ ویستوویانه‌ زیندانی بكه‌ن، ئه‌و شاره‌ خۆشه‌ویسته‌ی ئه‌مرۆ چه‌كمه‌ی سه‌رانی یه‌كێتی .... كردووه‌، شاری هه‌ڵمه‌ت و قوربانی به‌جێده‌هێڵێ، خۆی ده‌گه‌یه‌نێته‌ په‌ناگه‌ی دیموكرانی له‌هاوینه‌هه‌واری سه‌لاحه‌دین، بۆیه‌ (برایه‌تی) به‌چاكی زانی دیمانه‌یه‌كی ڕۆژنامه‌نووسی له‌گه‌ڵدا سازبدا، له‌سه‌ر زاری ئه‌و ڕۆژنامه‌نووسه‌وه‌ ره‌وشی یه‌كێتی بۆ خوڵكی بڵاوبكاته‌وه‌.      به‌شی رێپۆرتاژ

پ / ژیانی سیاسیتان له‌كه‌یه‌وه‌ ده‌ست پێده‌كات؟

و / من وه‌ك خۆم، وه‌ك خانه‌واده‌كه‌مان بۆ ته‌نها ساتێكیش ڕۆژێك له‌ڕۆژان له‌به‌ره‌ی زاڵم و چه‌وسێنه‌رانی خه‌ڵكی كوردستاندا نه‌بووین. له‌و پێناوه‌شدا و سه‌باره‌ت به‌موخالفه‌ بوونمان دژی ڕژێمی به‌عسی فاشی و هاوره‌فتارانی قوربانی گه‌وره‌مانداوه‌.

كه‌ قوتابی بووم هه‌ستم به‌وه‌ ده‌كرد نابێ له‌ئاستی ئه‌و ره‌فتارانه‌ بێده‌نگ بم، به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ی به‌ئه‌ركی سه‌رشان زانیوه‌، بێ ئه‌وه‌ی سه‌ر به‌لایه‌نێكی سیاسی بم.

له‌یه‌كه‌م هه‌ڵبژاردنه‌ كارتۆنییه‌كه‌ی ( مه‌جلیسی ته‌شریعی و ته‌نفیزی)دا كه‌ ژماره‌یه‌ك كوردی خۆفرۆشی خۆیان كاندیدكردبوو، وێنه‌ی جاش و دروشمه‌ په‌ڕۆینه‌كانی پروپاگه‌نده‌ی سه‌ر دیواران ئه‌دڕاند. سیخورێكی عه‌ره‌ب له‌كاتی دڕاندنی پۆسته‌رێكدا گراتمی، بۆ ماوه‌ی دوو هه‌فته‌ خزاندمیانه‌ زیندانه‌وه‌.

جارێكی تریش له‌لایه‌ن یه‌كێك له‌سیخوره‌ كورده‌كانی به‌عس گیرام، وه‌ك دیاری ته‌سلیمی فه‌رمانگه‌ی ئه‌منی فاشییه‌كانی كردم، به‌شێوه‌یه‌كی وا  ئه‌شكه‌نجه‌یاندام، بۆ ماوه‌ی شه‌ش مانگ خواردنیان ده‌كرد به‌ده‌ممه‌وه‌.

پ / ئێوه‌ وه‌ك كه‌سێكی ناڕازی له‌ترسی ئیرهابی به‌عسییه‌كان په‌ناتان بردبووه‌ به‌ر شاخ و دێهاته‌كان، ئه‌و كاته‌ له‌شاره‌كاندا مه‌سه‌له‌ی خه‌باتی چه‌كداری و پێشمه‌رگایه‌تی  وه‌ك ئه‌فسانه‌ باس ده‌كرا، ره‌وشه‌كه‌تان چۆن بینی؟

و / له‌به‌ر دوو هۆ چوومه‌ ناوچه‌ی ژێر ده‌سه‌ڵاتی ینك :

برایه‌كم شه‌هیدی ئه‌وان بوو.

زۆربه‌ی ناوچه‌كانیش له‌ژێر كۆنترۆڵی ئه‌واندا بوو.

له‌دوو مانگ كه‌متر بۆم ده‌ركه‌وت ئه‌وه‌ نه‌شۆرشه‌ نه‌خه‌باتی چه‌كدارییه‌. ته‌سلیم بوونه‌وه‌ی سه‌ربازه‌ هه‌ڵهاتووه‌كانی جه‌نگی قادسییه‌ی سه‌دام باشترین به‌ڵگه‌یه‌ بۆ قسه‌كانم.

ئایا ره‌وایه‌ مرۆڤێك ته‌نها له‌به‌ر ئه‌وه‌ی نه‌توانێ بۆ كۆمه‌ڵێك چه‌كدار جێگاگه‌یدا بكات، به‌حه‌یزه‌ران نیوه‌ مردوو بكرێت و پاشان له‌حه‌وزی ئاوی مزگه‌وت هه‌ڵبكێشرێ؟!

بێگاریكردن به‌جووتیار و خه‌ڵكی زه‌حمه‌تكیش؟!

ئه‌و تاقمه‌ خۆیان ناوناوه‌ یه‌كێتی له‌چاو شۆڕشی پێشوودا لافی مۆدێرنی و شۆڕشگێریتر لێئه‌ده‌ن، به‌ڵام ئه‌و بێمافییه‌ی بینراوه‌ بۆته‌ كه‌ره‌سه‌ی چیرۆكی نووسه‌رێكی وه‌ك مامۆستا جه‌عفه‌ر : ئه‌گه‌ر تۆ خۆت ناو بنێی شۆڕشگێر، كچ و كوڕێك به‌ئاره‌زووی خۆیان یه‌كتریان هه‌ڵبژاردبێ، بۆ ڕزگاربوون له‌و كۆتی كۆمه‌ڵایه‌تی، په‌نابه‌رنه‌ به‌ر شۆرش، شۆڕشیش گولله‌بارانیان بكات، ناو ده‌نێی چی؟

هاووڵاتییه‌كیان گرت، یه‌كێك له‌به‌رپرسه‌كان وتی: بیده‌نه‌ ده‌ست من، من ئه‌زانم چۆن ئیعترافی پێده‌كه‌م، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی له‌ئه‌منی به‌عسدا سجن بووم. ئێ باشه‌ ینك وانه‌كانی به‌عس دووباره‌بكه‌نه‌وه‌، جیاوازییان چییه‌؟

له‌مساوه‌مه‌ی ساڵانی 1984 – 1985 دا، ڕژێم ده‌سته‌وه‌ستان بوو له‌دامركاندنه‌وه‌ی خۆپیشاندانی قوتابیانی زانكۆكانی هه‌ولێر و موسڵ و به‌غداد كه‌ له‌دژی به‌جه‌یشی شه‌عبیكردن بوو، به‌ره‌سمی ڕۆڵی پۆلیسیان بۆ حكومه‌ت ده‌گێڕا. له‌ڕادوێكه‌یانه‌وه‌ ده‌یانووت : به‌قسه‌ی گێره‌شێوێن و ئاژاوه‌گیران مه‌كه‌ن، با مفاوه‌زات تێكنه‌چێ، ئێمه‌ هه‌موو شتێكتان بۆ ده‌كه‌ین. به‌ڵام خه‌ڵكی كوردستان به‌تایبه‌ت ڕۆشنبیران ده‌یانزانی ئه‌و كاره‌ مفاوه‌زات نییه‌، به‌ڵكوو مساوه‌مه‌یه‌، به‌وه‌یش دێوجامه‌ی شۆرشگێڕییان له‌ڕوودا هه‌ڵماڵرا.

پ / ئه‌توانین ساڵانی 1984- 1985 به‌ساڵانی 1966 – 1970 به‌راورد بكه‌ین؟

و / ساڵانی 1966 – 1970 زروفێكی تر بوو، ڕژێمه‌كانی ئه‌و كاته‌ی عێراق وه‌كو به‌عسی عه‌فله‌قی ئێستا خاوه‌ن ئه‌زموون نه‌بوون، له‌كاتێكدا ئه‌گه‌ر یه‌كێتی هه‌مان ڕۆڵیشی بگێڕایه‌، به‌عس پێی ڕازی نه‌بوو، هاوكێشه‌یه‌كی ناهاوسه‌نگ كه‌ به‌زه‌ره‌ری یه‌كێتی كه‌وتوه‌، چوونكه‌ ده‌وری ساڵانی 1966 – 1970یان پێره‌وا نه‌ده‌بینین.

پ / وه‌ك ڕۆژنامه‌نووسێكی ئازاد دوای ڕاگه‌رین،چۆن  بیرتان له‌ده‌ركردنی گۆڤارێك كرده‌وه‌ به‌ناوی ئه‌ده‌بی كرێكاری؟

و / هه‌ر له‌ساڵانی حه‌فتاكانه‌وه‌ خولیای ئه‌ده‌ب بووم، سه‌ر به‌خێزانێكی كرێكار بووم. ئه‌ده‌بم وه‌ك وه‌سیله‌یه‌ك بۆ خزمه‌تی چینی كرێكار و ره‌شوڕووتی گه‌له‌كه‌م بینیوه‌. بۆیه‌ له‌دوای ڕاپه‌رینه‌وه‌، ئه‌توانم  بڵێم یه‌كه‌م كه‌سم له‌ڕێگای ئه‌ده‌به‌وه‌ بۆ ڕێكخستنی ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه‌ هه‌وڵم داوه‌ .

هه‌ر بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ له‌مانگی 12ی 1991 به‌یارمه‌تی ژماره‌یه‌ك ئه‌دیب و نووسه‌ر و لاوی خوێن گه‌رم، یه‌كه‌م ژماره‌ی ئه‌ده‌بی كرێكاری ده‌ركرد. له‌به‌ر ئه‌وه‌ی خۆمان به‌به‌شێك له‌و میلله‌ته‌ ده‌زانی، ئازار و مافه‌كانیان به‌هی خۆ داناوه‌، بۆیه‌ ئازادانه‌ حه‌ره‌كه‌تمان ده‌كرد، بێ ئه‌وه‌ی حساب بۆ به‌رژه‌وه‌ندی فڵان و فیسار لایه‌ن بكه‌ین.

پ / سه‌ره‌تای درووست بوونی ئاڵۆزی گۆڤار له‌گه‌ڵ ده‌سه‌ڵاتی ئه‌وێ چۆن بوو؟

و / له‌نێو كۆمه‌ڵگادا جۆره‌ها بێمافی هه‌بوو، نه‌ده‌كرا وه‌ك مرۆڤ له‌وه‌ بێده‌نگ بین. له‌پاڵ ده‌ركردنی گۆڤاره‌كه‌ كتێبخانه‌یه‌كی بچكۆلانه‌شمان هه‌ڵده‌سوڕاند، كردبوومانه‌ ناوه‌ندی فۆتۆكۆپیكردنی ئه‌ده‌بیانی ناڕازی چ له‌ناوه‌وه‌ چ له‌ده‌ره‌وه‌ی وڵات. له‌وانه‌ نووسینه‌ ره‌خنه‌ ئامێزه‌كانی حه‌مه‌سه‌عید حه‌سه‌ن كه‌ دژی هه‌موو لایه‌ك به‌تایبه‌تی ینك بوو.

له‌سه‌رده‌می حكومه‌تی هه‌رێمدا گه‌ر بێمافیمان بینی، بێ بێده‌نگ نه‌بووین و پێشێلكارییه‌كانمان داوته‌ به‌ر حه‌مله‌، یان گه‌ر هه‌وڵی تیرۆر و سوكایه‌تی پێكردنی ئه‌دیبك درا بێ، ناره‌زایه‌تی خۆمان ده‌ربڕیوه‌. وه‌ك: 1 – ده‌ركردنی به‌یاننامه‌ی ناره‌زایه‌تی كاتێك هه‌وڵی تیرۆركردنی كاك فوئادی مه‌جید میسری درا. 2 – ده‌ركردنی به‌یاننامه‌ی ناره‌زایه‌تی له‌دژی سووتاندنی كتێبخانه‌ی ڕاگه‌رین و هه‌نگاو له‌سله‌یمانی و ڕانییه‌ له‌لایه‌ن گروپه‌ ئیسلامییه‌كانه‌وه‌. 3 – ده‌ركردنی به‌یاننامه‌ی ناره‌زایه‌تی له‌سه‌ر بانگهێشت كردنی ژماره‌یه‌ك ئه‌دیب و نووسه‌رانی شاری كه‌ركوك و سله‌یمانی بۆ قه‌ڵاچۆلان  له‌لایه‌ن مام جه‌لاله‌وه‌.

پ / ڕێبازتان قبووڵ نه‌كردنی بێمافییه‌كانی كۆمه‌ڵگا بووه‌، له‌چ ساتێكدا به‌ر شاڵاوی گرتن كه‌وتن؟

و / كاتێك حكومه‌تی هه‌رێم نه‌ما، تاك لایه‌نه‌ حیزب بووه‌ ده‌سه‌ڵات، كه‌واته‌ ره‌خنه‌ ڕووبه‌ڕووی ئه‌و ده‌كرێته‌وه‌. له‌سه‌ره‌تای شه‌ری ناوخۆوه‌ ڕاسته‌خۆ و ناراسته‌وخۆ كه‌وتبوینه‌ به‌ر هه‌ره‌شه‌ و بانگكردن و لێپرسینه‌وه‌، تا دواهه‌مین جار، ڕۆژێك دوای ساڵیادی ڕۆژنامه‌گه‌ری كوردی به‌گرتنم (  1996.04.23 ) له‌لایه‌ن ده‌زگای ئاسایشه‌وه‌ كۆتایی هات.

ئه‌و خاڵانه‌ی كه‌وتۆته‌ به‌ر ره‌خنه‌مان:

1) گرتنی ئه‌دیبی ڕۆژنامه‌نووس زاهیر ئه‌حمه‌د سه‌وز.

2) كوشتنی هۆزانڤانی لاو ئه‌بووبه‌كر عه‌لی، كه‌ ڕابه‌رایه‌تی ناره‌زایه‌تی خانووه‌ بێتاپۆكانی حامیه‌ی ده‌كرد.

پ / بێجگه‌ له‌یه‌كێتی ره‌خنه‌تان له‌چ لایه‌نێكی تر گرتووه‌؟

و / به‌ده‌ره‌جه‌ی یه‌كه‌م ره‌خنه‌مان له‌یه‌كێتی گرتووه‌ له‌به‌ر دوو هۆ: یه‌كه‌م /  خروقاتی یه‌كێتی ده‌ره‌جه‌ یه‌كه‌. دووه‌م / گه‌ر یه‌كێ ئیدیعای حوكمی كرد، ده‌بێ ره‌خنه‌ قبووڵ بكات. كاتێك له‌ئاسایش گیرابووم یه‌كێكیان وتی: هه‌ر ره‌خنه‌ له‌ئێمه‌ ده‌گرن، بۆچی ره‌خنه‌یش به‌پارتی ناگرن؟ به‌وه‌ڵامدا وتم: بۆ پارتی؟ خۆ ئه‌وان لێره‌ نیین، ئێوه‌ مه‌سئولیمانن، بۆیه‌ ره‌خنه‌ له‌ئێوه‌ ده‌گیرێ.

پ / كاردانه‌وه‌ی بزووتنه‌وه‌ی ئیسلامی له‌سه‌ر ئه‌و  به‌یاننامه‌یه‌ی له‌دژیان ده‌رتان كردبوو، چی بوو؟

و / هیچیان نه‌كرد چونكه‌ له‌حكومه‌تدا نه‌بوون، گه‌ر ببوونایه‌ ئه‌وانیش خاوه‌ن داموده‌زگای وه‌ك ئاسایش و زیندان ده‌بوون.

پ / له‌یادی 48هه‌مین ساڵگه‌ردی جاری گه‌ردوونی مافی مرۆڤدا جه‌لال تاله‌بانی به‌پێچه‌وانه‌ی ئه‌و قسانه‌ی ئێوه‌وه‌ ئاخافت. كامتان ڕاست ده‌كه‌ن؟ !

و / رێكخراوی ئه‌منیستی ئه‌نته‌رناسیوناڵ له‌دواهه‌مین ڕاپۆرتی خۆیدا گه‌ر یه‌كێ خوێندبێتییه‌وه‌ بۆی ده‌رده‌كه‌وێ كه‌ به‌شی زۆری خروقاته‌كان به‌ر یه‌كێتی ده‌كه‌وت. له‌ژێر فشاری ئه‌و ڕاپۆرته‌دایه‌ كه‌وتونه‌ته‌ پروپاگه‌نده‌ی مافی مرۆڤ و كردنه‌وه‌ی مه‌كته‌بی مافی مرۆڤ. چه‌ند هه‌فته‌ به‌ر له‌و قسانه‌ حه‌مه‌ حه‌لاق و 12 كه‌سیان قه‌تلوعام كرد!

پ / بۆ پاساوی ئه‌و تاوانه‌یان پروپاگه‌نده‌ی زۆریان كرد، ئێوه‌ ده‌ڵێن چی؟ 

و/ گه‌ر پڕوپاگه‌نده‌ی ینك هه‌مووشی ڕاست بێ، هه‌رچه‌نده‌ وا نییه‌، مانای ئه‌وه‌ نییه‌ حه‌ق به‌خۆی بدا لێپرسراوێكی دیار وه‌ك پارتی كاری سه‌ربه‌خۆ تیرۆر بكات. ئه‌وه‌ له‌وڵاتێك و حیزبێك ده‌وه‌شێته‌وه‌ كه‌ یاسای تیا به‌رقه‌رار نه‌بێت و خاوه‌ن ئایدۆلۆژییه‌كی مرۆڤانه‌ و پێشكه‌وتوخوازانه‌ی نه‌بێ.

وێرای حه‌مه‌ حه‌لاق و هاوڕێیانی ئه‌ی سه‌لاح هه‌ورامی، د. محه‌مه‌د قه‌ره‌داخی، مامۆستا ئه‌مین و په‌لاماردانی بزووتنه‌وه‌ی جووتیاران، ناوده‌نێن چی و چۆنی داده‌پۆشن؟

پ / چه‌ند ڕۆژ له‌ئاسایش گلیندایته‌وه‌، دوای ئه‌وه‌ی چی بوو؟

و / ماوه‌ی دوانزه‌ ڕرژ مامه‌وه‌، گه‌ر فشاری ئه‌و 66 گرووپ و كه‌سایه‌تیانه‌ نه‌بوایه‌ زیاتریان ده‌یانهێشتمه‌وه‌. شاهۆ جوابی نارد بوو پێم بڵێن : له‌وه‌ زیاتر قسه‌ نه‌كه‌م و ده‌مم بدوورم. ده‌مدوورینمان مانای نییه‌ و نه‌بووه‌، مانای وایشه‌ بووینه‌ته‌ یه‌كێتی!!

بۆیه‌ به‌یاننامه‌یه‌كی ترم ده‌ركرد. زۆری نه‌برد بانگیان كردمه‌وه‌، گه‌ر ئه‌مجاره‌ بمگرن و به‌رم بده‌ن له‌وانه‌یه‌ له‌لاكۆڵانێكدا تیرۆرم بكه‌ن. گوێم به‌داواكه‌یان نه‌دا. پاش خۆ ونكردنم بۆ مه‌سیف سه‌لاحه‌دین هاتم.

له‌هه‌مووی سه‌یر تر به‌ماده‌ی 210 ی یاسای عێراقی منیان گرتبوو، گوایه‌ زیانم له‌به‌رژه‌وه‌ندی گشتی داوه‌! جا توخوا ئێمه‌ زیان له‌به‌رژه‌وه‌ندی گشتی ده‌ده‌ین یان یه‌كێتی؟

پ / ئه‌گه‌ر شتێكی ترتان هه‌بێ؟

و / با قه‌له‌مبه‌ده‌ستانی شاری هه‌ڵمه‌ت و قوربانی چاو له‌ئێمه‌ بكه‌ن، چاونه‌ترسانه‌ نوكی قه‌له‌مه‌كانیان له‌دژی خروقاته‌كانی یه‌كێتی به‌كار بهێنن، تا ببێته‌ مایه‌ فه‌راهه‌م بوونی ئازادی زیاتری ڕۆژنامه‌نووسان.

ده‌مه‌وێ چاوم به‌كاك مه‌سعود بارزانی بكه‌وێ بۆ ئه‌وه‌ی له‌نزیكه‌وه‌ ئه‌و واقعه‌ی بۆ باس بكه‌م.

------

ئه‌م چاوپێكه‌وتنه‌ گه‌ر به‌هه‌ڵه‌دا نه‌چووبم كاك ڕێبوار محه‌مه‌د له‌گه‌ڵیدا كردم، له‌ڕۆژنامه‌ی برایه‌تی ژماره‌ 2179 ڕۆژی چوارشه‌ممه‌ ڕێكه‌وتی 1996.8.7 بڵاوكرایه‌وه‌. چه‌ند هه‌فته‌ دوایان خست! ئه‌م چاوپێكه‌وتنه‌ له‌باری داڕشتنه‌وه‌ ناچار بووم ده‌ستكاری بكه‌م.

گاڵته‌م به‌به‌شێكی زۆری ئه‌و قسانه‌ دێت. نازانم چۆن گه‌رماوگه‌رم له‌هه‌ندی خاڵی نه‌هاتوومه‌ته‌ جواب ! له‌وه‌ ناچێ هی من بن ! ده‌متوانی ئه‌و چاوپێكه‌وتنه‌ ئه‌نجام نه‌ده‌م به‌ڵام هێنده‌ له‌یه‌كێتی پڕ بووم به‌هه‌ر قیمه‌تێك بوو ده‌مویست تۆله‌یان لێبكه‌مه‌وه‌. له‌م نێوه‌دا پارتی قازانجی كرد. ئه‌وه‌یش بڵێم به‌مه‌به‌ستی چوونه‌ ده‌ره‌وه‌ ڕووم كرده‌ ناوچه‌كانی پارتی، ئه‌وه‌م بیستبوو كه‌ یارمه‌تی چوونه‌ ده‌ره‌وه‌ی زۆر له‌نووسه‌ر و هونه‌رمه‌ندانیان داوه‌، وتم ئێ به‌ڵكوو....        2003.05.28

*        *        *

عه‌باس شوان : گاڵته‌م به‌ئیلهام دێ

كه‌ به‌خه‌یاڵی بابه‌تێكه‌وه‌ گێنگل ده‌خۆم، سه‌ره‌تا به‌ده‌ست و خه‌تێكی ناشیرین ده‌ینووسمه‌وه‌، بۆ ڕۆژێ یان دووان دایده‌نێم، گه‌ر له‌وه‌ زیاتر مایه‌وه‌، تاقه‌تم لێی ده‌چێ، به‌كاڵی ده‌مێنێته‌وه‌. به‌ڵام زۆر جار نه‌ك ده‌سنووسی چه‌ند ڕۆژ به‌ڵكوو هی چه‌ند ساڵ له‌وه‌به‌ر زیندوو ده‌كه‌مه‌وه‌.

هه‌ر كاتێ گه‌ره‌كم بێ به‌ده‌ستدروو ده‌نووسم، گاڵته‌م به‌ئیلهام و بۆ هاتن دێ. نایشارمه‌وه‌ مه‌گه‌ر ناچاركرێم ئه‌گینا خۆ له‌و جۆره‌ نووسینه‌ ده‌دزمه‌وه‌. تا بابه‌تێ گه‌ڵاڵه‌ ده‌كه‌م، چه‌ند جار ده‌ینووسمه‌وه‌، تیایاندا هه‌ڵده‌كه‌وێ به‌ختیار بێت و به‌دوو جار بۆم هاتبێته‌ تایم. نووسینیشم به‌شه‌وه‌، گوێ به‌شه‌ره‌شه‌ق و یاری مناڵان ناده‌م.

له‌زمانی نووسینم ڕازی نیم، مانای وایه‌ كوردییه‌كه‌م ته‌واو نییه‌، بۆیه‌ پێش بڵاوكردنه‌وه‌ی پیشانی هاوقه‌ڵه‌مه‌ شاره‌زاكانی ده‌ده‌م بۆ ڕاستكردنه‌وه‌ی هه‌ڵه‌كان.

یه‌كه‌م خوێنه‌ری به‌رهه‌مه‌كانم كچ و كوره‌كانم و چه‌ند براده‌رێكی نزیكمه‌.

ئاره‌زووم وایه‌ گه‌رماوگه‌رم قسه‌ له‌سه‌ر ڕووداو و پێشهاته‌كانی ڕۆژ بكرێ و به‌په‌له‌له‌شوێنه‌ گشتییه‌كان به‌هه‌ڵواسین بخرێته‌ ڕوو. له‌گه‌ڵ زۆری نووسین و بڵاوكردنه‌وه‌م خۆ به‌نووسه‌رێكی پله‌10 ده‌زانم.

تا ئێستا دێڕێكم نه‌نووسیوه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ ئایدۆلۆژیای چینه‌كه‌م- كرێكار- نا ته‌با بوو بێ. هه‌موو هه‌وڵم له‌و بواره‌دا له‌پیناو و خزمه‌تی ئه‌واندایه‌، گه‌ر لێمی قبووڵ بكه‌ن.

------

پاشكۆی ئه‌ده‌ب و هونه‌ری ڕۆژنامه‌ی كوردستانی نوێ، ژماره‌ 1402 ڕێكه‌وتی 1997.4.10

*        *        *

عه‌باس شوان :

سه‌ره‌تا به‌بۆنه‌ی جه‌ژنی هاوپشتی جیهانی چینی كرێكاره‌وه‌ یه‌كی ئایار شای جه‌ژنان پیرۆزبایی گه‌رم له‌یه‌كه‌یه‌كه‌ی هاوچینه‌كانم ده‌كه‌م.

وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌ ئاو زۆر ده‌كێشێ، هێنده‌ هه‌یه‌ هه‌ردوو بزووتنه‌وه‌كه‌ خاوه‌نی تایبه‌تمه‌ندی خۆیانن. به‌چه‌ند ده‌لیل له‌به‌راوردكردن نایه‌ن، ئه‌وه‌ی جێی خۆشحاڵییه‌ سه‌رجه‌م بزووتنه‌وه‌ كرێكارییه‌كان له‌خڵته‌ و خه‌وێڵ و بڕوبیانووی ده‌وڵه‌تانی سه‌رمایه‌داری پاك بۆته‌وه‌. ئیتر وه‌ك سه‌رده‌می جه‌نگی سار ده‌ستیان ئاوه‌ڵا نییه‌، بۆ سه‌ركوتی وه‌حشیانه‌ی بزووتنه‌وه‌كان.

ڕۆژ و مانگ نییه‌ له‌م گۆشه‌ و ئه‌و گۆشه‌ی دنیای سكۆلار: ڕووسیا، فه‌ره‌نسا، ئه‌له‌مانیا، كۆریای خواروو،.... هه‌واڵی مانگرتنی ملیۆنی و چه‌ند سه‌د هه‌زاری كرێكاران نه‌بیسترێ. ئه‌و مانگرتنه‌ په‌یتا په‌یتایانه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی جێگه‌ی دڵخۆشییه‌ له‌هه‌مان كاتدا ئه‌و ته‌وه‌هومه‌ی سڕیه‌ڕته‌وه‌ كه‌ پێی وابوو له‌گه‌ڵ نه‌مانی بلۆكی شه‌رقدا ئیتر ئایدۆلۆژیای چینی كرێكار و بزووتنه‌وه‌كه‌ی له‌سه‌ر پێی خۆ ڕاناگرێ و بۆ هه‌تا هه‌تایه‌ گۆڕبه‌گۆڕ ده‌بێ.

ئه‌گه‌ر بزووتنه‌وه‌ی كرێكاری له‌فڵان وڵات ڕوو له‌سه‌ر بوو بێ، به‌مانگرتن وه‌ڵامی هه‌ر هێرشێكی ده‌وڵه‌تیان دابێته‌وه‌. به‌پله‌ی یه‌كه‌م بۆ به‌هره‌مه‌ند بوونیان له‌ڕێكخراوه‌ی سه‌ربه‌خۆی خۆیان به‌ته‌واوی مانای وشه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌. لێره‌ له‌كوردستان به‌هۆی چه‌ند فاكته‌رێكه‌وه‌ به‌داخه‌وه‌ بزووتنه‌وه‌ی سه‌ربه‌خۆی كرێكاری نابینرێ! جا به‌چییه‌وه‌؟ ئه‌وه‌ی له‌م چه‌ند ساڵه‌دا هه‌ستی پێكرا بێ ڕێكخراوی سه‌رو خه‌ڵكی فڵان حیزبی سیاسی ڕاست و چه‌پ زاڵ بووه‌! دیاره‌ ئه‌وانیش به‌رژه‌وه‌ندی گرووپییان له‌پێش هه‌موو شتێكه‌وه‌ داناوه‌!! به‌ڵام به‌به‌راورد له‌گه‌ڵ زه‌مانی به‌عسی فاشیدا پێشكه‌وتوو تره‌.

له‌وانه‌یه‌ فڵان حیزبی سیاسی چه‌پ به‌ناوی كرێكارییه‌وه‌وه‌ شایه‌تمان به‌قسه‌یه‌كی وا نه‌هێنێ و پۆزه‌تیفانه‌ بۆ مه‌سه‌له‌كه‌ و بۆ هه‌وڵ و تێكۆشانی خۆی له‌و بواره‌دا مه‌به‌ست جێگیركردنی ڕێكخراوی سه‌ربه‌خۆیه‌، بڕوانێت. ئه‌وا ده‌كرێ بووترێ سه‌رجه‌م ئه‌و حه‌ره‌كه‌تانه‌ له‌نووزه‌نووزی توێژاڵێكی خوێنده‌وار زیاتر هیچی تر نه‌بوون. هه‌ڵومه‌رجی داسه‌پاو كه‌ زۆر شتی هاڕیوه‌ و له‌گرێژه‌نه‌ بردووه‌، به‌و پێیه‌ بڕوات ئه‌و نووزه‌نووزه‌ و هه‌وڵانه‌یش ناهێڵێ، به‌به‌راوردێكی خێرای ڕووداوه‌كانی ئه‌م چه‌ند ساڵه‌، له‌ڕاگه‌ڕینه‌وه‌ تا 31 ی ئابی 1996 بۆمان ده‌رده‌كه‌وێ، ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه‌ له‌گه‌ڵ هه‌موو كه‌موكووڕییه‌كیدا له‌چاو ئه‌وه‌ی ئێستا پێشكه‌وتوو تر بووه‌.

-------

هه‌فته‌نامه‌ی ئاڵای ئازادی ژماره‌ 230 ڕێكه‌وتی 1997.5.1 .

*        *        *

گفتوگۆ له‌گه‌ڵ نووسه‌ر و ڕۆژنامه‌وان به‌ڕێز عه‌باس شوان :

له‌به‌ر دووری و ده‌ستڕانه‌گه‌یشتنمان، ناچار له‌ڕێگه‌ی پۆستی ئه‌لكترۆنییه‌وه‌ چه‌ند پرسیارێكمان ئاراسته‌ كرد، لێره‌دا وه‌ڵامی هه‌ندێكیان ده‌خوێندنه‌وه‌:

 پ 1 / سه‌ره‌تا، پێمان خۆشه‌ خۆتان به‌خوێنه‌رانی گۆڤاری فه‌رهه‌نگی كۆمه‌ڵایه‌تی دالیان بناسێنن؟

له‌وه‌سه‌تی ڕۆشنبیری به‌عه‌باس شوان ناسراوم، وابزانم هێنده‌ به‌س بێت. پێده‌چێت له‌سه‌ره‌تای ساڵی 1957 له‌گه‌ره‌كی سه‌رشه‌قامی شاری سله‌یمانی- باشووری كوردستان له‌دایك بووبێتم.

- له‌كۆتایی شه‌سته‌كانه‌وه‌ خولیای كتێب و خوێندنه‌وه‌ و نوسین و شانۆ بووم، دیاره‌ به‌هۆی باری ئابووری و سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌وه‌ نه‌متوانیوه‌ خوێندنی باڵا ته‌واو بكه‌م، به‌ته‌مام به‌گه‌وره‌یی له‌ئه‌وروپا قه‌ره‌بووی ئه‌و كه‌لێنه‌ بكه‌مه‌وه‌.

له‌بزووتنه‌وه‌ی چه‌كداری كورددا وێرای له‌ده‌ستدانی برایه‌كم بۆ خۆشم له‌ساڵی 1982 بۆ ماوه‌ی شه‌ش مانگ پێشمه‌رگایه‌تیم بۆ شۆرشی نوێی دوا شكست و ئاشبه‌تاڵی مه‌لا مسته‌فا بارزانی كردووه‌.

دووجار له‌لایه‌ن حكومه‌تی داگیركه‌ری عه‌ره‌بانه‌وه‌ زیندانی كراوم، له‌جارێكیاندا به‌هۆی هه‌ڵواسینه‌وه‌ زیاد له‌شه‌ش مانگ نانیان به‌ده‌ممه‌وه‌ ده‌كرد، له‌سه‌رده‌می ئازادی و حكومه‌تی كوردیدا به‌هۆی ئۆپۆزسیۆنبوونمه‌وه‌ بۆ ماوه‌ی 12 ڕۆژ گیراوم، له‌ژێر فشاری پارته‌ ئیسلامییه‌كاندا ڕامكردۆته‌ ئه‌ورووپا، له‌ئه‌نجامی ئۆپراسیۆنێكی سه‌رنه‌كه‌وتودا ده‌یانویست تیرۆرم بكه‌ن، خۆشبه‌ختانه‌ له‌لایه‌ن حكومه‌تی كوردییه‌وه‌ گیران و دران به‌دادگا و حوكمیش دران.

له‌ژیانی تائێستامدا زۆر به‌ده‌گمه‌ت له‌خوێندنه‌وه‌ دووركه‌وتوومه‌ته‌وه‌. له‌دوای ڕاپه‌رین به‌باگراوه‌ندێكی فیكری و هونه‌ری سه‌رومر كه‌وتمه‌ واری ڕۆشنبیری وه‌ك ڕژۆنامه‌ڤانێك . سه‌رپه‌رشتی گۆڤارێكی وارێكی تایبه‌تم گرته‌ ئه‌ستۆ به‌ناوی ئه‌ده‌بی كرێكارییه‌وه‌. ئه‌مه‌ وێرای بڵاوكردنه‌وه‌ی بابه‌تی هه‌مه‌جۆر له‌زۆربه‌ی ڕۆژنامه‌ و گۆڤار و بڵاڤۆكه‌كان كه‌ تا ئاستێكی دیاریكراو مۆركی چینایه‌تییان پێوه‌ دیار بووه‌.

له‌وه‌ته‌ی هاتوومه‌ته‌ ئه‌وروپا ڕانه‌وه‌ستاوم، به‌شێوه‌یه‌كی گونجاوتر گه‌ره‌م به‌كاری خۆم داوه‌. له‌ماڵپه‌ره‌ كوردییه‌كانی ئه‌وروپا و ڕۆژنامه‌ پڕتیراژه‌كانی كوردستان بابه‌تی هه‌مه‌جۆر بڵاوده‌كه‌مه‌وه‌ . به‌ته‌مام له‌واری كۆمپیوته‌ردا پسپۆری به‌ده‌ست بهێنم كه‌ زۆر یارمه‌تی كاری ڕۆژنامه‌ڤانیم ده‌دات.

پ 2 / وه‌ك ده‌زانن بڵاوكراوه‌ی ( ئه‌ده‌بی كرێكاری ) به‌ڕێزتان سه‌رنووسه‌ری بوون، ئایا بیرۆكه‌ی ده‌ستبردن بۆ وه‌ها پرۆژه‌یه‌ك له‌كوێوه‌ سه‌ریهه‌ڵدا، به‌تایبه‌ت كه‌ ده‌زانن پێشتر گۆڤاری ( ڕابوون ) گه‌ر به‌هه‌ڵه‌ نێویمان نه‌هێنابێ هه‌بوو، هه‌روه‌ها بۆچ ئه‌ده‌بی كرێكاری؟

له‌پێش ڕاپه‌رینه‌وه‌، له‌ژێر كاریگه‌ری چه‌پی ڕادیكالی كوردانی ڕۆژهه‌ڵات، سه‌ره‌تای هه‌شتاكان گروپی رادیكالی ماركسی له‌كوردستانی خۆشمان په‌یدا بوون. به‌هه‌موو باشی و خراپییه‌كیانه‌وه‌ لاسایی ئه‌وانمان ده‌كرده‌وه‌، له‌ڕاستیدا بیروڕایان بۆمان نوێ بوو.

هه‌ر له‌و سه‌رده‌مه‌دا به‌نهێنی یه‌كدوو بڵاوكراوه‌ ئه‌مده‌ست و ئه‌وی ده‌كرد، یه‌كێكیان (........!) بوو كه‌ لایه‌نگرانی گروپی ره‌وتی كۆمۆنیست ده‌ریان ده‌كرد.... له‌گه‌ڵ ڕاپه‌ریندا هه‌ڵپروكا و نه‌ما.

له‌دوای راپه‌ڕین ده‌ورانێكی نوێ ده‌ستی پێكرد، منیش له‌ئاستی وه‌سه‌تی ئه‌ده‌بی و ڕۆشنبیری كه‌مێك ناسراو بووم، پێشینه‌یه‌كم هه‌بوو، ده‌ستپێشكه‌رم كرد و یه‌كه‌م ژماره‌ی گۆڤاری ئه‌ده‌بی كرێكاریم له‌17/12/1991 به‌ده‌ستنووس له‌ئاستی شاری سله‌یمانیدا ده‌ركرد و بڵاوكرده‌وه‌.

گۆڤار زۆر به‌گه‌رمی ساڵی یه‌كه‌می گوزه‌راند، مانگانه‌ به‌تیراژی 200-300 دانه‌ی لێ چاپ و بڵاو ده‌بووه‌وه‌. به‌ڵام هێواش هێواش گوروتینی له‌ده‌ستده‌دا تا له‌ناوه‌راستی 1996 به‌ته‌واوی له‌كار كه‌وت. به‌رهه‌می ئه‌و ماوه‌یه‌ 33 ژماره‌ بوو، ئه‌مه‌ وێرای بڵاوكردنه‌وه‌ی چه‌نده‌ها كۆهه‌ڵبه‌ست و چیرۆك یان كردنه‌وه‌ی پێشانگای شێوه‌كار، گێرانی كۆری ئه‌ده‌بی وهونه‌ری، سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی...

ده‌ركردنی پاشكۆیه‌كی سیاسی پڕتیراژ به‌هه‌مان ناوه‌وه‌. گۆڤاری وه‌ك ده‌زگایه‌كی گه‌وره‌وگرانی بڵاوكردنه‌وه‌ خۆی ده‌نواند، هه‌ندێكیش ده‌یانوت به‌تاك باڵ كاری پارتێكی سیاسی ده‌كات.

مه‌به‌ست له‌ناونانی گۆڤاره‌كه‌ به‌ئه‌ده‌بی كرێكاری ئه‌وه‌ بوو، ده‌ویسترا ئه‌و پێنووسانه‌ی دوورونزیك وه‌فاداری ئه‌و چینه‌ بوون كۆبكرێنه‌وه‌. هه‌روه‌ها ڕاگه‌یاندنی مه‌وجوودیه‌تی ته‌وژمێك بوو. گۆڤاری تر هه‌بوو شه‌رمنانه‌ هه‌ڵگری هه‌مان په‌یام بوون، وه‌ك: پێشه‌نگ، ڕابه‌ر، شه‌به‌نگ، ....

پ 3 / ئایا هیچ پشتیوانییه‌كتان له‌لایه‌ن ده‌زگا فه‌رهه‌نگییه‌كانی حكومه‌تی هه‌رێم، یان لایه‌نێكی سیاسییه‌وه‌ پێده‌كرا؟ ئایا له‌لایه‌ن حكومه‌تی هه‌رێمه‌وه‌ مۆڵه‌تی یاسایتان پێدارا بوو؟

- گۆڤاری ئه‌ده‌بی كرێكاری بۆ خۆی پرۆژه‌یه‌كی سه‌رمایه‌داری هێنده‌ گه‌وره‌ نه‌بوو تا پێویستی به‌پشتیوانی ماددی فڵان و فیسار ده‌زگا هه‌بێت. له‌سه‌ره‌تاوه‌ له‌سه‌ر ئه‌ركی خۆم، بۆ درێژه‌ دان به‌ته‌مه‌نی، له‌ده‌می خۆم ده‌گرته‌وه‌. له‌به‌ر گران بوونی ژیان ناچار ناچار بووم په‌نا بۆ كه‌سایه‌تی، لایه‌نی چه‌پ و دۆست و هاوڕێیانی ده‌ره‌وه‌ و ناوه‌وه‌ی وڵات به‌رم. كه‌م تازۆر ده‌یانزانی به‌پاكی كاره‌كه‌ هه‌ڵده‌سوورێ، بۆیه‌ ده‌ستیان نه‌ده‌نا به‌ڕوومه‌وه‌ كه‌ به‌زۆری ئه‌م ناوانه‌ بوون كۆمه‌له‌ی ئێران، فاروقی مه‌لا مسته‌فا، سه‌لام عه‌بدوڵڵا – ئه‌له‌مانیا، پارتی كۆمۆنیستی كوردستان،...   له‌ڕۆژی 26/7/1993 دا هه‌شتهه‌مین بڵاوكراوه‌ بووین كه‌ مۆله‌تی یاساییمان وه‌رگرت.

 پ 4 / بڵاوكراوه‌ی ئه‌ده‌بی كرێكاری وه‌ك ئه‌ندام له‌كانوونی هونه‌ر و ئه‌ده‌بی كارگه‌ریدا به‌شدار بوو، ئایا وه‌ك خۆی مایه‌وه‌ یان گۆڕا به‌شه‌به‌نگ؟

- قورمیشی ته‌وژمی كۆمۆنیستی كرێكاری له‌پشت ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه‌وه‌ بوو، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا له‌پێكهێنانی ئه‌و ده‌زگایه‌دا ده‌وری زۆرباشمان گێرا. به‌ڵام دوایی ده‌ركه‌وت ئه‌و كایه‌یه‌ ئه‌ده‌ب و هونه‌ر نه‌بوو، به‌ڵكوو زیاتر سیاسه‌ته‌ بوو. ئه‌و گروپه‌ سیاسییه‌ وه‌ك هه‌ر پارتێكی ته‌قلیدی له‌هه‌ڵپه‌ی پێكهێنانی رێكخراوه‌ی جه‌ماوه‌ری و پیشه‌یی خۆیدا بوو. ئه‌مه‌ وێڕای ناحه‌زی شه‌خسی و سیاسی و عه‌قلیه‌تی ووشكی پاوانخوازی،  یه‌كده‌ستی كاره‌كه‌ به‌سه‌ركه‌وتوویی به‌رێوه‌ چوو. بۆیه‌ له‌گه‌ڵ ڕاگه‌یاندنی مه‌ڵبه‌نده‌كه‌ - كانوون گۆڤاری ئه‌ده‌بی كرێكاری پاشه‌كشه‌ی كرد. ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ بووه‌ مایه‌ی پاشه‌كشه‌كردنی ژماره‌یه‌ك له‌ده‌سته‌ی نووسه‌ران و لایه‌نگران.  به‌ڵام، گۆڤار له‌كیشمه‌كێشی له‌گه‌ڵ ئه‌وان و ده‌ره‌وه‌ی ئه‌وان درێژه‌ی به‌كاری خۆیدا. چاره‌نووسی ته‌وژمی ئه‌ده‌ب و هونه‌ری كرێكاری وه‌ك ئێستا ده‌بینرێ، به‌هاتنه‌ ده‌ره‌وه‌، سفر هیچ به‌ده‌سته‌وه‌ ده‌رچوو!

پ 5 / به‌رهه‌مه‌ بڵاوكراوه‌كانت چ له‌سه‌رده‌می به‌عس و چ دواتر، كامانه‌ بوون؟ ئایا به‌رهه‌می نوێتان به‌ده‌سته‌وه‌یه‌؟

- له‌سه‌رده‌می ده‌وڵه‌تی عه‌ره‌باندا بڵاوكراوه‌ی زۆر و زه‌به‌ند نه‌بوو، زیاتریش خولیای چیرۆكم هه‌بوو، به‌ڵام سه‌ركه‌وتوو نه‌بووم، هه‌مووشی فه‌وتا. هێنده‌ی بیرم بێت له‌و سه‌رده‌مه‌دا چوار پێنج چیرۆك و بابه‌تم بڵاوكردۆته‌وه‌. هه‌ندێ هه‌وڵی ره‌خنه‌یم هه‌بوو، به‌هۆی ناوه‌رۆكی سیاسی، چینایه‌تییانه‌وه‌ ڕووی مه‌جلسی بڵاوكراوه‌كانی ئه‌وكاتی نه‌بوو. له‌دوایی ڕاپه‌رین وه‌ك كتێب به‌ناوی ( نامه‌ سانسۆرنه‌كراوه‌كان – ئابی 1991)ه‌وه‌ بڵاومكرده‌وه‌ .

تا له‌كوردستان بووم دوو كۆچیرۆكی مناڵان ( كرێكارزاده‌ – كانوونی دووه‌می 1997 )( باران – ئایاری 1997 ) و نامیلكه‌یه‌كی بچوكی بیره‌وه‌ی 12 ڕۆژه‌ی زیندانی حكومه‌تی كوردیم ( دیموكراتیه‌ت به‌بست؟ - 1996 ) چاپكرد، له‌سه‌ر ئۆپۆزسیۆن بوون گرتمیان.

له‌ئه‌ورووپاش دوو كتێبم  بۆ چاپ ئاماده‌یه‌ ( ئه‌نتی سانسۆر و نامه‌ پۆست نه‌كراوه‌كان )، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پاره‌ی زۆر ده‌وێت تێده‌چێ جارێ به‌ناچار له‌ماڵپه‌ری كوردستان نێت دامناوه‌ بۆ خوێندنه‌وه‌. پرۆژه‌ زۆره‌ منیش بێهیوام، مه‌گه‌ر چه‌ند ساڵی تر گه‌ر بۆم كرا بگه‌ڕێمه‌وه‌، له‌ كوردستان به‌چاپیان بگه‌یه‌نم.

پ 6 /  هاتنه‌ ده‌ره‌وه‌ت، بارودۆخی سیاسی كۆمه‌ڵایه‌تی جیاوازی ئێره‌، چ كاراییه‌كی له‌ڕووی بوار، توانایی، ڕووخسار، ناوه‌رۆك و شێوازه‌وه‌ له‌سه‌ر كاری ئه‌ده‌بیاتتان داناوه‌؟

- هاتنه‌ ده‌ره‌وه‌م سه‌ره‌تای گۆڕانێكی ڕیشه‌یی بوو، ئیتر ئێستا به‌نده‌ ئه‌و كه‌سه‌ رادیكاله چه‌په‌ تۆخه‌ی كوردستان نییه‌، كه‌ سه‌نگه‌ری له‌دژی فڵان و فیسار لێدابوو.

پ 7 / به‌راوردی دیموكراسی بۆرژوازی له‌ئه‌ورووپا و كوردستان چۆن ده‌كه‌ی؟ به‌ڕای تۆ ئه‌و جیاوازییه‌ ڕواڵه‌تییه‌ بۆچی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌؟

- ئه‌ی بۆ ناڵیی ئازادی؟ دوور له‌ڕووی ئێوه‌ و خوێنه‌ران ئه‌وه‌ ناشێتییه‌ ئێره‌ به‌كوردستان به‌راورد بكری!

پ 8 / چ پێشنیارێكت له‌بواری ڕۆژنامه‌گه‌ری و كار و چالاكی هونه‌ری و ئه‌ده‌بیدا، چ په‌یامێكت بۆ خوێنه‌ران هه‌یه‌؟ چۆن گۆڤاری فه‌رهه‌نگی كۆمه‌ڵایه‌تی دالیان له‌گشت ڕوویه‌كه‌وه‌ هه‌ڵده‌سه‌نگێنن؟

- سه‌ره‌تا بۆچی له‌بری فه‌رهه‌نگ ڕۆشنبیریتان نه‌نووسیوه‌؟ ئه‌و وشه‌یه‌ له‌لای كوردی باشوور مانایه‌ك، لای كوردی ڕۆژهه‌ڵات مانایه‌كی تری هه‌یه‌، جا وا بزانم مه‌به‌ستتان ڕۆشنبیرییه‌.

ئینجا ده‌ستی ماندووبوونتا ڕاده‌موسم، به‌رده‌وامی زیاترتان بۆ ده‌خوازم، من چه‌ند ژماره‌م له‌ماڵپه‌ره‌كه‌تاندا به‌تێپه‌ر بینیوه‌، ته‌نها تێبینییه‌ك له‌لام دروست بووبێت:

 تكایه‌ گرنگی به‌جوانكاری له‌فۆرمی ده‌ره‌وه‌ و ناوه‌وه‌ی گۆڤاره‌كه‌ بده‌ن چوونكه‌ ئێره‌ كوردستان نییه‌، شت ده‌ست نه‌كه‌وێت، یه‌ك تۆز ماندووبوونی زیاتری گه‌ره‌كه‌.

------

گۆڤاری دالیان ی ژماره‌ 8 ی سێپته‌مبه‌ری 2001

*        *        *

....) دین به‌گشتی ... ته‌نیا بریتیه‌ له‌ره‌نگدانه‌وه‌ی خه‌یاڵی ئه‌و هێزه‌ خارجییانه‌ی كه‌ ژیانی ڕۆژانه‌ی مرۆڤ ده‌چه‌رخێنن، له‌مێشكی مرۆڤدا، ره‌نگدانه‌وه‌یه‌ك كه‌ تێیدا هێزه‌كانی سه‌ر زه‌وی شكل و شێوه‌ی هێزی بانتر له‌سروشت ده‌گرنه‌ خۆ ... – كتێبی ئه‌نتی دۆهرنگ – ف.  ئنگلس).

(...دین، ده‌ستكردی مرۆڤی داماوه‌ ...- ك. ماركس ).

لینینیش هه‌ر له‌م باره‌یه‌وه‌ ده‌ڵێ: (...  خوداكان ترس و خۆف خولقاندوونی، ترس و خۆف له‌هێزی په‌نهانی و شاراوه‌ ...).

لێكدانه‌وه‌م بۆ ئه‌و دێڕانه‌ی سه‌ره‌وه‌ به‌م شێوه‌یه‌یه‌: دین كه‌له‌پوورێكی دواكه‌وتوانه‌ی به‌شه‌رییه‌ته‌. ڕووی بۆرژوازی ره‌ش بێت، ئه‌گینا له‌مێژه‌وه‌ ده‌وری به‌سه‌ر چوو بوو. له‌جه‌وهه‌ردا سه‌رچاوه‌ی دووبه‌ره‌كییه‌، به‌ربه‌سته‌ له‌به‌رده‌م هه‌ر جۆره‌ ئاڵوگۆر و پێشكه‌وتنێكدا و پارێزه‌ری وه‌زعی سایده‌.

ئه‌وه‌ بێجگه‌ له‌ماهییه‌ته‌ دژی دیموكراتیك و دژه‌ ئازادییه‌كه‌ی. له‌زۆر باردا وه‌ك چه‌كێكی مه‌عنه‌وی كاریگه‌ر له‌دژی چینه‌كانی ژێره‌وه‌ به‌كارده‌هێنرێ. ده‌وری ئه‌و چاویلكه‌ ره‌شه‌ ده‌بینێ كه‌ ڕاستییه‌كانی پێپه‌رده‌ پۆش ده‌كرێ.

جا گه‌ر شۆربینه‌وه‌ بۆ سه‌ر دروشمی جیای دین له‌ده‌وڵه‌ت، ده‌كرێ بڵێین دروشمێكی كۆن، به‌یه‌كێ له‌ده‌ستكه‌وته‌كانی به‌شه‌رییه‌تی پێشكه‌وتووخواز داده‌نرێ، تا ڕاده‌یه‌كیش جێكه‌وته‌یه‌. ته‌نانه‌ت له‌وڵاتێكی شه‌رقی وه‌ك توركیا پراكتیزه‌ كراوه‌.

ئه‌گه‌ر  وردتری بكه‌ینه‌وه‌: مانای وایه‌ ده‌وڵه‌ت، دین وه‌ك ئه‌مری خسوسی ئینسانه‌كان چاو لێده‌كات، هه‌موو كه‌سێ هه‌قی ئه‌وه‌ی پێره‌وا ببینرێ چ دینێكی هه‌بێ، یان هیچ دینێكی نه‌بێ. هه‌روه‌ك هه‌ڵبژاردنی ره‌نگ و چۆنیه‌تی خه‌وتن، خواردن، جل له‌به‌ركردن كه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌زه‌وق و سه‌لیقه‌ی كه‌سه‌كانه‌وه‌.

یاساكانی ده‌وڵه‌ت له‌هه‌ر جۆره‌ شه‌ریعه‌ت و دینێ دوور ڕابگیرێ. نه‌دانی ئیمتیاز به‌فڵان دین به‌سه‌ر ئه‌وی تردا، یان پێنه‌دانی ئیمتیاز به‌و كه‌سانه‌ی كه‌ پله‌وپایه‌ی دینیان هه‌یه‌. به‌دوور ڕاگرتنی دین له‌بواره‌كانی خوێندن و فێركردن.

له‌هه‌مانكاتدا نابێ ئه‌وه‌ له‌یاد بكرێ، په‌یره‌وانی هه‌ر ئاینێ ویستیان له‌باره‌ی ئاینه‌كه‌یانه‌وه‌ شاره‌زا و فێر بن، ئازادی ته‌واویان هه‌بێ، چ به‌كردنه‌وه‌ی شوێنی عیباده‌ت و قوتابخانه‌ و ڕێوره‌سمی ئاینی خۆیان، ده‌وڵه‌ت هه‌قی به‌سه‌ریانه‌وه‌ نه‌بێ، كۆمه‌كی مادی و مه‌عنه‌وییان نه‌كات.

به‌ڕیعایه‌تكردنی ئه‌م سه‌رخه‌ته‌ گشتییانه‌ ده‌كرێ بڵێین گاڤێ ته‌نیا هه‌نگاوێ چووینه‌ته‌ پێش به‌ره‌و ئه‌و كۆمه‌ڵگایه‌ی كه‌ پێی ده‌ووترێ مه‌ده‌نی.

----

ئه‌م نووسینه‌ وه‌ك وه‌ڵامی پرسیارێكه‌ له‌نێو ئه‌رشیفی تایبه‌تیمدا دۆزییه‌وه‌، نازانم پرسیاره‌كه‌ چی بووه‌، كێ كردوویه‌تی، ئایا له‌كام بڵاوكراوه‌دا چاپ بووه‌؟ هێنده‌ هه‌یه‌ هی ئه‌و سه‌رده‌مه‌یه‌ كه‌ وه‌ك بیروباوه‌ڕ چه‌پێكی تۆخ بووم و خه‌ریكی ده‌ركردنی گۆڤاری ئه‌ده‌بی كرێكاری بووم1991– 1997.                                        2003.6.15

*        *        *

 به‌ربه‌ست، مه‌رجی به‌جیهانی بوونی ئه‌ده‌بی كوردی؟

كوردستان وه‌ك به‌شێ له‌كۆمه‌ڵگای ڕۆژهه‌ڵات، خاوه‌ن تایبه‌تمه‌ندی خۆیه‌تی. ئه‌كرێ بووترێ له‌هه‌ندێ لایه‌ن، له‌نێوان فڵان و فیسار كۆمه‌ڵگادا نزیكایه‌تی و هاوبه‌شی به‌دی بكرێ.

ئه‌ده‌بی ڕاستگۆ ئه‌گه‌ر به‌هه‌ق و هه‌قیقی هه‌ڵقوڵاوی ئه‌م كۆمه‌ڵگا پڕكێشه‌یه‌ بێت، به‌مه‌رجێ غه‌زووی ڕۆشنبیری ڕۆژئاوایی له‌خشته‌ی نه‌بردێ و كۆنترۆڵ نه‌كرد بێت، وه‌ك سوود وه‌رگرتن و ئه‌زموون، كاریگه‌ری له‌سه‌ر عه‌قل و تێفكرینی ئه‌دیب و نووسه‌ران هه‌بوو بێ. ئه‌وا بێگومان ده‌توانێ ده‌قه‌ ئه‌ده‌بییه‌كه‌ی ره‌نگدانه‌وه‌ی دروستی ئه‌و تایبه‌تمه‌ندیانه‌ و هه‌لومه‌رجی دیاریكراوی كۆمه‌ڵگاكه‌ بێ.

ئه‌مه‌ وه‌ك لایه‌نێك، نابێ خاڵ و لایه‌نی مێژوویی خودی كۆمه‌ڵگایش له‌به‌رچاو نه‌گرین. گه‌ر چاوێكی خێرا به‌مێژووی ئه‌ده‌بی كوردیدا بگێڕینه‌وه‌، ئه‌وا ده‌توانیین بێسڵه‌مینه‌وه‌ بڵێین:

ئه‌ده‌بێكی كاڵ و كرچ، كه‌م ئه‌زموون، بێ ره‌گوڕیشه‌ی مێژوویی وامان هه‌یه‌ كه‌ نه‌ك شان نادات له‌شانی ئه‌ده‌بیاتی جیهانی، به‌ڵكوو له‌چاو ئه‌ده‌بی ده‌رودراوسێكاندا، هه‌یهوو ئه‌م له‌كوێ و ئه‌وان له‌كوێ !؟

لایه‌نی ته‌كنیكی و هونه‌ری ده‌قی ئه‌ده‌بی په‌ساپۆرتی په‌ڕینه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌داخه‌وه‌ ئه‌ده‌بی كوردی لێی بێ به‌هره‌یه‌ !

قه‌واره‌ و كیانی سیاسی هه‌ر نه‌ته‌وه‌ و وڵاتێك له‌ به‌جیهانی بوونی ئه‌ده‌به‌كه‌یدا ده‌وورونه‌خشی كاریگه‌ری خۆی هه‌یه‌.. لێره‌ كامه‌ ئامرازی پێشكه‌وتووی ڕاگه‌یاندن، كامه‌ هاندان و ده‌ستگرۆیی ئه‌دیب و نووسه‌ران له‌ئارادا هه‌یه‌؟!

گریمان ده‌قی داهێنه‌رانه‌ و شاكاری گه‌وره‌ گه‌وره‌ هه‌یه‌ و هه‌بووه‌، ئه‌گه‌ر ئه‌و ئامرازانه‌ی كه‌ ده‌نگ و سه‌دا ده‌گه‌یه‌نێ نه‌بێ، ئیتر چۆن ده‌توانرێ خۆ به‌دنیا بناسێنی، دنیایش بزانێ به‌ڕێزت هه‌یت؟!

ئه‌م فاكته‌ره‌ سه‌ره‌كیانه‌، چه‌ندی لاوه‌كی تر به‌ربه‌ست و ڕێگری جدین له‌به‌رده‌م به‌ره‌وپێش چوون و به‌جیهانی بوونی ئه‌ده‌بی كوردیدا. پڕكردنه‌وه‌ی ئه‌و كوون و كه‌له‌به‌ره‌ و قڵشتانه‌ هه‌روا ئاسان نییه‌.

ئه‌دیب و نووسه‌ران به‌سووتان، شه‌ونخوونی، هه‌وڵی فه‌رهادانه‌ له‌پرۆسه‌یه‌كی درێژماوه‌دا به‌یارمه‌تی و هاوكاری، فه‌راهه‌مكردنی هه‌لومه‌رجی گووجاو و شایسته‌ له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتدارانه‌وه‌ ده‌توانن به‌و ئامانجه‌ بگه‌ن.  1992.9.10

-------

ئه‌م تێكسته‌ وه‌ك وه‌ڵامی پرسیارێكه‌ له‌نێو ئه‌رشیفی تایبه‌تیمدا بوو، نازانم پرسیاره‌كه‌ چی بووه‌، كێ كردوویه‌تی، ئایا له‌كام بڵاوكراوه‌دا چاپ بووه‌؟ ناونیشانه‌كه‌ خۆم بۆم داناوه‌.    2003.8.9

*        *        *       

--------

ئه‌م وه‌ڵامه‌ به‌زمانی كوردی نووسرابوو، كارگیرانی هه‌فته‌نامه‌ی اتحاد كردوویانه‌ به‌عه‌ره‌بی. له‌ژماره‌ 128 ی22 ی نیسانی 1995 بڵاوبۆته‌وه‌.  دوو هه‌ڵه‌یان له‌ناونیشانه‌كه‌دا كردبوو، یه‌كه‌م من شاعیر نیم. دووه‌م ناوی گۆڤاره‌كه‌ (ئه‌ده‌بی كرێكاری) ییه‌.

AbAsShiWaN

عه‌باس شوان