สวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน เป็นโครงการที่ดำเนินงานภายใต้ โครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจาก
พระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี (อพ.สธ.)
จุดเริ่มต้น: สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงมีพระราชดำริและทรงเริ่มงานอนุรักษ์พันธุกรรมพืชตั้งแต่ปี พ.ศ. 2536 โดยทรงเห็นความสำคัญของการสร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติแก่เยาวชน
วัตถุประสงค์หลัก: เพื่อจัดทำขึ้นในโรงเรียนหรือสถานศึกษา โดยใช้บริเวณโรงเรียนเป็นแหล่งเรียนรู้ เพื่อให้เยาวชนได้ใกล้ชิดกับพืชพรรณไม้ ได้เรียนรู้ถึงประโยชน์ คุณค่า และความซับซ้อนของระบบนิเวศ
แนวทางการเรียนรู้: มุ่งเน้นการเรียนรู้ผ่านการสัมผัสและการลงมือปฏิบัติจริง (Learning by doing) โดยการรวบรวมข้อมูล การปลูก การดูแลรักษา และการนำไปใช้ประโยชน์ในเชิงวิชาการ
สรุปใจความสำคัญ: สวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน ไม่ใช่แค่การปลูกต้นไม้ให้สวยงาม แต่เป็น "สื่อการเรียน
การสอน" ที่มุ่งปลูกฝังให้เยาวชนเกิดจิตสำนึกในการอนุรักษ์และหวงแหนทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน ผ่านกระบวนการศึกษาทางวิทยาศาสตร์และพฤกษศาสตร์ในสถานศึกษา
สวนพฤกษศาสตร์ คือ แหล่งที่รวบรวมพันธุ์พืชชนิดต่างๆ ที่มีชีวิต จัดปลูกตามความเหมาะสมกับสภาพถิ่นอาศัยเดิม มีห้องสมุด สถานที่เก็บรวบรวมตัวอย่างพรรณไม้รักษาสภาพ อาจเป็นตัวอย่างแห้ง ตัวอย่างดอง หรือเก็บรักษาโดยวิธีอื่นๆ พันธุ์พืชที่ทำการเก็บรวบรวมไว้นั้น จะเป็นแหล่งข้อมูลและเผยแพร่ความรู้ นอกจากนี้สามารถใช้เป็นแหล่งพักผ่อนหย่อนใจ
สวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน คือ ทุกสิ่งทุกอย่างที่มีอยู่ในโรงเรียน ที่ใช้เพื่อการเรียนรู้โดยมีพืชเป็นปัจจัยหลักชีวภาพอื่นเป็นปัจจัยรอง กายภาพเป็นปัจจัยเสริม และวัสดุอุปกรณ์เป็นปัจจัยประกอบ
งานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน คือ งานสร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช ทรัพยากรชีวภาพ และกายภาพ โดยมีการสัมผัส การเรียนรู้ การสร้างและปลูกฝังคุณธรรม การเสริมสร้างปัญญาและภูมิปัญญา
วัตถุประสงค์ของการดำเนินงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน เพื่อสร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชและทรัพยากร
ผลของการดำเนินงานสวนพฤกษศาสตร์โรงเรียน
- เกิดจิตสำนึกในการอนุรักษ์พันธุกรรมพืช และทรัพยากร
- มีข้อมูลการเรียนรู้ทรัพยากรที่สามารถสื่อกันได้ทั่วประเทศ
- มีคุณธรรมจริยธรรมเป็นฐานของวิทยาการและปัญญา
- เกิดนักอนุรักษ์ พัฒนาบนฐานคุณธรรม
- เสริมสร้างการเรียนรู้บนฐาน ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง