ซอพื้นเมืองล้านนา

ซอ  หมายถึง  การร้องหรือการขับร้องเพลงพื้นบ้าน ของล้านนา เรียกอีกอย่างหนึ่งว่า ซอพื้นเมือง เป็นเพลง พื้นบ้านอย่างหนึ่งของชาวล้านนาไทยในเขต 8 จังหวัด ภาคเหนือ และบางส่วนของจังหวัดสุโขทัย อุตรดิตถ์ และ ตาก การซอมีทั้งการโต้ตอบกันในลักษณะบทเกี้ยวพาราสี ระหว่างชายหญิง หรือซอเดี่ยวเพื่อเล่าเรื่อง พรรณนา เหตุการณ์ มีเครื่องดนตรีพื้นบ้านบรรเลงประกอบ  “ช่างซอ”  ที่ร้องโต้ตอบกันเรียกว่า “คู่ถ้อง” ช่างซอที่เป็น คู่ถ้องต้องเป็นผู้มีปฏิภาณไหวพริบดีและได้รับการฝึกฝน จนชำนาญ เพราะต้องโต้ตอบกับอีกฝ่ายอย่างทันท่วงที ต้องมีความรู้รอบตัวและมีความจำดี เพราะสามารถนำสิ่ง รอบข้างมาใช้ในการซอได้ นอกจากนี้ต้องจำทำนองของ เพลงซอได้อย่างขึ้นใจ  เนื้อร้องของซอเป็นการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าขึ้นอยู่ กับสถานการณ์และโอกาสที่ไปแสดง เช่น ถ้าไปแสดง ในงานบวชนาค ช่างซอก็จะร้องเพลงซอพรรณนาเกี่ยวกับ การตอบแทนพระคุณพ่อแม่  ด้วยความชอบและมีความสนใจในศิลปะแขนงนี้  จึงได้ไปเรียนรู้กับแม่ครูบัวซอน ที่จังหวัดเชียงใหม่  จนสามารถประกอบอาชีพหลักในปัจจุบัน 

ซอ จึงเป็นเพลงพื้นบ้าน (Folk Song) เป็นลำนำของภาคเหนือเป็นการขับร้องเพลงปฏิพากย์ที่จัดแสดงในงานฉลองหรืองานปอยต่างๆ เป็นการขับร้องของชาวล้านนา ช่างซอประกอบด้วย ชายหนึ่งหญิงหนึ่งร้องโต้ตอบกันที่เรียกว่า “คู่ถ้อง” มีหลายทำนองใช้ดนตรีประกอบและเป็นการขับร้องแบบเดียวที่มีการถือครู เช่นเดียวกับศิลปะชั้นสูงอื่นๆ 

ความสำคัญของซอ คือ ซอเป็นเพลงที่ทำให้เกิดความสนุกสนานให้บทเรียนคำสอนโดยผู้รับได้รับความเพลิดเพลิน มีประโยชน์ในการอนุรักษ์วัฒนธรรมและประเพณี อนุรักษ์ทั้งทางด้านภาษา และพิธีกรรมต่างๆ วิถีชีวิตที่เกิดขึ้นในชุมชนของชาวล้านนาท่านผู้รู้ได้ให้ความสำคัญของ “ซอ” ว่า

1. ซอ เป็นวิถีชีวิตที่เกิดขึ้นกับประชาชนชาวล้านนา แสดงถึงความเป้นอยู่ ความคิดทางด้านปรัชญาธรรมอย่างลึกซึ้ง มีคติคำสอนที่ให้ความสำนึกของลูกหลานที่มีต่อบุพการี เช่น ความกตัญญูกตเวทิตา เป็นต้น

2. เป็นเครื่องอนุรักษ์ภาษาคำเมืองไว้ให้จดจำไปใช้กันได้ยาวนาน และภาษาถ้อยคำนั้นก็มีความหมายกินใจลึกซึ้งในด้านความคิด

3. เป็นการนำเอาสิ่งที่ตนได้ประพฤติปฏิบัติหรือคนในชุมชนท้องถิ่นภาคเหนือได้ประพฤติปฏิบัติเล่าขาน ทำให้นำไปปฏิบัติตามได้

อ้างอิง https://www.nongnam.go.th/Templates/nongnarm-2556