بیست و پنجم آبان ماه

روزی که برای نخستین بار سنگ نبشته های شاهنشاه داریوش بزرگ خوانده شد

خداوند این کشور را از دشمن – از خشکسالی – از دروغ پاس بدارد

God protect this Country from foe, famine and falsehood

در روز بیست و پنجم آبان ماه برابر شانزدهم نوامبر سال 1846 یک فرزانه ی انگلیسی بنام سر هنری راولینسون Sir Henry C. Rawlinson توانست برای نخستین بار دبیره ی میخی را بخواند و سنگ نبشته های شاهنشاه داریوش بزرگ در بیستون را بزبان انگلیسی برگرداند. سنگ نبشته ی بیستون در سال 519 پیش از میلاد نوشته شده و در این بنچاک تاریخی کرانه های ایران بزرگ نشان داده شده اند. ایران تنها کشوری میان همه ی کشورهای جهان است که چنین بنچاک تاریخی دارد.

راولینسون از دهه ی 1830 کوشش پیگیر خود را برای خواندن سنگ نبشته های ایران که با دبیره ی میخی نوشته شده اند آغاز نمود، او که زبان پارسی را بخوبی می دانست پیشتر یک دیپلمات و افسر ارتش انگلیس در ایران بود، به تاریخ و سرگذشت ایرانیان دلبستگی فراوان داشت. پیش از او یک دانشمند آلمانی بنام گروتنفند Grotenfend چنین کوششی را آغاز نمود ولی به فرجامی خوش نرسید .

راولینسون در پژوهش های ژرف نگرانه ی خود پی برد که سنگ نبشته های هخامنشی با سه دبیره ی گوناگون نوشته شده اند و سرانجام توانست هر سه دبیره را بخواند. راولینسون در سال 1895 میلادی چشم از جهان فرو بست و نامی خوش از خود بیادگار گذاشت.

از آنجا که هگمتانه[همدان] پایتخت تابستانی هخامنشیان و در گذرگاه جاده شاهی بود، شاهنشاه داریوش یکم پس از پایان کار سنگ نبشه‌ی بیستون، فرمود سنگ نبشته ی دیگری بر دامنه ی کوه الوند بیادگار بگذارند.

پس از او فرزندش خشایار شاه نیز به پیروی از پدر، سنگ نبشته ی دیگری (اندکی پایین تر و در سوی راست آن ) از خود بر جای گذاشت. هریک از این سنگ نبشته ها در 3 ستون و هر ستون بیست رج به زبان‌های پارسی باستان، بابلی و ایلامی کهن نوشته شده‌اند. نوشتار پارسی در سوی چپ به پهنای 115 سانتی متر، نوشتار بابلی در میانه، و نوشتار ایلامی در سوی راست است.

درازای سنگ نبشته ی شاهنشاه داریوش نزدیک به 290 سانتی متر و سنگ نبشته ی خشایارشا 270 سانتیمتر و بلندای آن 190 سانتی متر است.

در نزدیکی گنجنامه، چشم‌انداز بسیار زیبایی از آبشار گنجنامه و دره‌های سرسبز عباس آباد، تاریک دره و کیوارستان دیده می‌شود.

تاریک دره به دو شاخه از هم جدا می شود: در شاخه ی خاوری آن، پیست اسکی ساخته شده و در شاخه ی باختری راه شوسه ی اتومبیل رو امروزی با راه کاروان رو روزگار هخامنشی یکی می‌شود.

این دره در روزگار هخامنشیان، آغاز جاده ی هگمتانه – استخر بود، راهی که هگمتانه را از راه پیچ و خم‌ تاریک دره، گدوک (دره)، ورد آورد بالا، شهرستانه، اشتران به تویسرکان، نهاوند، کرمانشاه، لرستان، تخت جمشید و فارس و سرانجام به میانرودان( عراق کنونی) می پیوست.