วิชาที่เกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสิ่งรอบตัว ภูมิศาสตร์ ประวัติศาสตร์ เศรษฐศาสตร์ หน้าที่พลเมือง ศาสนา วัฒนธรรม จริยธรรม และชีวิมนุษย์
วิชาที่เกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับสิ่งรอบตัว ภูมิศาสตร์ ประวัติศาสตร์ เศรษฐศาสตร์ หน้าที่พลเมือง ศาสนา วัฒนธรรม จริยธรรม และชีวิมนุษย์
เมืองสุโขทัย ก่อตั้งขึ้นราวกลางพุทธศตวรรษที่ ๑๘ สันนิษฐานว่าสุโขทัยในยุคแรกได้รับอิทธิพลของศิลปะแบบขอมจากละโว้หรือลพบุรี ต่อมายกฐานะเป็นราชธานี โดยมีพ่อขุนบางกลางหาว หรือพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ เป็นปฐมกษัตริย์ เป็นจุดเริ่มต้นอาณาจักรแห่งแรกของไทย ราวปี ๑๗๙๒ อาณาจักรสุโขทัยรุ่งเรืองถึงขีดสุดในสมัยพ่อขุนรามคำแหง กษัตริย์องค์ที่ ๓ บันทึกในศิลาจารึกบอกถึงเขตอาณาจักรอันกว้างขวาง ทิศเหนือจดเมืองแพร่ น่าน หลวงพระบาง ทิศใต้จดเมืองนครศรีธรรมราช ทิศตะวันออกจดเมืองเวียงจันทน์ และทิศตะวันตกจดเมืองหงสาวดี การปกครองเป็นระบบ พ่อปกครองลูก เอื้อสิทธิเสรีภาพให้ประชาชน
จุดเด่นของผังเมืองสุโขทัยคือระบบชลประทาน เป็นระบบที่กระจายน้ำเพื่อการทำเกษตรกรรม อุปโภค บริโภคให้ชาวเมืองได้อย่างทั่วถึง และยังสามารถช่วยระบายน้ำเอ่อล้นช่วงหน้าน้ำหลากได้ดีเช่นกัน ในช่วงการปกครองของพ่อขุนรามคำแหงชาวเมืองสุโขทัยมีความเป็นอยู่อย่างสงบร่มเย็น ด้วยพระองค์ทรงมีความเอาใจใส่ทำนุบำรุงศาสนาอย่างเต็มที่ สังเกตจากลักษณะพระพักตร์ของพระพุทธรูปที่สร้างขึ้น ส่วนใหญ่จะมีพระโอษฐ์ยิ้ม สะท้อนเอกลักษณ์ของยุคสมัย และจำนวนวัดวาที่ถูกสร้างขึ้นอย่างมากมาย เมื่อปี ๒๕๓๔ องค์การยูเนสโกได้ประกาศให้อุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัยเป็นแหล่งมรดกโลกร่วมกับอีก ๒ แห่ง ได้แก่ อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย และอุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชร ภายใต้ชื่อว่า “เมืองประวัติศาสตร์สุโขทัยและเมืองบริวาร”
ถ่ายภาพ : สุเมธ ปะหุปะโพธิ์
วัดตระพังเงิน จ.สุโขทัย
ตั้งอยู่ภายในอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย ข้างบริเวณสระน้ำที่เรียกกัน แต่โบราณว่า "ตระพังเงิน" ใกล้กับวัดมหาธาตุ ภายในโบราณสถานประกอบด้วย "เจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์" (ทรงดอกบัวตูม) เป็นประธาน ตั้งอยู่ด้านหลังพระวิหาร มีลักษณะเด่นกว่าวัดอื่นคือ จระนำที่เรือนธาตุทั้งสี่ด้านประดิษฐานพระพุทธรูปปูนปั้น ปางประธานอภัยและปางลีลา พระวิหารนั้นมีขนาด 7 ห้อง ก่อด้วยอิฐ บริเวณเสาก่อด้วยศิลาแลง ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปปูนปั้นปางมารวิชัยเป็นประธาน ส่วนพระอุโบสถนั้นตั้งอยู่ตรงข้ามพระวิหาร บนเกาะที่ล้อมรอบด้วยน้ำของสระตระพังเงิน อันเป็นที่ตั้งบริสุทธิ์ของเขตสังฆาวาส เหมือนดังเช่นวัดสระศรี
ถ่ายภาพ : สุเมธ ปะหุปะโพธิ์
วัดมหาธาตุ จ.สุโขทัย
ตั้งอยู่ภายในอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย ซึ่งสร้างขึ้นในสมัยพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ ปฐมกษัตริย์แห่งกรุงสุโขทัย ภายในวัดมีพื้นที่กว้างขวาง ทางด้านหน้าของวัดท่านสามารถเห็นพระประธานและเจดีย์ประธานของวัดได้อย่างชัดเจน สะท้อนถึงความรุ่งเรืองแห่งอาณาจักรสุโขทัยในอดีต เมื่อเดินเข้ามาทางด้านในของวัด ท่านจะผ่านเสาต้นใหญ่ที่เรียงตัวกันอยู่สองข้างของท่าน เสาเหล่านี้คือเสาของวิหารสูงที่หลงเหลืออยู่ หากจินตนาการตามขนาดของเสาแล้วพระวิหารคงจะมีขนาดที่ใหญ่พอสมควร เมื่อถัดจากพระวิหารไป ท่านจะเห็นพระพุทธรูปปางมารวิชัยขนาดใหญ่ ด้านหลังเป็นพระวิหารหลวงสถานที่ที่เคยประดิษฐานพระพุทธรูปสำริดองค์ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย พระนามว่า พระศรีศากยมุนี ด้านหลังพระวิหาร ท่านจะเห็นเจดีย์ประธานของวัดซึ่งเจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ ซึ่งเป็นทรงเจดีย์ที่เป็นเอกลักษณ์ของศิลปกรรมสมัยสุโขทัยเป็นศิลปกรรมแบบไทยแท้ ไม่เหมือนเจดีย์อื่นใดที่ทุกท่านเคยเห็นมาเนื่องจากไม่ได้รับอิทธิพลจากศิลปกรรมอื่นมาแต่อย่างใด และเชื่อกันว่าด้านในเจดีย์ประธานเป็นที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ ถัดออกไปเป็นพระวิหารขนาดเล็กประดิษฐานพุทธะรูปประทับยืน ความสูง 18 ศอก พระนามว่า “พระอัฏฐารส” พระพุทธรูปที่สะท้อนถึงความสามารถและภูมิปัญญาของชาวสุโขทัยที่จินตนาการและสร้างพระพุทธรูปขนาดสูงใหญ่แบบนี้ได้ นอกจากนี้บริเวณวัดยังมีบ่อน้ำขนาดใหญ่ อยู่หลายบ่อซึ่งในอดีตเป็นที่กักเก็บน้ำเพื่อเอาไว้ใช้ภายในอาณาจักรสะท้อนเห็นพระวิหารหลวงพระพุทธรูปและเจดีย์ประธานของวัดผ่านผืนน้ำให้ความสวยงามอีกรูปแบบหนึ่ง หากท่านเดินชมรอบๆวัดเป็นที่เรียบร้อย แล้วใกล้เวลาเย็น อยากให้ทุกท่านอยู่รอสัมผัสภาพแสงของพระอาทิตย์ ที่กำลังตกด้านหลังวัดมหาธาตุ เป็นภาพที่สวยงามและเหมาะกับสถานที่อันสวยงามแบบนี้ ที่นักท่องเที่ยวหลายต่อหลายคนรอชมก่อนเดินทางกลับนั่นเอง
ถ่ายภาพ : สุเมธ ปะหุปะโพธิ์
เรื่องเล่ารัตนโกสินทร์ : ปกบ้าน ป้องเมือง คุ้มเหย้า เรื่องเล่าคราวสงครามเก้าทัพ
ปีพุทธศักราช 2328 หลังจากตั้งกรุงรัตนโกสินทร์ได้เพียงแค่ 3 ปี พระเจ้าปดุงกษัตริย์แห่งกรุงอังวะก็ได้ยกทัพทหารอังวะ 144,000 คน มาสุดที่กองทัพจากลุ่มอิรวดีเคย ยกทัพมาโจมตีชาวสยาม โดยแยกกันโจมตี 5 ทิศทาง ตั้งแต่เชียงแสนถึงเมืองถลาง ศึกครั้งนั้นชาวเมียนมาได้กล่าวไว้ว่า หากพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราชทรงวางแผนพลาดแม้แต่นิดเดียว กรุงรัตนโกสินทร์แตกแน่ ชาวกรุงเทพฯ ใช้ยุทธวิธีใดที่ทำให้กองทัพเพียง 77,000 คน สามารถที่จะต้านกองทัพอังวะที่มีมากกว่าถึง 2 เท่าได้