ระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน

1. ความหมายของระบบการดูแลช่วยเหลือนักเรียน

                ระบบการดูแลช่วยเหลือนักเรียน  เป็นกระบวนการดำเนินงานดูแลช่วยเหลือนักเรียนอย่างมีขั้นตอน  พร้อมด้วยวิธีการและเครื่องมือการทำงานที่ชัดเจนโดยมีครูที่ปรึกษาเป็นบุคลากรหลักในการดำเนินการดังกล่าว  และมีการประสานความร่วมมืออย่างใกล้ชิดกับครูที่เกี่ยวข้อง ผู้ปกครองหรือบุคคลภายนอกที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน

                การดูแลช่วยเหลือ  หมายรวมถึง  การส่งเสริม  การป้องกัน  และการแก้ไขปัญหาโดยวิธีการและเครื่องมือสำหรับครูที่ปรึกษาและบุคลากรที่เกี่ยวข้อง  เพื่อใช้ในการดำเนินงานพัฒนานักเรียนให้มีคุณลักษณะที่พึงประสงค์และปลอดภัยจากสารเสพติด(หน่วยศึกษานิเทศก์ กรมสามัญศึกษา,2546)

                สรุป การดูแลช่วยเหลือนักเรียน หมายถึง การกระทำที่ช่วยสนับสนุนส่งเสริม พัฒนาให้นักเรียนมีคุณลักษณะที่พึงประสงค์  และมีคุณภาพ  ตามที่สังคมต้องการ

2. การบริหารงานระบบการดูแลช่วยเหลือนักเรียน

                ในปีการศึกษา 2548 สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน ได้กำหนดกรอบและแนวทาง การนำกลยุทธ์สู่การปฏิบัติ  เพื่อให้สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาทั้ง 175 เขตและสถานศึกษาทั่วประเทศ นำไปกำหนดกรอบและแนวทางระดับเขตและสถานศึกษาให้สอดคล้องกันต่อไป  สำหรับระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน  สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาอุดรธานี เขต 2 ได้กำหนดไว้ใน

กลยุทธ์ที่ 2 การปฏิรูปการเรียนรู้สู่การใช้ความรู้เป็นฐานในการดำรงชีพ  โครงการที่ 2 พัฒนาการจัดการเรียนรู้และมาตรฐานการเรียนรู้  มีตัวชี้วัด/ค่าเป้าหมาย คือนักเรียนได้รับการดูแลช่วยเหลือเพิ่มขึ้นร้อยละ 100 โดยมีอัตราการหนีเรียน ขาดเรียน ไม่เกินร้อยละ 5 อัตราการทะเลาะวิวาทของนักเรียนไม่เกินร้อยละ 3 อัตราการออกกลางคัน มีพฤติกรรมทางเพศไม่เหมาะสม การเกิดอุบัติเหตุ การเกี่ยวข้องกับยาเสพติด ไม่เกินร้อยละ 1(สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาอุดรธานี เขต 2,2548) และนโยบายรัฐบาลปัจจุบัน ยังได้กำหนดไว้ในข้อ 2 พัฒนาคนและสังคมที่มีคุณภาพ ในด้านเด็กและเยาวชนรัฐบาลได้จัดหน่วยเคลื่อนที่ที่เข้าถึงตัวเด็กเรียกว่า คาราวานเสริมสร้างเด็ก มีหน้าที่สร้างสังคมแห่งการเรียนรู้ตลอดชีวิต โดยการพัฒนาให้มีความรู้และจริยธรรม เริ่มตั้งแต่เด็กแรกเกิด  ให้ความสำคัญแก่การสร้างสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม ครอบครัวที่อบอุ่น และสถานศึกษาที่ใส่ใจดูแลช่วยเหลือนักเรียนอย่างใกล้ชิด ด้วยการปลูกฝังคุณลักษณ์ที่พึงประสงค์ ความรู้ที่ทันโลก และคุณค่า

ที่ดีของวัฒนธรรมไทย สร้างความเข้าใจให้แก่พ่อแม่ ถึงวิธีการดูแลช่วยเหลือบุตรที่ถูกต้อง (นโยบายรัฐบาล,2548)

                สถาบัน วิจัยและพัฒนาการเรียนรู้ ได้กำหนดเครื่องมือในการประเมินคุณภาพระบบ เพื่อให้สอดคล้องกับรูปแบบการพัฒนาระบบประกันคุณภาพภายในสถานศึกษาและเพื่อ ให้โรงเรียนทราบจุดตั้งของการพัฒนาโครงการและที่สำคัญการประเมินจะเป็น กิจกรรมการเรียนรู้ร่วมกับผู้เกี่ยวข้องกับการพัฒนาคุณภาพสถานศึกษาคือหน่วย ประเมินของ สมศ. ฝ่ายประเมินของเขตพื้นที่การศึกษาและสถานศึกษา ซึ่งนำไปสู่การพัฒนา เป็นแนวทางการส่งเสริมการประเมินคุณภาพสถานศึกษา ทั้งหมด 12 องค์ประกอบ ส่วนระบบดูแลช่วยเหลือนักเรียน ได้ถูกกำหนดให้เป็นระบบหลัก ในองค์ประกอบที่ 9 มี 4 ข้อกำหนด ที่สถานศึกษาจะต้องบริหารจัดการให้มีคุณภาพตามเกณฑ์ที่ สมศ.กำหนดจึงจะผ่านการประเมินภายนอก ดังนี้

                ข้อกำหนดที่ 1 มีการรู้จักผู้เรียนเป็นรายบุคคลและจัดกลุ่มผู้เรียนตามสภาพปัญหา

                ข้อกำหนดที่ 2 มีการวิเคราะห์ปัญหา และแก้ไขสถานการณ์ ตลอดจนช่วยเหลือและประสานความร่วมมือกับฝ่ายต่าง

                ข้อกำหนดที่ 3 มีการพัฒนาทักษะชีวิตที่เชื่อมโยงกับวิถีของชีวิต

                ข้อกำหนดที่ 4 ร่วมมือและส่งเสริมให้ผู้ปกครองมีความรัก ความเข้าใจ เอาใจใส่ในการอบรมสั่งสอนบุตรหลานและเป็นแบบอย่างที่ดี(สถาบันวิจัยและพัฒนาการเรียนรู้,2546)

                กระบวนการดำเนินงานตามระบบการดูแลช่วยเหนือนักเรียน  โดยครูที่ปรึกษาเป็นบุคลากรหลักในการปฏิบัติงานมีองค์ประกอบสำคัญ  5  ประการ  คือ

1.       การรู้จักนักเรียนเป็นรายบุคคล

2.       การคัดกรองนักเรียน

3.       การส่งเสริมนักเรียน

4.       การป้องกันและแก้ไขปัญหา

5.       การส่งต่อ


กระบวนการดำเนินงานทั้ง  5  ประการดังกล่าว  แสดงให้เห็นดังแผนภูมิด้านล่าง

แผนภูมิแสดงกระบวนการดำเนินงานตามระบบการดูแลช่วยเหลือนักเรียนของครูที่ปรึกษา



กระบวนการดำเนินงานตามระบบการดูแลช่วยเหลือนักเรียน  ที่แสดงในแผนภูมิเป็นความรับผิดชอบของครูที่ปรึกษาตลอดกระบวนการ  โดยมีการประสานงานหรือรับการสนับสนุนจากผู้บริหาร  ครูที่เกี่ยวข้อง  รวมถึงผู้ปกครอง  ซึ่งมีวิธีการและเครื่องมือตัวอย่างสรุปได้  ดังนี้

กระบวนการดำเนินงาน

วิธีการ

เครื่องมือ

1.  การรู้จักนักเรียนเป็นรายบุคคล

     1.1  ด้านความสามารถ

            -  การเรียน

            -  ความสามารถอื่น ๆ

     1.2  ด้านสุขภาพ

            -  ร่างกาย

            -  จิตใจ 

            -  พฤติกรรม

     1.3  ด้านครอบครัว

            -  เศรษฐกิจ

            -  การคุ้มครองนักเรียน

    1.4  ด้านอื่น ๆ

ศึกษาข้อมูลจากการใช้

1)  ระเบียนสะสม

2)  แบบประเมินพฤติกรรมเด็ก             

     (SDQ)

3)  อื่น ๆ

     -  แบบประเมินความฉลาดทาง 

        อารมณ์  (E.Q.)

     -  แบบสัมภาษณ์นักเรียน

     -  แบบสังเกตพฤติกรรม

        นักเรียน

     -  แบบสัมภาษณ์ผู้ปกครอง

        และเยี่ยมบ้านนักเรียน

                     ฯลฯ

 

1)  ระเบียนสะสม

2)  แบบประเมินพฤติกรรมเด็ก 

     (SDQ)  หรือ

3)  อื่น ๆ  เช่น

      -  แบบประเมินความฉลาด 

         ทางอารมณ์  (E.Q.)

     -  แบบสัมภาษณ์นักเรียน

     -  แบบสัมภาษณ์ผู้ปกครอง

        และเยี่ยมบ้านนักเรียน

     -  แบบบันทึกการตรวจสุขภาพด้วยตนเอง

                        ฯลฯ

2.  การคัดกรองนักเรียน

     2.1  กลุ่มปกติ

     2.2  กลุ่มเสี่ยง/มีปัญหา

ดำเนินการต่อไปนี้

1)  วิเคราะห์ข้อมูลจาก

      1.1  ระเบียนสะสม

      1.2  แบบประเมินพฤติกรรม

             เด็ก  (SDQ)

1.3    แหล่งข้อมูลอื่น ๆ

2)  คัดกรองนักเรียนตามเกณฑ์  

     การคัดกรองของโรงเรียน

 

1)  เกณฑ์การคัดกรองนักเรียน

2)  แบบสรุปผลการคัดกรองและ  ช่วยเหลือนักเรียนเป็น

      รายบุคคล

3)  แบบสรุปผลการคัดกรอง

     นักเรียนเป็นห้อง

 

กระบวนการดำเนินงาน

วิธีการ

เครื่องมือ

3.  การส่งเสริมนักเรียน

(สำหรับนักเรียนทุกกลุ่ม)

ดำเนินการต่อไปนี้

1)  จัดกิจกรรมโฮมรูม 

      (Homeroom)

2)  จัดประชุมผู้ปกครองชั้นเรียน

      (Classroom   meeting)  หรือ

3)  จัดกิจกรรมอื่น ๆ  ที่ครู

      พิจารณาว่าเหมาะสมในการ

      ส่งเสริมนักเรียนให้มีคุณภาพ 

      มากขึ้น

 

1)  แนวทางการจัดกิจกรรม            

     โฮมรูมของโรงเรียน

2)  แนวทางการจัดกิจกรรม

     ประชุมผู้ปกคอรงชั้นเรียนของ

     โรงเรียน

3)  แบบบันทึก/สรุปประเมินผล

     การดำเนินกิจกรรม

โฮมรูม

ประชุมผู้ปกครองชั้นเรียน

อื่น ๆ

4.  การป้องกันและแก้ไข

    ปัญหา  (จำเป็นอย่าง

    มากสำหรับนักเรียน  

    กลุ่มเสี่ยง/มีปัญหา)

ดำเนินการต่อไปนี้

1)  ให้การศึกษาเบื้องต้น

2)  ประสานงานกับครูและ

     ผู้เกี่ยวข้องอื่นๆ  เพื่อการจัด

     กิจกรรมสำหรับการป้องกัน

     และช่วยเหลือแก้ไขปัญหาของ

     นักเรียน  คือ

2.1)    กิจกรรมในห้องเรียน

2.2)    กิจกรรมเสริมหลักสูตร

2.3)    กิจกรรมเพื่อนช่วยเพื่อน

2.4)    กิจกรรมซ่อมเสริม

2.5)    กิจกรรมสื่อสารกับผู้ปกครอง

 

1)  แนวทางการจัดกิจกรรมเพื่อการ

     ป้องกันและแก้ไขปัญหาของ

     นักเรียน  5  กิจกรรม

2)  แบบบันทึกสรุปผลการคัดกรอง

     และช่วยเหลือนักเรียนเป็น

     รายบุคคล

3)  แบบบันทึกรายงานผลการดูแล 

     ช่วยเหลือนักเรียน

 

กระบวนการดำเนินงาน

วิธีการ

เครื่องมือ

5.  การส่งต่อ

     5.1  ส่งต่อภายใน

     5.2  ส่งต่อภายนอก

ดำเนินการต่อไปนี้

1)  บันทึกการส่งนักเรียนไปยังครู

     ที่เกี่ยวข้องในการช่วยเหลือ 

     นักเรียนต่อไป  เช่น  ครูแนะ

     แนว  ครูปกครอง  ครูประจำ

     วิชา  ครูพยาบาล  เป็นต้น  ซึ่ง

     เป็นการส่งต่อภายใน

2)  บันทึกการส่งนักเรียนไปยัง

     ผู้เชี่ยวชาญภายนอกโดยครู

     แนะแนวหรือฝ่ายปกครองเป็น

     ผู้ดำเนินการ  ซึ่งเป็นการส่งต่อ 

     ภายนอก

 

1)  แบบบันทึกการส่งต่อของ

     โรงเรียน

2)  แบบรายงานแจ้งผลการช่วยเหลือ 

     นักเรียน

 

หมายเหตุ     โรงเรียนสามารถพิจารณาเลือกใช้วิธีการ  และเครื่องมืออื่น ๆ  เพิ่มเติมนอกเหนือจากที่ระบุเพื่อ        การดำเนินงานอย่างมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้นตามความสามารถเหมาะสมของสภาพโรงเรียน