Buggenhoutse reservaten

De Buggenhoutse Reservaten

Vermeld projectnr. 6216 bij elke gift voor deze gebieden. Vanaf €40 wordt een fiscaal attest afgeleverd.

Infofiches


Deelgebied I. Diepmere

Procincie Oost-Vlaanderen

Gemeente Buggenhout

Oppervlakte in eigendom: 1ha17a30ca

Start project: 1998 (verwervingen in 1998, 2003, 2008)

Afd. ’s Heerenbosch

Conservator: Paul Bieseman Houtenmolenstraat 93 Buggenhout 052/330381 paul.bieseman@skynet.be

Het gebied Diepmere situeert zich aan de noordoostzijde van het centrum Opdorp. Het wordt begrensd door de Vekenstraat in het noorden, de Houtenmolenstraat in het zuiden en de Spiedamstraat-Holstraat in het oosten. Het terrein is opgebouwd uit een mozaïek van natte en droge bospercelen, weilanden, akkers en kleinschalige landschapselementen zoals knotbomenrijen, poelen en rootputten.

Zomereiken domineren het reservaat - foto Marc Aerts

 

 

Het gebied ligt in de vallei van de Keelbeek die zelf behoort tot het valleigebied van de Vliet. Een 10 ha groot bebost natuurgebied vormt de kern van de Diepmere. 

 

 





Historiek

Zowat alle percelen bezitten een  licht-zandleemgrond. Maar de hoge grondwaterstand bepaalt er het landschap: de lage natte gronden dragen de beboste percelen, de iets hoger gelegen terreinen zijn in landbouwgebruik, akkerland of weiland.

Toch was de bebossing niet altijd zo intens als nu. Getuige daarvan de houten molen, in werking van 1676 tot 1775, die zich situeerde nabij de Houtenmolenstraat. De molen had windvang nodig en dat toont het open karakter van het toenmalige landschap. De oude molensite is nog goed te herkennen in het landschap door het ringvormige perceel omgeven door een ringgracht. Misschien was deze van oorsprong de paardenloopweg rondom de molen…

Opdorp kende nog drie andere molens waarvan de Stenen Molen de "jongste" en enig overblijvende is.

De vele rootputten in de Diepmere dienden voor het roten van vlas maar ook voor het verduurzamen van het eikenhout.

In het midden van de 19° eeuw bereikte de bebossing haar dieptepunt. Slechts een drietal percelen bestonden toen als volwaardig bos midden een heide-landschap waarin het aandeel akkerland tot het begin van de 20e eeuw zeer groot was.        kleinschalige landbouw in Diepmere - foto Gustaaf Van Gucht

Toen na WO II de veestapel sterk toenam en er meer behoefte aan grasland kwam, werd meer om meer akkerland omgezet in weiland. Ook het bosareaal nam in die tijd sterk toe tot zijn huidige omvang. Toen ook het belang van de hooiwinning afnam werden meer om meer marginale en natte landbouwgronden omgezet in bos. Vooral de Populier was omwille van zijn korte omloopstijd snel rendabel. 

Het GNOP

Binnen het Gemeentelijk natuurontwikkelingsplan (GNOP) van de gemeente Buggenhout werd de Diepmere erkend als een biologisch waardevol gebied. In opdracht van de gemeente werd een studie gemaakt  rondom de knelpunten in het gebied en werden een aantal actiepunten vooropgesteld om de waarde van het gebied te handhaven en te verhogen.

plan klik om te vergroten (detail BWKaart 23/2 Zuid)

We noemen er een paar: 

  • Via het wijd vertakt grachtenstelsel geraakt huishoudelijk afvalwater van de woonkern Opdorp in de Diepmere. Deze verontreiniging drukt zwaar op de natuurwaarde van het gebied. Het saneringsplan voorziet in de toekomst een gescheiden rioleringsstelsel: één ondergrondse riolering voor afvoer van huishoudelijk afvalwater naar het zuiveringsstation, een tweede riolering van open grachten voor natuurlijke afvloei van het regenwater.
  • Worden Populieren gekapt dan zal het advies tot heraanplanten gericht zijn op meer duurzame bebossing: een gevarieerd bos met Zomereik en Es als meest voorkomende boomsoorten.
    De subsidiemogelijkheden van de gemeente en van het Vlaamse Gewest moeten dit stimuleren.
  • Heel wat knotwilgen en elzenkanten zijn recent aangeplant door eigenaars vnl. als begrenzing van tuin- en graslandpercelen en als oeverbeplanting. Ook hier verleent de gemeente Buggenhout subsidie voor nieuwe aanplantingen en voor onderhoud van bestaande kleine landschapselementen .
  • Intussen werd met de gemeente en de eigenaars van het beboste kerngebied een begin van een waterbeheersplan opgesteld in functie van de natuurontwikkeling.

Natuurwaarde

Door zijn moeilijke toegankelijkheid met de vele sloten en grachten, is het 10 ha bebost kerngebied een zeer rustig natuurgebied gebleven.  Daardoor komen vrij zeldzame vogels tot broeden in het gebied zoals de Wielewaal, de Buizerd, de Groene Specht en ook de Nachtegaal.  De IJsvogel broedde er tot in de jaren zeventig maar verdween als broedvogel door de verslechte waterkwaliteit. Toch wordt hij regelmatig waargenomen in het gebied. 

Het reservaat Diepmere, gelegen in het gelijknamige grotere Natuurgebied

In het perceel met de oudste bosbodem groeit het Muskuskruid Adoxa moschatellina, een typisch voorjaarsplantje. De cellen in het blad hebben de vorm van een lens . Het zwakke zonlicht in het voorjaar wordt er net, zoals bij een zonnebrandglas, versterkt geconcentreerd naar het bladgroen toe. Verder vind je er ook de Veelbloemige salomonszegel Polygonatum multiflorum, de Grote muur Stellaria holostea en de Rankende helmbloem Corydalis claviculata. Alle percelen liggen op een matig lichte zandleemgrond. Nat in de winter, vochthoudend in de zomer. Het hele Diepmeregebied vormt trouwens een belangrijke waterbuffer binnen het polderstroomgebied van de Vliet.

Bij aankoop door Natuurpunt hadden de percelen grond een verschillende bestemming: een gekapt bos, een braakliggende boomkwekerij en een grasland. Als nieuwe eigenaar opteerden we telkens voor instandhouden en uitbreiden van het bestaande bos binnen het natuurgebied. En dus plantten we een duurzaam bos aan met zomereik en es als hoogstam. Zij zullen over enkele tientallen jaren het hooghoutbestand van het bos uitmaken. Tussendoor en verspreid werden struiken aangeplant vnl. haagbeuk en hazelaar, schaduwverdragende soorten. Aan de rand van de percelen werd een 6 m brede zoom aangelegd met een variatie aan inheemse struiken: meidoorn en sleedoorn aan de zuiderkant, zwarte els op de meest natte plaatsen, en verder lijsterbes, sporkenhout, gelderse roos, kardinaalsmuts, rode kornoelje. De vlier groeit hier spontaan als zaailing of na stek. Deze zone vormt tevens de wettelijke plantafstand met de aangrenzende landbouw. De bosaanplant gebeurde steeds met de medewerking van de leerlingen van de gemeentelijke basisschool van Opdorp, samen met buurtbewoners en vrijwilligers van Natuurpunt (4 maart 2000 / 10 maart 2004 / 4 maart 2009). Zo werd de Diepmere ook een stukje educatief bosgebied.

Wie het jonge bos en de rijke gevarieerde struikenzoom wil gaan bekijken doet dit best via de toegangsweg Vekenstraat Opdorp, rechts van huisnr. 72. Op dit ogenblik zijn de reservaatpercelen echter moeilijk bereikbaar. De gemeente Buggenhout voorziet in het najaar 2014 de opening van een educatief wandeltracé in het grotere gebied Diepmere over bestaande buurtwegen waarin het reservaat van Natuurpunt wordt opgenomen
.

 Foto's: Bosaanplant  4 maart 2009 Gemeentelijke Basisschool Opdorp  6de leerjaar. (klik op foto's voor grotere versie)


Deelgebied II. Meerschbos

Infofiche

Provincie oost-Vlaanderen

Gemeente Buggenhout

Oppervlakte eigendom 67a90ca

Start project 2008 (verwervingen in 2008,2008,2009)

Afdeling ’s Heerenbosch

Conservator: Karel Albrecht, Kuitelgem 5 Briel-Baasrode  karel.albrecht62@gmail.com 052/340437


Beschrijving van het reservaat.

Het Meerschbos is een laaggelegen broekbos dat grenst aan de Klaverbeek, ook wel Buggenhoutse of Opdorpse Beek genaamd. Het is een waterloop met een vrij groot stroombekken dat verderop in Klein-Brabant overgaat in de Vliet. In de winter kan een deel van het reservaat onder water komen.


Bij aankoop was het bos bezet met kaprijpe canadese populier in een dichte aanplant. Gelukkig is er nog veel natuurlijke verjonging van zomereik, es, zwarte els en vlier waar te nemen. Op de drogere plaatsen is er verruiging met braam, brandnetel en kleefkruid. In de kruidenlaag groeit de bosanemoon, het muskuskruid en de wilde aalbes. Het zijn typische oudbosplanten die wijzen op de lange aanwezigheid van bos op deze plaats. Onder de humuslaag ligt een stevige kleilaag die plaatselijk aan de oppervlakte komt. Door de hoge grondwaterstand op de ondoorlaatbare bodem is er veel windval onder de nog aanwezige populieren.

Broedgebied van o.a. buizerd, grote lijster, merel, zanglijster, fitis, tjiftjaf, zwartkop, koolmees, pimpelmees en staartmees.

Beheer

We stelden ons tot doel om het populierenbos om te vormen tot een duurzaam bos met meer biodiversiteit. Het merendeel van de kaprijpe populier werd dan ook geruimd om een nieuwe aanplant te kunnen uitvoeren. Een groot deel van het populierenkruinhout werd gekleind maar bleef in het reservaat liggen. Omgewaaide populieren blijven ook ter plaatse liggen. Behoud van dood staand en liggend hout bevordert immers de biodiversiteit. Bij de kapping werden de oudere eiken en essen gespaard.

De “kunstmatige verjonging “ van het bos gebeurde door aanplant met zomereik en es en diverse inheemse struiken. Samen met de natuurlijke zaailingen van zomereik, es en zwarte els is het een bos met structuur geworden: vanop enige afstand bekeken merkt men de ongelijkjarige opbouw van verschillende soorten bomen en struiken, met veel verschil in lengte, met een rijke onderbegroeiing van diverse struiken, en waar de open plaatsen door de ecologisch waardevolle braamstruiken ingenomen worden.

De heraanplanting van dit bosperceel gebeurde in februari 2010 met de hulp van de buurtbewoners uit de Vitsstraat te Opdorp. Vooral de sleedoorn kreeg extra belangstelling als bron van de door iedereen gewaardeerde sleedoornjenever.

Foto's: Bosaanplant februari 2010


Deelgebied III. Schriekweide

Provincie Oost-Vlaanderen

Gemeente Buggenhout-Opdorp

Oppervlakte eigendom: 20a30ca

Start project: 2008

Afdeling ’s Heerenbosch

Conservator: Luc Verhelst Heibosstraat 17 Sint-Amands 052/336995 verhelstluc@gmail.com

Beschrijving en beheer




Het perceel is een laaggelegen terrein dat ligt aan de Klaverbeek (plaatselijk ook Opdorpse of Buggenhoutse Beek genaamd) middenin het landbouwgebied. Het is omzoomd door een losse en vrij open struikengordel van wilg, zwarte els, vlier en braam. Aan de oeverzijde groeien enkele opgaande eiken. Het grotere centraal gedeelte van het terrein ligt open. Bij aankoop was hier maïs ingezaaid. Door zijn ligging aan de beek kan het reservaatje ’s winters onder water komen.









Kort na aankoop startten we met het beheer. De sterk gedegradeerde struikengordel werd hersteld door het aanplanten van diverse struikensoorten o.a. meidoorn, sleedoorn, gelderse roos. De maïslaag in het centrale deel werd het eerste jaar verwijderd en éénmalig ingezaaid met insectenbloeiers. Sinds 2013 wordt de graslaag gemaaid. Het maaisel wordt afgevoerd. Afhankelijk van de vegetatie die zich ontwikkelt, zal het hooien variëren van twee- tot éénmaal jaarlijks, afwisselend de ene en de andere helft van het perceel. Zo streven we naar een grasland met verschillende soorten bloeiende planten die aantrekkelijk zijn voor allerlei ongewervelden.

Foto: Het reservaat Schriekweide, grasland en struikenzoom.











Deelgebied IV. Schriekbos

Provincie Oost-Vlaanderen

Gemeente Buggenhout

Oppervlakte eigendom: 95a 10ca

Start project: 2005

Afdeling ’s Heerenbosch

Conservator: Karel Albrecht Kuitelgem 5 Briel-Baaasrode karel.albrecht62@gmail.com 052/340437

Beschrijving en beheer

Het reservaat maakt deel uit van een groter natuurgebied gelegen in de hoek tussen Schriekstraat en Provinciale Baan. Het gebied is een mozaiek van beboste percelen afgewisseld met open grazige vlakken. Het is omsloten door landbouwgebied.

Het Schriekbos was bij aankoop omgeven door een zoom van fijnsparren dat als visueel scherm diende. Het bos wordt gedomineerd door een aantal oude zomereiken, waaronder enkele monumentale bomen. Een aantal jonge eiken, spontane zaailingen, kunnen doorgroeien tot hooghout. Berken en abelen zijn in de loop der jaren doorgegroeid, sommige omgezet tot hakhout. Er is opvallend veel struweel aanwezig met vnl. bloeiende braam en vlier. Vooral de open plaatsen vormen een interessante diversiteit voor insecten.

In opdracht van Natuur en bos hebben we de Amerikaanse vogelkers uit het reservaat geweerd. Dood hout brengt leven in het bos en dus werden de stammen van deze bomen geringd of geveld. Intussen werden ook de overhangende fijnsparren gekapt omwille van de verkeershinder op het aanpalende wegdek. Met het kruinhout werd een takkenril aangelegd als visueel scherm.

Tijdens één van de beheerswerkdagen werd een korte wandelweg in lusvorm aangelegd.

Deelgebied V. Doorselaer

Provincie Oost-Vlaanderen

Gemeente Buggenhout

Oppervlakte eigendom: 44a20ca

Start project: 2009

Afdeling ’s Heerenbosch

Conservator: Jozef Dierickx Ravestraat 59 Buggenhout dierickx.lambrecht@telenet.be  052/359336

Beschrijving en beheer



Doorselaer is een relictbosje van het eeuwenoude Buggenhoutbos. Door zijn ligging achter de Kalkestraat ligt het ietwat geïsoleerd maar dat maakt het niet minder waardevol.

Het is een laaggelegen broekbos op een zware ondoordringbare kleilaag en sterk doorsneden met grachten en walletjes. In de winter komt het grondwater er tot op de hoogte van het maaiveld. De wintereik is dominant aanwezig in de boomlaag samen met de ooit aangeplante canadese populier. Natuurlijke zaailingen van es, zwarte els en eik groeien stilaan hogerop. In de kruidlaag van het bos vind je een uitzonderlijke voorjaarsflora: tapijten van daslook, bosanemoon en kleine maagdenpalm. Plaatselijk komt het zeldzame schaafstro voor. Het bosje is een vaste verblijfplaats van de vuursalamander.

Na aankoop werd begonnen met het snoeien van de overhangende takken op vraag van de aangelande eigenaars. In de winter van 2014-2015 worden de kaprijpe canadese populieren geruimd om de inheemse bomen en struiken meer ruimte te geven. Het beheer in de toekomst zal er op gericht zijn om de hoge grondwaterstand te behouden en dit tot zo lang mogelijk in het voorjaar.

 

Voorjaarsflora met bosanemoon en daslook.

Snoeiwerk overhangende takken

 

Comments