Armoede en ggz

Algemeen

Vijftien procent van de Belgische bevolking leeft in armoede. Mensen in armoede leven bovendien voortdurend onder stress. Dit maakt hen op vlak van geestelijke gezondheid extra kwetsbaar. Drie van de vier mensen die een beroep doen voor sociale ondersteuning bij een OCMW of een Centrum voor Algemeen Welzijnswerk (CAW) voelt zich psychisch niet goed. Ook de toegang tot de geestelijke gezondheidszorg is voor mensen in armoede een kritiek punt. Ze vinden moeilijk aansluiting bij het reguliere aanbod. Verenigingen waar armen het woord nemen krijgen dan ook steeds meer mensen over de vloer met psychische problemen.

Het Netwerk tegen Armoede overkoepelt 60 verenigingen waar mensen in armoede het woord nemen in Vlaanderen en Brussel om zo armoede en sociale uitsluiting te bannen. Mensen die in armoede leven staan centraal in deze verenigingen. Samen met hen en door hen worden beleidsvoorstellen uitgewerkt volgens de diverse grondrechten zoals (geestelijke) gezondheid, gezin, werk en sociale economie, onderwijs, participatie, vrije tijd enz.

Wat betreft armoede en geestelijke gezondheidszorg werden in 2012 vier regionale projecten opgestart, een initiatief van Cera in partnerschap met het Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen en de Vlaamse overheid. Het globale initiatief kreeg de naam 'Oog voor elkaar, ook met elkaar' met als doelen geestelijke gezondheidszorg toegankelijker maken voor mensen in armoede en werken aan de beeldvorming.

Twee jaar lang sloegen bij deze vier projecten een Vereniging waar armen het woord nemen, een Centrum voor Geestelijke Gezondheidszorg (CGG) en een Centrum voor Algemeen Welzijnswerk (CAW) de handen in elkaar. Samen met andere relevante lokale partners werden de knelpunten en de mogelijkheden om extra in te zetten op de toeleiding van deze kwetsbare doelgroep naar de geestelijke gezondheidszorg besproken.

Concreet werden volgende projecten opgestart en uitgewerkt:

  • In Lier vult het CGG met het project 'Samen op de eerste lijn, het WERKT!' het multidisciplinaire team van het Wijkgezondheidscentrum (WGC) aan met een eerstelijnspsycholoog. Het WGC werkt met de vereniging waar armen het woord nemen sensibiliserende en preventieve acties uit. Met een curatieve, preventieve integrale aanpak wil men de geestelijke gezondheid van mensen in armoede verbeteren. 
  • In Mol en Balen is een outreachende medewerker aanwezig in de leefwereld van mensen in armoede en benadert hen actief. Bij dit project 'OOG’enblik' staan presentie en outreach centraal om via OCMW en lokale vereniging een kwetsbare doelgroep toe te leiden naar zorg op maat.
  • In Maasmechelen zitten armen aan het stuur bij het project 'Geestkracht' in het samen werken aan hun geestelijke gezondheid. De ervaringsdeskundigheid van mensen in armoede wordt sterk ingebracht in het CGG. Hierdoor komt de gebruiker tot empowerment doordat hij zelf de verschillende drempels in kaart brengt. Zo wordt het aanbod van het CGG effectiever.
  • In Leuven begeleidt 'Goed weekend!' gezinnen in armoede bij hun zoektocht naar een veilige plek voor het weekend waar ouders met hun kinderen samen tot rust kunnen komen. De partners zetten samen in op de spanning tussen presentie en therapeutische interventie.

Het resultaat van de projecten werd op 27 maart 2014 toegelicht op de studienamiddag Armoede en geestelijke gezondheid ‘Oog voor elkaar, ook met elkaar’.

De belangrijkste bevindingen uit deze projecten over wat werkt op vlak van geestelijke gezondheidszorg voor mensen in armoede zijn dat:
  • het aanbieden van een psycholoog op laagdrempelig plaatsen waarmee mensen in armoede vertrouwd zijn werkt;
  • het aanbieden van een groepsaanbod op maat, vertrekkend vanuit hun noden en sterktes en uitgetekend samen met de mensen in armoede, werkt;
  • het leggen van rechtstreeks contact tussen hulpverleners uit de ggz en mensen in armoede een positieve invloed op de wederzijdse beeldvorming heeft;
  • het samenwerken binnen en tussen sectoren de eerste stap is in een toegankelijke ggz voor mensen in armoede (regelmatig onderling contact, vertrouwdheid met elkaars werking, afstemming en taakafspraken, enz.);
  • het opzetten van deze projecten leidt tot het doorbreken van taboes. Geestelijke gezondheid wordt bespreekbaar en krijgt een aanvaardbare plaats in de gemeenschap;
  • het verlagen van drempels, een actieve aanpak en een reorganisatie van de ggz zorgen voor een grotere toegankelijkheid voor mensen in armoede.

In het najaar van 2014 werd een vervolg gekoppeld aan het project ‘Oog voor elkaar, ook met elkaar’ met de opstart van het project ‘Oog voor elkaar, vormt en verbindt elkaar’. Ook dit project wil bruggen bouwen tussen een Vereniging waar armen het woord nemen, een Centrum voor Geestelijke Gezondheidszorg (CGG) en een Centrum voor Algemeen Welzijnswerk (CAW) om zo de toegankelijkheid van welzijnswerk en geestelijke gezondheidszorg voor mensen in armoede te verbeteren. Concreet zullen lokale trio’s worden samengesteld, die minstens bestaan uit een vereniging waar armen het woord nemen, een CAW en een CGG. Afhankelijk van de lokale context kan dit trio ook uitgebreid worden met een OCMW, wijkgezondheidscentrum, … Deze lokaal samengestelde trio’s worden gedurende dit proces en in functie van de opmaak van hun projectfiches begeleid en ondersteund door middel van coaching en vorming en feedback vanuit de Stuurgroep die het project ‘Oog voor elkaar, vormt en verbindt elkaar’ begeleidt. Dit project dat een jaar loopt vanaf september 2014 wil de basis vormen van een meer duurzame samenwerking tussen deze lokale trio’s.

Regelgevende achtergrond

Het decreet van 18 mei 1999 betreffende de geestelijke gezondheidszorg omschrijft met Artikel 9, § 1, 3° dat het centrum voor geestelijke gezondheidszorg uitdrukkelijk aandacht schenkt aan kinderen, ouderen en aan sociaal en financieel zwakkere personen.

Het Besluit van de Vlaamse Regering betreffende de bepaling van de patiëntenbijdrage in de CGG regelt een vermindering van tarief voor o.a. patiënten die in budgetbegeleiding, budgetbeheer of schuldbemiddeling zijn bij het OCMW of het CAW.

Beheer- en werkstructuur

De 60 verenigingen waar mensen in armoede het woord nemen in Vlaanderen en Brussel worden overkoepeld door het Netwerk tegen Armoede.

Intersectoraal partnerschap

A. In de structurele thematische werking

Met betrekking tot de opvolging en ondersteuning van de projecten van 'Oog voor elkaar, ook met elkaar' werden een Stuurgroep en een Adviesgroep opgericht. 
De Vlaamse Stuurgroep behield het overzicht van de vier projecten en stuurde hen aan. Deze bestond uit het Netwerk tegen Armoede, Cera, het kabinet van minister van Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, professor en voorzitter Dr. Jozef Corveleyn (KULeuven). 
De Adviesgroep kwam driemaal samen en verleende tussentijds advies. Deze bestond uit de leden van de Stuurgroep, aangevuld met FDGG, Zorgnet Vlaanderen, een CAW, Steunpunt Algemeen Welzijnswerk, een WGC, Recht-Op en Samenlevingsopbouw.

Daarnaast werd ook door het Netwerk tegen Armoede concrete ondersteuning geboden aan de regionale projecten en verbinding gelegd tussen de stuurgroep en de projecten.

Betreffende het (vervolg)project ‘Oog voor elkaar, vormt en verbindt elkaar’ werd de Stuurgroep uitgebreid met enkele leden van de voormalige Adviesgroep (met name FDGG, Zorgnet Vlaanderen en SOM (de federatie van sociale ondernemingen) ter vervanging van het Steunpunt Algemeen Welzijnswerk) en aangevuld met het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid, KEIK Mensen in Beweging en Porticus. Deze Stuurgroep komt gedurende dit projectjaar een drietal maal samen.

B. Op het werkveld

Binnen de vier projecten van 'Oog voor elkaar, ook met elkaar' en de zestal projecten van ‘Oog voor elkaar, vormt en verbindt elkaar’ werd regionale samenwerking aangegaan tussen een CGG, CAW, Vereniging waar armen het woord nemen en andere relevante lokale partners.

In je agenda

Klik hier voor het vormingsaanbod van het Netwerk Tegen Armoede.

Website(s) 

Contactinfo

Like Van Damme
09 235 74 84
0471 765 086
lvd@mentalis.be

Referentiedocumenten