ขันตั้งเครื่องบูชาครู(ล้านนา)

    

ขันตั้งหรือขันครู  คือ เครื่องบูชาครูบรรจุอยู่ในพานเป็นเครื่องประกอบพิธีไหว้ครูหรือบูชาครูของคนโบราณล้านนา การยกขันตั้งหรือขันครู สามารถกระทำได้ ๒ กรณีคือ
    ๑. การยกขันตั้งหรือขันครูเพื่อขอมอบตัวเป็นลูกศิษย์ หรือที่เข้าในกันในปัจจุบันว่า การยกครูหรือการขึ้นครู  
    ๒. การยกขันตั้งก่อนการทำกิจกรรมสำคัญๆต่างๆเช่น การก่อสร้าง  การบรรเลงดนตรี การปลูกสร้างบ้านเรือน ฯลฯ

ความสำคัญของขั้นตั้งหรือขันครู
    คนในสมัยโบราณโดยเฉพาะคนล้านนาในอดีตจะมีการเรียนวิชาคาถาอาคมเกือบทุกคนโดยเฉพาะผู้ชาย แต่ก็ใช่ว่าผู้หญิงจะเรียนคาถาอาคมไม่ได้ ความเชื่อของชาวเหนือหรือชาวล้านนาเกี่ยวกับเรื่องขันตั้งหรือขันครูนั้นจะมีอยู่ในงานฝีมือและงานช่างทั้งหลายเป็นต้นว่า ช่างปี่ (นักดนตรีพื้นบ้านที่เป่าปี่ในการขับซอ) ช่างซอ (ผู้ขับร้องเพลงพื้นบ้านล้านนา) ช่างแต้ม (ช่างวาดเขียน) ช่างต้อง(ช่างแกะสลัก) ช่างฟ้อน ช่างไม้  ช่างก่อสร้าง(สล่าแป๋งบ้าน) นักมวย นักดนตรี ฯลฯ กล่าวคือ วิชาชีพหรือวิชาฝีมือเหล่านี้ต้องมีครูเป็นผู้ประสิทธิประสาทวิชาให้ วิชาชีพบางอย่างแม้ว่าไม่ได้มีครูสอนหรือถ่ายทอดให้โดยตรง แต่เมื่อจะประกอบวิชาชีพนั้นๆก็จะต้องขวนขวายหาครูหรือมีครูเข้าไว้ก่อน ดังคำกล่าวที่ว่า "ศิษย์มีครู" และก่อนที่จะลงมือประกอบอาชีพหรือกิจกรรมนั้นๆ ก็ควรที่จะต้องระลึกนึกถึงพระคุณของครูและอาราธนาอัญเชิญเอาครูบาอาจารย์มาช่วยคุ้มครองปกปักษ์รักษาให้ปลอดภัยในการทำกิจการงานนั้นๆไม่มีอุปสรรค์ หรือประสบผลสำเร็จไปได้ด้วยดี
    ส่วนในการเรียนด้านคาถาอาคม ไสยเวทย์ต่างๆของผู้ชายล้านนานั้น ส่วนใหญ่จะเน้นไปด้านอยูยงคงกระพัน ป้องกันศาตราวุธ ยิงไม่ออก ฟันไม่เข้า รวมไปถึงเมตตามหานิยม ส่วนผู้หญิงก็มักจะเป็นเมตตามหานิยม ค้าขายและเป็นหมอรักษาอาการเจ็บป่วยเช่น การเสกเป่ารักษาโรคต่างๆ การทำนายทายทักเป็นต้น ซึ่งการเรียนวิชาเหล่านี้คนล้านนาจะให้ความสำคัญแก่ครูบาอาจารย์ผู้สอนสั่งหรือถ่ายทอดวิชาให้จึงต้องมีการขอเป็นลูกศิษย์เหมือนกับวรรณกรรมไทยเรื่องขุนแผน ที่นางทองประศรี พาพลายแก้วไปฝากเป็นลูกศิษย์ของขวันอิน ก็แบบเดียวกัน เมื่อไปฝากตัวเป็นลูกศิษย์ก็จะนำกรวยใส่ดอกไม้ธูปเทียนหรือที่ทางล้านนาเรียกว่า "สวยดอก" ไปกราบผู้เป็นอาจารย์ซึ่งเรียกว่าอาจารย์ว่า  "ครู" เพื่อให้เข้ากับบรรยากาศของหัวเรื่องต่อไปนี้จะใช้ภาษาพื้นเมืองล้านนาเป็นหลัก   เมื่อครูรับสวยดอกแล้วก็ถือว่าได้เป็นลูกศิษย์แล้วครูบาอาจารย์ก็จะถ่ายทอดวิชาความรู้ให้ แต่ยังมีอีกขั้นตอนหนึ่งที่ต้องทำคือการรับขันครู ทางภาคกลางอาจจะเรียกว่าการครอบครูแต่พิธีจะแตกต่างกันออกไป
    ในด้านความเชื่อของคนล้านนาเกี่ยวกับ ขันตั้งหรือขันครูนั้ ดังนั้นเพื่อเป็นการจรรโลงและสืบทอดขนมธรรมเนียมประเพณีดังกล่าวผู้เขียนจะขอกล่าวถึงขั้นตั้ง หรือเครื่องบูชาครู ตามที่ได้ศึกษาและได้รับถ่ายทอดมาพอสังเขป หากท่านผู้อ่านท่านใดที่ได้มีโอกาสมาอ่านเรื่องขั้นตั้ง เครื่องบูชาครูแล้วเห็นว่าน่าจะตกหล่นหรือไม่ถูกต้องตามจารีตประเพณีก็ขอความกรุณาได้โปรดแนะนำแสดงความคิดเห็นเพื่ออนุชนรุ่นหลังๆต่อไป แต่ก็อยากจะเรียนให้ท่านผู้อ่านได้ทราบว่าขั้นตั้งบูชาครูนั้นมีหลายแบบหลายประเภทแล้วแต่ว่าจะเป็นการบูชาครูอะไร รวมไปถึงแต่ละท้องถิ่นในทางภาคเหนือก็มีขั้นตอน พิธีการเกี่ยวกับขั้นตั้งแตกต่างกันออกไป
    ก่อนอื่นเรามาทำความรู้จักกับคำว่า "ขันตั้ง" กันก่อนนะครับ

ขันตั้งครูดนตรี(ปี่-แน)

Comments