---

Verlichting voor dummy's > De wereld > Metafysica 2

Deze pagina: Dwaalteksten over het wezen van de werkelijkheid, tweede serie.
Auteur: Hans van Dam.
Deze website: NIET-WETEN.NL.

---

---

Ding an sich

Volgens de Duitse filosoof Immanuel Kant is een Ding-an-sich een object zoals het is voordat het menselijk kenvermogen zich er meester van maakt, dat wil zeggen, een lege huls of een kaal raamwerk waaraan het verstand (Vernunft) zelf bepaalde kwaliteiten toekent, zoals ruimtelijkheid, tijdelijkheid, vorm, substantie, kleur, textuur, geur en smaak.

Hoewel iedere beeldspraak tekortschiet, of te ver gaat, kun je je het ding-op-zich voorstellen als een soort negatief, een niet-manifest gat waarvan wij mensen zelf een positief maken door het op te vullen met kwaliteiten. Deze kwaliteiten zijn in Kant's visie niet eigen aan het ding als zodanig maar aan het ding zoals het zich voordoet aan het kennende subject. Een ding is geen ding in en op zichzelf maar een ding voor mij.

Als we Kant mogen geloven is de wereld an sich onkenbaar. Object en subject zijn onlosmakelijk met elkaar verknoopt. Wat het gezonde verstand ook zegt, onze voorstelling van de wereld is geen getrouwe afspiegeling van de objectieve werkelijkheid maar een constructie, een projectie van datzelfde verstand, dat zich niet alleen ex nihilo een fantoombeen en een regenboog weet te scheppen maar met evenveel gemak een heel lichaam en een wereld om in rond te lopen: für mich.

Is dit hoe de wereld van de dwijze eruit ziet? Als een verzameling Dinge-an-sich in een Welt-an-sich? Nee. De dwijze neemt niet aan dat dingen op zichzelf genomen onkenbaar zijn of dat ze dat niet zijn; hij neemt niet eens aan dat ze bestaan, of dat ze niet bestaan, noch dat ze alleen maar zijn wat ze zijn voor het subject, of dat dat niet het geval is, noch dat er zoiets is als een subject, of dat dat niet het geval is.

Voor de dwijze zijn dingen geen gaten die worden opgevuld door het menselijk verstand. Ook is het menselijk verstand geen gat dat wordt opgevuld door de dingen. Dwijsheid zelf is het gat. Daarin verdwijnen niet alleen de Dinge an sich maar ook de Dinge für mich, het kenvermogen, de kwaliteiten, het subject, de wereld, het weten, het niet-weten - de hele rataplan, met inbegrip van de dwijze, de dwijsheid en het verdwijnen. Waarna het liedje weer van voren af aan begint.

Maar of dat nog hetzelfde liedje is?

---

Betekenis

Meester: Wie wil er iets zeggen over de betekenis van de dingen?
Leerlingen:
Dingen hebben een beperkt aantal betekenissen die wij thuis en op school leren.
Dingen hebben steeds nieuwe betekenissen die door beschouwing en wetenschappelijk onderzoek blootgelegd worden.
De betekenis van de dingen ligt in de handelingen waartoe zij ons verleiden en die wij door oefening vervolmaken.
Dingen hebben maar één ware betekenis, die wij door meditatie ontdekken.
Dingen hebben oneindig veel betekenissen die niemand kan overzien.
Dingen hebben helemaal geen betekenis en er valt niets over te weten.
Er zijn geen dingen, laat staan dat ze wat betekenen.
Wie de dingen echt wil leren kennen moet achter de betekenissen kijken.
Een ding is niets anders dan zijn betekenissen.
"Ding" is zelf al een betekenis.
Betekenis is maar een woord.
Betekenis drukt een verlangen uit.
Betekenis is een uitdrukking van het verstand.
Betekenis ken je toe.
Betekenis tref je aan.
Betekenis overkomt je.
Betekenis is een illusie.
Illusie is een betekenis.
Betekenis is tijdelijk.
Betekenis is van alle tijden
Betekenis is plaatselijk.
Betekenis is van alle plaatsen
Betekenis is persoonlijk.
Betekenis is een kwestie van consensus.
De betekenis ligt in het gebruik.
Het gebruik wordt bepaald door de betekenis.
De betekenis, dat ben ik.
Ik heb niets te betekenen.
Ik ben de betekenis voorbij.
Alleen de doden zijn de betekenis voorbij.
Maar niet voor de nabestaanden.
Betekenis is betekenis.
Niet weten wat ze betekenen is wat de dingen betekenen.
En zo kunnen we nog wel even doorgaan.
Meester: We kunnen ook wel even stoppen.
Leerling: Wat heeft dit alles te betekenen?
Meester: Wie wil er iets zeggen over de betekenis van de dingen?

---

---

Tijd

Meester: Wat is tijd?
Leerlingen:
Tijd is één van de vier dimensies van tijdruimte.
Tijd is de grond die verandering mogelijk maakt.
Tijd is een maat voor die verandering.
Tijd is een ervaring van verandering.
Tijd is die verandering zelf.
Tijd is vergankelijkheid.
Tijd is een conventie.
Tijd is wat gemeten wordt door een klok.
Tijd is wat geproduceerd wordt door een klok.
Tijd is een schepping van God.
Tijd is emergent, net als bewustzijn.
Tijd is een absolute grootheid, voor iedereen hetzelfde.
Tijd is relatief en verschilt per waarnemer.
Tijd is afhankelijk van je snelheid.
Tijd is afhankelijk van de zwaartekracht.
Tijd en waarnemer zijn één.
Tijd is een categorie van het menselijk verstand.
Tijd is de beleving van duur.
Duur is de beleving van tijd.
Tijd is een illusie.
Tijd is een abstractie.
Tijd is een woord.
Tijd is een gevoel.
Tijd is een gemoedstoestand.
Tijd is geld.
Geld is tijd.
Tijd is de beweging van de planeten.
Tijd is de beweging van het cesium-atoom.
Tijd is ritme.
Tijd is het kloppen van het hart.
Tijd is het bewegen van het lichaam.
Tijd is een beweging van de geest.
Wat is het verschil tussen lichaam en geest?
Tijd is wat nooit stilstaat.
Tijd is wat soms stilstaat.
De tijd zelf staat altijd stil.
Tijd is de stroom van het bewustzijn.
Bewustzijn is de stroom van de tijd.
Wij denken de tijd.
Wij leven de tijd.
Wij worden geleefd door de tijd.
Tijd is een manifestatie van het tijdloze.
Het tijdloze is een limietvorm van de tijd.
Tijd is een denkbeeldig punt tussen verleden en toekomst.
Tijd is de realiteit tussen een denkbeeldig verleden en een dito toekomst.
Verleden en toekomst zijn altijd nu.
Hoe kan het nou nu zijn zonder toen en straks.
Tijd is in wezen lineair.
Tijd is in wezen cyclisch.
Tijd is in wezen homogeen.
Tijd is in wezen heterogeen.
Tijd is datgene waar niemand het over eens is.
Niemand is het ooit ergens over eens.
Daar ben ik het niet mee eens.
Hoe laat is het eigenlijk?
Meester: Koffietijd.

---

Nu-isme

Als je iemand met belangstelling voor spiritualiteit vraagt hoe laat het is, moet je niet gek opkijken als hij zegt: Nu! Dan weet je meteen dat je te maken hebt met een aanhanger van de leer van het eeuwige heden. Volgens deze leer is het altijd nu. Het verleden is een herinnering nu. De toekomst is een verwachting nu. Tijd als zodanig bestaat niet. Het is altijd nu.

De leer van het eeuwige heden is in het huidige eeuwige heden zo populair dat ik er maar een naam voor bedacht heb: nu-isme. Iemand die het nu-isme aanhangt noem ik een nu-ist. De nu-ist leeft naar zijn idee buiten de tijd in een heden zonder begin of einde, waarbinnen de lineaire en de cyclische, de logische en de psychologische, de relatieve en de absolute, de omkeerbare en de onomkeerbare tijd als illusie verschijnen. De nu-ist weet zich ex-tempore.

Juist in dit weten zit het verschil tussen de nu-ist en de dwijze. Laatstgenoemde weet zich niet in het nu en ook niet erbuiten. Hij weet zich niet in de tijd noch de tijd in zichzelf. Ook in andere opzichten heeft de dwijze over tijd niets te melden, tenzij in de vorm van een hersenloze opsomming van zoveel mogelijk verschillende visies en ervaringen.

Een van de centrale gedachten van het nu-isme is dat het geen leer is maar een geleefde waarheid. De nu-ist ziet zichzelf dus niet als een gelovige maar als iemand die de waarheid leeft, nu. De dwijze daarentegen ziet zichzelf niet, laat staan dat hij zichzelf ziet als iemand die de waarheid leeft, of een leugen, of nog iets anders, nu, in het verleden of in de toekomst.

Nu-isten vind je in uiteenlopende tradities als tantra, new age, mindfulness en zen. Ze hebben allerlei oefeningen en technieken bedacht om je aandacht bij het heden te houden en je niet te laten meeslepen door herinneringen, schuldgevoelens, plannen, zorgen en angsten. Voorbeelden van deze technieken zijn shikantaza, vipassana, de vijf ritmes en lachmeditatie. Sommige mensen geloven erin, sommige mensen geloven er niet in. Maar de dwijze?

---

Helpt niks

Leerling: Kan ik mij van mijn zorgen bevrijden door in het hier en nu te verblijven?
Meester: Zorgen heb je hier en nu.

Leerling: Kan ik mij van het verleden bevrijden door in het hier en nu te verblijven?
Meester: Herinneringen heb je hier en nu.

---

Hoe lang al?

Leerling: Meester, ik ben helemaal in het hier en nu!
Meester: Hoe lang al?
Leerling: Volgens mij al dagen.

---

De kunst

Leerling: Meester, ik ben helemaal in het hier en nu!
Meester: In het hier en nu zijn is geen kunst.
Leerling: Wat is dan wel een kunst?
Meester: Eruit komen.

---

Welk hier en nu

Leerling: Meester, ik ben helemaal in het hier en nu.
Meester: Welk hier en nu?
Leerling: Het hier en nu van dit gesprek natuurlijk.
Meester: Niet het hier en nu van hoe je daar zit? Niet het hier en nu van de spanning in je opgetrokken nekspieren? Niet dat van de druk op je voetzolen? Niet dat van de vorm van je tong in je mond? Niet dat van je ademhaling? Niet dat van de lucht om je heen? Niet dat van je tinnitus? Niet dat van de krassende kraai of de auto die voorbijrijdt? Niet dat van de geur van after-shave en rook en gebakken eieren en flatulentie? Niet dat van de gedachte "Ik moet in het hier en nu zijn?" Niet dat van de stoel? Niet dat van de vloer? Niet dat van de muren? Niet dat van mijn sprekende mond? Niet dat van mijn achterkant? Niet dat van mijn kleding? Niet dat van ...
Leerling: Dat kan toch helemaal niet!
Meester: Nou dan.

---

Niet van gisteren

Leerling: U bent ook niet van gisteren.
Meester: Maar ook niet van vandaag.

---

Niet van deze tijd

Leerling: U bent niet meer van deze tijd.
Meester: En ook niet van een andere.

---

Vergissing

Leerling: Verlichting kent geen tijd!
Meester: Je bedoelt gezelligheid.

---

Allang begonnen

Leerling: Sorry!
Meester: Waarvoor?
De leerling wijst naar de klok.
Meester: Wat is daarmee?
Leerling: Het is al kwart over negen geweest.
Meester: Het is altijd kwart over negen geweest.
Leerling: Nee, daarnet moest het nog kwart over negen worden.
Meester: Het moet altijd nog kwart over negen worden.
Leerling: Ik ben te laat.
Meester: Hoezo?
Leerling: Ik zou er om negen uur zijn.
Meester: Hoelang duurt om negen uur?
Leerling: Doe niet zo gek.
Meester: Ik stel alleen maar een vraag.
Leerling: Om negen uur is een tijdstip. Dat heeft geen duur.
Meester: Hoe kun je er dan om negen uur zijn?
Leerling: Rond negenen, snap dat dan!
Meester: Het is altijd rond negenen.
Leerling: Zullen we dan maar gauw beginnen?
Meester: We zijn allang begonnen.

---

Te laat

Leerling: Sorry!
Meester: Waarvoor?
De leerling kijkt op zijn horloge en zei: Het is kwart over negen.
Meester: Dat is jouw schuld toch niet?
Leerling: Ik ben te laat.
Meester: Waarvoor?
De leerling zei: Afspraak is afspraak.
Meester: Maar wat is een afspraak.
Leerling: Wat we hebben afgesproken.
Meester: Laat die afspraak dan maar eens zien.
Leerling: Hoe kan ik nou een afspraak laten zien?
Meester: Wat is daar zo moeilijk aan?
Leerling: Een afspraak is een herinnering in het hoofd van de betrokkenen.
Meester: Ik herinner me anders niet dat wij iets afgesproken hebben.
Leerling: Maar u begint altijd om negen uur.
Meester: Op die manier.
Leerling: En vanwege die gewoonte ben ik te laat.
Meester: Te laat is een gedachte in je hoofd.
Leerling: Te laat is een feit.
Meester: Wijs dat feit dan maar eens aan.
Leerling: Wat?
Meester: Het feit van te laat zijn.
De leerling kijkt hem ongelovig aan.
Meester: Te laat.

---

Niet nodig

Een leerling is al een paar weken zijn horloge kwijt.
Leerling: Ik raak alle besef van tijd kwijt.
Meester: Daarvoor hoef je heus je horloge niet te verliezen.

---

Omdat jij dat vindt

Leerling: Waarom komt alles altijd te vroeg of te laat?
Meester: Niets komt van zichzelf te vroeg of te laat.
Leerling: Bedoelt u dat alles precies op tijd komt?
Meester: Niets komt van zichzelf op tijd.
Leerling: Als niets te vroeg, te laat of op tijd komt, wanneer komt het dan wel?
Meester: Op zijn eigen tijd.
Leerling: Waarom lijkt het dan toch alsof alles altijd te vroeg, te laat of op tijd komt?
Meester: Omdat jij dat vindt.

Napraatje
Meester: Wat heb je nou geleerd?
Leerling: Dat alles op zijn eigen tijd komt.
Meester: En hoe komt dat?
Leerling: Ik heb geen idee.
Meester: Omdat jij dat vindt.

---

Als je nergens meer iets van vindt

Leerling: Als je nergens meer iets van vindt komt alles op zijn eigen tijd.
Meester: Nou én?
Leerling: Dat is wel zo rustig.
Meester: Niet als je nergens meer iets van vindt.

---

Met lede ogen

Leerling: Als je nergens meer iets van vindt...
Meester: Kun jij dat?
Leerling: Wat?
Meester: Nergens meer iets van vinden.
Leerling: Dat is te zeggen...
Meester: Nou?
Leerling: Nog niet.
Meester: Ken je iemand die nergens meer iets van vindt?
Leerling: U?
Meester: Dan moet ik je toch teleurstellen.
Leerling: Hè?
Meester: Ik vind overal van alles van.
Leerling: Wat is dan het verschil tussen ons?
Meester: Dat jij je vereenzelvigt met wat je vindt.
Leerling: En u?
Meester: Ik zie het met lede ogen aan.

---

Echt

Zegt de ene passagier: Deze trein kwam drie kwartier te laat. Dat geloof je toch niet!
Zegt de ander: Hij kwam precies op tijd. Ik kon zo instappen!
Zegt een derde: Hij kwam net te vroeg. Ik had nog graag een bakkie koffie gehaald!
Zegt de eerste: Hij was toch echt te laat!
Zegt de tweede: Hij was toch echt op tijd!
Zegt de derde: Hij was toch echt te vroeg!

---

Gelukkig maar

Zegt de ene passagier: Mijn vliegtuig had zowat twee uur vertraging!
Zegt de andere: Anders was je mooi te laat geweest.
Zegt de ene: Hoe kom je daar nou bij?
Zegt de andere: Je hebt zowat twee uur in de wachtkamer verlummeld.

---

Op tijd

Leerling: Als u "te vroeg", "op tijd" en "te laat" niet als reëel of irreëel ziet, valt er dan nog wel iets met u af te spreken?
Meester: Heb je reden tot klagen?
Leerling: Tot nog toe niet...
Meester: Nou dan.
Leerling: Maar ik vrees het ergste.
Meester: Erg is alleen maar een oordeel.
Leerling: Het wordt steeds enger.
Meester: Eng is alleen maar een gevoel.
Leerling: U klinkt een beetje als een computer.
Meester: Als het je gerust stelt, ik kom meestal op tijd.
Leerling: Ook al zegt het onderscheid tussen op tijd en te laat u niets?
Meester: Dat het me niets zegt, zegt me ook niets.
Leerling: Waarom komt u dan nog steeds op tijd?
Meester: Daarom kom ik dus nog steeds op tijd.

---

Het idee

Leerling: Sorry!
Meester: Mijn naam is Corrie.
Leerling: Die tering-NS ook!
Meester: Toe maar.
Leerling: Drie kwartier vertraging had mijn trein!
Meester: Treinen kunnen geen klok kijken.
Leerling: Maar de NS wel!
Meester: Heeft de NS ogen?
Leerling: Wat?.
Meester: Hoe kan de NS dan klok kijken.
Leerling: Niet letterlijk natuurlijk.
Meester: Waarom geef je de NS dan toch de schuld?
Leerling: Die trein is van de NS!
Meester: Waar is de NS?
Leerling: Wat?
Meester: Waar is de NS?
Leerling: Door het hele land.
Meester: Is de NS het hele land?
Leerling: Natuurlijk niet.
Meester: Wat is de NS dan wel?
Leerling: De Nederlandse Spoorwegen, man!
Meester: Zijn dat de treinen zelf?
Leerling: Natuurlijk niet.
Meester: De machinisten dan?
Leerling: Natuurlijk niet!
Meester: De conducteurs, het spoor, de bovenleiding, het schoonmaakpersoneel, de spoorwegpolitie, de stations, de kantoorgebouwen, de dienstregeling, de rechtspersoon, het personeel, het kapitaal?
Leerling: Dat zijn alleen maar onderdelen.
Meester: Is het dan het rijden van de treinen, het omzetten van de wissels, het schakelen van seinen, het knippen van de kaartjes, het leggen van de rails, het schenken van koffie, het vegen van...
Leerling: Dat zijn alleen maar processen.
Meester: Dan vraag ik je nogmaals, wat is de NS?
De leerling zwijgt.
Meester: Nou?
Leerling: De NS is gewoon het geheel.
Meester: Het geheel?
Leerling: Van onderdelen en processen.
Meester: Waar is dat geheel?
De leerling zwijgt.
De meester slaat met zijn vuist op tafel en buldert: Breng mij de NS.
Leerling, angstig: Dat kan ik niet.
Meester: Waarom niet?
Leerling: Ik kan 'm niet vinden.
Meester: Maar ik wel.
Leerling: Waar dan?
De meester tikt met zijn vinger tegen het hoofd van de leerling en zegt: Hier.
Leerling: Waar?
Meester: De NS is een gedachte in je hoofd.
Leerling: Het idee!
Meester: En wie is de eigenaar van dat idee?
Leerling: Ik zeker.
Meester: Hoe komt het dus dat je te laat bent?

Napraatje
Leerling: Bent u dan nooit eens boos op de NS.
Meester: Natuurlijk wel.
Leerling: Wat is dan het verschil tussen ons?
Meester: Dat jij denkt dat je gelijk hebt?

---

Typisch

Meester: Wat de vertragingen bij de NS betreft...
Leerling: Kom je aan de NS dan kom je aan mij.
Meester: Een typisch geval van identificatie.
Leerling: Daar schaam ik me niks voor.
Meester: O nee?
Leerling: Ik heb er veertig jaar gewerkt. Ik heb er carrière gemaakt. Weet u, ik ben pas net met pensioen gegaan. Nu heb ik eindelijk tijd voor spirituele zaken.
De meester feliciteerde hem.
Meester: Tussen twee haakjes, waar heb je die veertig jaar gelaten?
Leerling: Hè?
Meester: Die veertig jaar waar je het net over had. Waar zijn die?
Leerling: Wat is dat nou weer voor een vraag!
Meester: Toe dan. Laat eens kijken.
Leerling: Laat eens kijken?
Meester: Heb je ze niet bij je?
Leerling: Wat bazelt u nou?
Meester: Of bewaar je ze soms in een kluisje?
Leerling: Je kunt het verleden toch niet...
Meester: Of liggen ze ergens in de opslag?
Leerling: Die veertig jaren zijn voorbij!
Meester: Welke veertig jaren?
Leerling: Ik snap het niet.
Meester: Wat is het dat voorbij is? Heb je er foto's van?
Leerling: Ik heb wel foto's van mezelf uit die tijd...
Meester: Maar niet van die jaren?
Leerling: Hoe kan dat nou!
Meester: Niet?
Leerling: Jaren bestaan toch niet echt?
Meester: Waarom zeg je dan dat je veertig jaar bij de NS gewerkt hebt?
Leerling: Ik heb er carrière gemaakt!
Meester: Geef hier.
Leerling: Wat?
Meester: Je carrière.
Leerling: Mijn carrière?
Meester: Wat je gemaakt hebt kun je beetpakken.
Leerling: "Gemaakt" zeg je alleen bij wijze van spreken.
Meester: Laat dan maar zien bij wijze van spreken.
Leerling: Maar er is niets om te laten zien!
Meester: Waarom niet?
Leerling: Omdat ie voorbij is.
Meester: Wie?
Leerling: Mijn carrière!
Meester: En toen ie nog niet voorbij was?
Leerling: Hoe bedoelt u?
Meester: Had je toen wel iets om te laten zien?
Leerling: Maar een carrière is toch zeker geen ding!
Meester: Wat is het dan wel?
Leerling: Een... een idee.
Meester: Een gedachte?
Leerling: Een gedachte, ja.
Meester: En waar is die gedachte?
Leerling: Nu?
Meester: Nou?
Leerling: Nergens.
Meester: Waarom niet?
Leerling: Omdat ik... hem nu niet denk.
Meester: En als je hem wel denkt?
Leerling: In mijn hoofd neem ik aan.
Meester: En nu ben je met pensioen?
Leerling: Heerlijk!
Meester: Waar is dat pensioen?
Leerling: Waar?
Meester: Nou?
Leerling: Ik werk er niet meer, dat is alles.
Meester: Maar wat houdt dat pensioen dan concreet in?
Leerling: Dat ik niet...
Meester: Waar is dat pensioen?
Leerling: Verrek.
Meester: Nou?
Leerling: Ook in mijn hoofd!
Meester: "Mijn"?
Leerling: Nee toch!
Meester: Een typisch geval van identificatie.

---

Herinneringen

De meester zei: Heeft iedereen pen en papier?
De leerlingen knikten.
De meester zei: Roep drie herinneringen op uit verschillende fasen van je leven, waarin je zelf de hoofdrol speelde.
Hij wachtte even terwijl de leerlingen in hun geheugen groeven.
Toen zei hij: Schrijf in een paar woorden op wat er toen gebeurde, dan gaan we er zo meteen over babbelen.
Na een paar minuten zei de meester: Wie wil er een herinnering delen?
Een leerling stak zijn hand op.
De meester zei: Ga je gang.
De leerling zei: Ik zal een jaar of vier geweest zijn toen ik een buurmeisje met een speelgoedhamer zo hard op haar hoofd sloeg dat het bloed uit de wond gutste. Ik ziet het nog zo voor me!
De meester zei: Wat zie je precies voor je?
De leerlinge zei: Een jongetje, op zijn rug gezien, een blond meisje dat half achter hem schuil gaat en een hamertje op haar hoofd krijgt.
De meester zei: Dank je wel. Iemand anders?
Een leerlinge stak haar hand op.
De meester zei: Ga je gang.
De leerlinge zei: Op mijn tiende of elfde ben ik op het dak van de plaatselijke bibliotheek geklommen. Ik zie het nog zo voor me!
De meester zei: Wat zie je precies voor je?
De leerlinge zei: Een slank meisje met halflang donker haar, zittend op de nok van een rood pannendak, gezien vanaf de straat.
De meester zei: Dankjewel. Mooi beeld. Nog iemand?
Een leerling stak zijn hand op.
De meester knikte hem toe.
De leerling zei: Ik herinner mij dat ik mijn lief voor het eerst ontmoette. We gingen samen met nog twee cursisten naar Havelte voor een cursus shiatsu. Ik zie het nog zo voor me!
De meester zei: Wat zie je  precies voor je?
De leerling zei: Ik zie ons beiden achterin een witte Renault 4 zitten smoezen, alsof ik door het raampje van het achterportier naar binnen kijk. Het was meteen raak!
De meester glimlachte en zei: Dankjewel.
Hij keek de zaal rond en zei: Drie verschillende herinneringen van drie verschillende mensen. Is iemand misschien iets opgevallen?
Iedereen zweeg.
De meester zei: Denk eens aan de beelden die je zojuist gehoord hebt. Vanuit welk perspectief zijn die beschreven?
Stilte.
De meester vroeg aan de eerste leerling: Als dit een authentieke herinnering is, hoe kun jij jezelf en je buurmeisje dan op de rug zien?
Hij vroeg aan de tweede leerling: Als dit een authentieke herinnering is, hoe kun jij jezelf dan vanaf de straat op de nok van het dak zien zitten?
Hij vroeg aan de derde leerling: Als dit een authentieke herinnering is, hoe kun jij jezelf en je lief dan door het raampje van het achterportier in een auto zien zitten?
De leerlingen keken hem ontsteld aan.
De meester zei: Merkwaardig, vinden jullie niet? Herinneringen in de eerste persoon gezien vanuit het perspectief van de derde persoon. Wat is hier aan de hand?
Iemand opperde: Misschien herinneren ze zich de foto's maar niet de gebeurtenis zelf?
De meester zei: Zijn jullie herinneringen gebaseerd op foto's?
De leerlingen schudden het hoofd.
Iemand grinnikte en zei: Een typisch geval van uittreding.
Een van de drie zei: Wou je soms zeggen dat ik hier een potje zit te liegen?
De meester zei: Rustig maar. Ik heb zelf ook een heleboel van zulke herinneringen.
Iemand zei: Nou, herinneringen...
De meester zei: Tja.

---

De eeuwigheid

Leerling: Volgens Rilke gaat de eeuwigheid aan je voorbij als je te veel begrijpt.
Meester: Dat begrijp ik niet.

---

Wedden

Meester: Ooit ben ik onderuit gegaan op de tramrails in mijn straat. Als ik mij dat thuis herinner, vanuit mijn appartement op de derde verdieping, dan zie ik mezelf van bovenaf op het wegdek liggen. Als ik door die straat loop, dan zie ik mezelf liggen vanuit het punt waar ik mij op dat moment bevind. Als ik het mij van hieruit herinner dan zie ik mezelf liggen vanuit een zwevend perspectief in diezelfde straat. En als ik mij herinner hoe ik daar lag, dan voel ik de harde straat onder me en zie ik mijn onderlichaam, een geschoeide voet en een voet in een sok, en mijn schoen die uit de tramrails steekt.
Leerling: Wat is de vraag?
Meester: Welke van deze beelden juist is.
Leerling: Alleen het laatste.
Meester: Waarom?
Leerling: Omdat u daar door uw eigen ogen kijkt.
Meester: En die andere perspectieven dan?
Leerling: Allemaal verbeelding. Reconstructies achteraf.
Meester: Wie garandeert mij dat het ik-perspectief authentiek is?
Leerling: Het is toch aannemelijk dat...
Meester: Zou je je leven eronder verwedden?
Leerling: Nou, nee.
Meester: Nou, ik ook niet.

---

De ontsnapping

Leerling: Hoe ontsnapt men aan de tijd?
Meester: Door niets van tijd te snappen.

---

Au!

Meester: Hoe weet je dat je nu niet droomt?
De leerling knijpt in zijn arm en zegt: Au!
Meester: Dat bewijst niets.
Leerling: Waarom niet?
Meester: Weet je in je droom dat je droomt?
Leerling: Nee. In de droom lijkt alles echt.
Meester: Wanneer weet je het dan wel?
Leerling: Als je wakker wordt en je de droom herinnert.
Meester: Kun je dus ooit zeggen dat je nu droomt?
Leerling: Nee. Je droomt niet, je hebt gedroomd.
Meester: Kun je dus ooit zeggen dat je nu niet droomt?
Leerling: Nee, want in de droom lijkt alles echt.
Meester: Dus vraag ik je opnieuw, hoe weet je dat je nu niet droomt?

---

Drie dromen

Leerling: Ik droomde dat ik de Waarheid had gezien.
Meester: Dat moet inderdaad een droom geweest zijn.

Leerling: Ik droomde dat ik de Waarheid nooit zou zien.
Meester: Dat moet inderdaad een droom geweest zijn.

Leerling: Ik droomde dat ik droomde.
Meester: Weet je zeker dat het een droom was?

---

Opschorten

Meester: Droom je nu of ben je wakker?
Leerling: Ik ben ongetwijfeld wakker.
Meester: Stel dat je zo aanstonds wakker wordt in je eigen bed, hoe zul je dit gesprek dan duiden?
Leerling: Als een droom, vrees ik.
Meester: Zullen we ons oordeel dan nog maar even opschorten?

---

Lood om oud ijzer

Meester: Wanneer weet je dat je droomt?
Leerling: Niet terwijl je droomt
Meester: Wanneer dan wel?
Leerling: Pas als je wakker wordt en je de droom herinnert.
Meester: Hoe weet je dat je werkelijk hebt gedroomd wat je je herinnert?
Leerling: Doordat je je dat herinnert natuurlijk.
Meester: Hoe kun je die herinnering verifiëren?
Leerling: Dan moet je terug je droom in, denk ik.
Meester: Kun jij dat?
Leerling: Ik niet.
Meester: Ooit gehoord dat iemand terug zijn droom in kon?
Leerling: Eerlijk gezegd niet, nee.
Meester: Dus je kunt je droomherinnering op geen enkele wijze verifiëren?
Leerling: Ik zou niet weten hoe.
Meester: Als ik nou beweer dat je nooit droomt, alleen maar droomherinneringen hebt.
Leerling: Valse herinneringen bedoelt u, aan dromen die ik nooit gehad heb?
De meester knikt.
Leerling: Dat zou bizar zijn!
Meester: Maar het zou wel kunnen?
Leerling: In theorie wel, ja.
Meester: Wat is merkwaardiger, een droom uit het niets die men zich nauwelijks kan herinneren en pas na afloop als droom herkent, of een herinnering uit het niets aan een droom die nooit heeft plaatsgevonden?
Leerling: De herinnering natuurlijk.
Meester: Waarom?
Leerling: Omdat die vals zou zijn.
Meester: Is de droom dan niet vals?
Leerling: Misschien wel als inhoud maar niet als verschijnsel.
Meester: Net als een droomherinnering waaraan geen droom vooraf is gegaan.
Leerling: Verdraaid.
Meester: Lood om oud ijzer.
Leerling: Wilt u beweren dat de droom geen slaapverschijnsel is maar een waakverschijnsel?
Meester: Bewijs maar eens van niet.

---

Echt

Leerling: Alles is illusie.
Meester: Is de illusie echt?
Leerling: Eh... ja.
Meester: Dan is niet alles illusie.

Leerling: Alles is illusie.
Meester: Is de illusie echt?
Leerling: Eh... nee.
Meester: Dan is niet alles illusie.

---

---

---

Misbruik melden|Pagina afdrukken