---

Verlichting voor dummy's > Het weten > De lege leer

Deze pagina: Dwaalteksten over niet weten als leer zonder leerstellingen.
Auteur: Hans van Dam.
Deze website: NIET-WETEN.NL.

---

---

Op mijn startpagina Verlichting voor dummy's introduceer ik het idee van de lege leer als een metafoor voor niet weten, en het idee van het lege boek als een metafoor voor de lege leer. In onderstaande dwaalteksten worden deze metaforen verder beproefd.

---

De lege leer

Niet weten betekent de lege leer aanhangen. Wat is de lege leer? De enige leer die helemaal zonder doctrines is. Waarom de enige? Stel dat er een tweede lege leer bestond: waarin zou die dan bij gebrek aan inhoud van de eerste verschillen?

Omdat de lege leer geen doctrines bevat, kun je hem verifiëren noch falsifiëren, bewijzen noch ontkrachten, verdedigen noch aanvallen, kennen noch ontkennen, vergeten noch onthouden, aanhangen noch afwijzen. De lege leer is wetenschappelijk steriel en filosofisch inert. Hij is voor geen enkele uitleg vatbaar.

Zou je de lege leer toch willen uitleggen, bijvoorbeeld als het summum van openheid, ontvankelijkheid, liefde, mededogen of tolerantie, dan ontstaat meteen een ideaal, namelijk dat wij open, ontvankelijk, liefdevol, mededogend of tolerant moeten zijn, en een wereld- en mensbeeld waarin de keus om zus of zo te zijn aan de mens is, die daarvoor natuurlijk wel over een vrije wil moet beschikken. Dat zijn al minstens twee doctrines, terwijl de lege leer per definitie helemaal zonder is. Daarmee is niet gezegd dat we geen idealen mogen hebben of niet over een vrije wil beschikken, want dat zijn op hun beurt doctrines, die ik in elk geval niet voor mijn rekening ga nemen.

Moeilijk voor te stellen, de lege leer. Je kunt hem een beetje vergelijken met de lege verzameling in de verzamelingenleer, de punt in de meetkunde, het getal nul in de getallenleer, het nulde element van het periodieke systeem, de ether in de natuurkunde, het Ding-an-sich in de metafysica, de witte vlek op de aardrijkskundige kaart, het neutrale land in oorlogstijd, de missing link in de biologie, het zwarte gat in de sterrenkunde en de stilte waarin het geluid zich kan laten horen. Meer dan beeldspraak is dit alles niet. Giet bij het overwegen van deze vergelijkingen de lege leer niet weer vol betekenis, en bedenk: zelfs betekenisloos is hij niet.

Eigenlijk is een leer zonder leerstellingen sowieso geen leer maar een gat in het weten. Of anders de achtergrond waartegen het weten figureert, de ongrond waarop het weten (niet) rust. Maar hoe je het ook zegt, uiteindelijk gaat het er alleen maar om uitdrukking te geven aan het hardnekkige gevoel dat de clou van het leven je ontgaat. Kent je dat gevoel niet? Is vervreemding je vreemd? Ga dan maar liever iets leuks doen.

---

Het zwaarst

---

Gedoemd

Leerling: Uw leer is helemaal leeg!
Meester: Eindelijk zie je het onder ogen.
Leerling: Het vergeten is al ingebouwd!
Meester: Dat is haar kracht.
Leerling: De lege leer is op voorhand gedoemd!
Meester: Daar durf ik nauwelijks op te hopen.

---

Nooit

Leerling: Wat leert niet weten ons over de werkelijkheid?
Meester: Voor zover ik weet niets.
Leerling: Zelfs niet dat de werkelijkheid een illusie is?
Meester: Dat zal je mij nooit horen zeggen.
Leerling: Zelfs niet dat wetenschappers maar wat bazelen?
Meester: Dat zal je mij nooit horen zeggen.
Leerling: Zelfs niet dat alle godsdiensten irrationeel zijn?
Meester: Dat zal je mij nooit horen zeggen.
Leerling: Zelfs niet dat mythen kant nog wal raken?
Meester: Dat zal je mij nooit horen zeggen.
Leerling: Zelfs niet dat esoterie oplichterij is?
Meester: Dat zal je mij nooit horen zeggen.
Leerling: Zelfs niet dat we niets weten over wat dan ook?
Meester: Dat zal je mij nooit horen zeggen.
Leerling: Leert het ons dan misschien iets anders?
Meester: Niet dat ik weet.
Leerling: Maar dan heb je er toch niks aan!
Meester: Dat zal je mij nooit horen zeggen.

---

De volle Leer

Er bestaat een leer die equivalent is aan de lege leer en dat is de (eveneens hypothetische) leer die iedere mogelijke leerstelling en combinatie van leerstellingen omvat. De volle Leer. Ook hiervan is er maar één. Net als de lege leer kun je de volle Leer verifiëren noch falsifiëren, bewijzen noch ontkrachten, et cetera.

Wanneer we niet weten gelijk stellen aan de lege leer dan stellen we haar meteen gelijk aan de volle Leer. Niet weten betekent: zonder doctrine zijn, of alle doctrines omarmen. Het betekent: geen standpunt innemen, of ieder standpunt. Het betekent kijken zonder perspectief, of kijken vanuit alle perspectieven tegelijk.

---

Het lege debat

Leerling: Als iemand u aanvalt, hoe moet ik u dan verdedigen?
Meester: Een lege leer kun je niet aanvallen.
Leerling: Wel op haar leegte.
Meester: Een lege leer kun je niet verdedigen.
Leerling: En als iemand mij verwijt dat ik een lege leer aanhang?
Meester: Een lege leer kun je niet aanhangen.
Leerling: En als iemand mij verwijt dat ik haar niet afwijs?
Meester: Een lege leer kun je niet afwijzen.
Leerling: Hm...
Meester: Dus wat is het probleem?

---

De lege stelling

Niet weten is de lege leer aanhangen.
De lege leer heeft geen inhoud.
Je kunt ook zeggen: de lege leer bevat alleen de lege stelling.
Om het idee van de lege stelling concreet te maken kun je denken aan een stellig stilzwijgen, of aan een ontstellend spreken door middel van loze uitspraken die niets beweren en niets voorschrijven.
Maar eigenlijk heeft de lege stelling net zomin vorm als inhoud.
Het is alleen maar de gimmick van de dwijze, zoals nul de gimmick is van de rekenaar.

---

Het lege boek

De lege leer kun je vergelijken met een dummy - een boek van niets. Een dummy heeft geen titel, geen colofon, geen inhoudsopgave, geen tekst, geen noten, geen dankwoord en geen index, en alle bladzijden zijn ongenummerd en ongelinieerd.

Het lege boek bevat alles wat de dwijze weet, dat wil zeggen, niets:

• niet wie of wat hij is.
• niet dat hij is.
• niet wat de wereld is.
• niet dat de wereld is.
• niet wie of wat god is
• niet dat god is
  
• niet wat goed of slecht is.
• niet wat hij moet doen of laten.
• niet dat hij niets weet.
• niet dat hij zelfs niet weet dat hij niet weet

Zelfs dat zijn boek leeg is, staat er niet in.
Zelfs dat zijn boek leeg moet blijven, staat er niet in.
De vraag is nu: wat moet je met zo'n boek?


Maar ja, dat staat er ook niet in.

---

Zeven keer niets

Om te laten zien wat de leegte van niet weten (niet) inhoudt, zet ik het hieronder af tegen tegen zes andere soorten leegte. Ik kan er nog wel meer bedenken, en hele andere indelingen maken ook, maar daar gaat het mij niet om. Ik ben geen filosoof, ik ben niet gelovig of ongelovig, en mijn gezond verstand laat het ook al jaren afweten, dus ik kan u niet zoals de meeste andere mensen vertellen hoe het allemaal zit en moet. Ik probeer alleen maar wat voor de hand liggende misverstanden over de leegte van de lege leer uit de weg te ruimen.

1. Een materieel niets: de lege ruimte
In realistische kringen, zowel filosofische als wetenschappelijke, wordt onder leegte vaak het niets of de ruimte verstaan waarin het iets, de materie, het zijnde, is. Sommige denkers zien deze ruimte als een object van een hogere of de hoogste of een lagere of de laagste orde, andere slechts als een bestaansvoorwaarde voor materiële objecten, weer andere als het product van diezelfde objecten, die de ruimte niet zouden innemen maar voortbrengen en definiëren. Immanuel Kant ziet ruimte als een categorie van het verstand, een manier om de werkelijkheid te ordenen die zelf niet als object in die werkelijkheid gegeven is.

2. Een ideëel niets: het lege bewustzijn
In idealistische kringen wordt leegte gewoonlijk begrepen als het bewustzijn zelf; een ongrijpbaar, tijdloos, plaatsloos, bovenzinnelijk medium, hetzij persoonlijk, hetzij universeel, waarin de tienduizend verschijnselen zich manifesteren. Bewustzijn als ether van het al.

3. Een religieus niets: de lege godheid
In godsdienstige kringen verstaat men onder leegte dikwijls een kosmisch niets van goddelijke aard waarin de dingen ontstaan en vergaan. Een niets dat tegelijkertijd als de schepper en de vernietiger van het iets fungeert; de eerste oorzaak en laatste bestemming ervan. De mystieke God is een niets in die zin dat Hij substantie noch eigenschappen heeft, en wel in die mate dat je niet eens meer kunt zeggen dat Hij bestaat of niet bestaat. Eigenlijk is Hij dus een iets-noch-niets, wat misschien nog wel leger is dan een gewoon niets - maar misschien ook niet.

4. Een boeddhistisch niets: de lege wereld
In boeddhistische kringen verstaat men onder leegte (sunyata) het idee dat dingen en mensen bij nader inzien geen wezen, geen essentie hebben, illusoir zijn (maya). Je zoekt naar de betekenis van een woord en je vind alleen maar andere woorden. Je zoekt naar het wezen van een ding en je vindt alleen maar andere dingen. Je zoekt naar een oorzaak of een aanleiding en je vindt de hele geschiedenis. Je zoekt naar scherpe grenzen en je vindt vloeiende overgangen. Je zoekt naar het zijn en je vind het worden. Je zoekt jezelf en je vindt de wereld. Je zoekt de wereld en je vindt jezelf. Alles wijst alleen maar naar iets anders.

Een vergelijkbaar onwezenlijk niets vinden we bij Kant. Het is het beruchte Ding-an-sich, het "schandaal van de filosofie", het ding zoals het is voordat de geest zich er meester van maakt. Het ding zoals wij het kennen daarentegen, het ding-voor-mij, is volgens Kant in alle opzichten een projectie van het menselijk verstand. Het Ding-an-sich, en daarmee de Welt-an-sich, moet zijns inziens altijd een raadsel blijven.

5. Een spiritueel niets: de lege geest
Voor zoekers is leegte een aanduiding voor de geestestoestand van de ontwaakte: de complete afwezigheid van mentale activiteit tegen de achtergrond van een ononderbroken, oceanisch gevoel van liefde, vrede en geluk. Persoonlijk moet ik de eerste mens wiens geest op deze manier leeg is nog tegenkomen, maar houdt moed: misschien heb ik gewoon niet hard genoeg gezocht of niet diep genoeg naar binnen gekeken. Schijnbaar lege geesten ben ik wel tegengekomen - op de afdeling dementie van verpleeghuis Tamarinde in Utrecht bijvoorbeeld - maar van een oceanisch gevoel van liefde, vrede of geluk of wat dan ook is bij patiënten in het laatste stadium van Alzheimer weinig te merken. Met mijn genen en een beetje geluk kan ik u over pakweg een kwart eeuw toespreken als ervaringsdeskundige, maar zover is het nog niet. Tot die tijd blijft het vermoedelijk gissen.

6. Een ethisch niets: de lege moraal
Voor nihilisten, cynici, pessimisten, anarchisten, absurdisten, dadaïsten, defaitisten, fatalisten, existentialisten, relativisten, subjectivisten, pluralisten, postmoralisten en postmodernisten duidt het begrip leegte op het ontbreken van onbetwijfelbare, universele normen en waarden volgens welke de maatschappij kan worden ingericht en die als basis en richtsnoer kunnen dienen voor het individuele leven.

7. Een epistemologisch niets: de lege leer
In het verhaal van niet weten staat het begrip leegte voor een epistemologisch manco: het ontbreken van iedere fundering, zelfs voor de theorie van een epistemologisch manco. Wij weten niets en dat ook niet. Ons weten is slechts "weten", ons niet weten "niet weten" en daar moeten we het maar mee doen.

Het epistemologische niets dat niet weten heet, is geen materieel niets, geen ideëel niets, geen religieus niets, geen boeddhistisch niets, geen spiritueel niets en geen ethisch niets. Het gaat vooraf aan ieder ander niets, want wat is een niets dat niet gekend wordt? Niets.

Of verschijnt het epistemologische niets, net als ieder ander niets, in het ideële niets dat bewustzijn heet?

Of verschijnt het epistemologische niets, net als ieder ander niets, in het iets dat mens heet?

Of verschijnt het epistemologische niets, net als ieder ander niets, in het religieuze niets dat God heet?

Of is het epistemologische niets, net als ieder ander niets, zelf sunyata?

Of is sunyata zelf, net als ieder ander niets, zonder meer niets? Niet in een lege geest, zou ik denken, maar zodra ik dat zeg is mijn geest al niet meer leeg en verlies ik voor de zoveelste keer het recht van spreken namens mijn lege geest.

---

Leeghoofd

Een leeghoofd is niet iemand zonder gedachten maar iemand in wie de gedachten niet blijven hangen. Ze komen en gaan. Dat geldt ook voor de gedachte dat hij een leeghoofd zou zijn in wie de gedachten niet blijven hangen maar komen en gaan.

Het is niet zozeer dat een leeghoofd zijn gedachten loslaat als wel dat ze hem ongeloofwaardig voorkomen. Ze overtuigen hem niet. Ze beklijven niet. Dat geldt ook voor de gedachte dat een leeghoofd zijn gedachten niet zozeer loslaat als wel dat ze hem ongeloofwaardig voorkomen en daardoor overtuigen noch beklijven.

Doordat gedachten overdrijven als wolken aan de hemel, krijgt het leven van het leeghoofd een merkwaardige vluchtigheid die soms voor lichtheid aangezien wordt. Maar bestaat het leeghoofd eigenlijk wel, heeft hij wel een leven, en wat betekent vluchtigheid nog bij ontstentenis van bestendigheid, zo die inderdaad ontbreekt?

---

Het lege begrip

Neem een emmer, vul hem met water, giet hem leeg en je hebt een emmer zonder water.
Vul hem met aardappels, gooi ze weg en je hebt een emmer zonder aardappels. Twee lege emmers: een zonder water en een zonder aardappels. Identiek of niet?
Dat hangt ervan af of je honger of dorst hebt.
Of slaap.


Net zo kunnen we verlichting voor dummy's - niet weten dus - opvatten als willekeurig welk leeg begrip. Bijvoorbeeld als filosofie zonder leerstellingen ("filosofie"), godsdienst zonder god ("godsdienst"), spiritualiteit zonder spirit ("spiritualiteit"), eenheid zonder getal ("eenheid") of het hogere zonder niveau (het "hogere").

Identiek of niet? U zegt het maar. Toevallig geef ik zelf de voorkeur aan niet weten - ontdaan van onwetendheid ("niet weten"). Ach, als het maar tussen aanhalingstekens staat. En het liefst ook nog eens tussen haakjes. Want je weet maar nooit.

---

Ontdaan

---

Nog leger

Leerling: Ik heb mij overal van ontdaan.
Meester: En?
Leerling: Ik voel me alleen nog maar leeg.
Meester: Dan heb je je nog niet van je leegte ontdaan.

---

De lege canon

Leerling: Bent u niet bang dat u na uw dood zult worden gecanoniseerd?
Meester: Hoe zou ik bezwaar kunnen maken tegen een lege canon?

---

Haarkloverij

Leerling: Bent u niet bang dat uw gedachtegoed ten onder zal gaan aan academische haarkloverij?
Meester: Een lege leer laat zich niet klieven.

---

De lege boodschap

Naast de lege leer het lege boek, de lege stelling en de lege canon kunnen we niet weten ook benaderen via de metafoor van de lege boodschap.

De lege boodschap is niet de boodschap dat er geen boodschap is, noch de boodschap dat de waarheid niet bestaat, noch de boodschap dat de wereld een illusie is, noch de boodschap dat het leven geen zin heeft, noch de boodschap dat wij niets kunnen weten, noch een andere minimalistische boodschap.

De lege boodschap is geen boodschap maar gewoon leeg. En zie ik mijzelf met al dan niet lede ogen toch weer een boodschap verkondigen, dan ben ik het niet die de boodschap verkondigt en dan zijn het niet mijn lede ogen die het moeten aanzien en dan is het geen boodschap die ik verkondig en dan is het geen verkondiging, maar een verkondiging tussen haakjes en een boodschap tussen haakjes en mijn lede ogen tussen haakjes en een ik tussen haakjes en de haakjes tussen haakjes en dat was dan weer dat.

---

Elders

Leerling: Heeft u dan helemaal geen boodschap?
Meester: Voor boodschappen moet je naar de markt.

Leerling: Heeft u dan helemaal geen boodschap?
Meester: Voor boodschappen moet je naar je voicemail.

---

De lege boodschapper

ik heb mijn niet weten in quarantaine geplaatst
om te voorkomen dat een ander ermee aan de haal gaat
om te voorkomen dat ikzelf ermee aan de haal ga
met de beste bedoelingen of met de slechtste
of met welke bedoelingen dan ook
maar met bedoelingen

ik heb mijn niet weten in quarantaine geplaatst
om te voorkomen dat ik er een heilsboodschap van maak
en van mezelf een Heiland
om te voorkomen dat ik er een onheilstijding van maak
en van mezelf een ongeluksprofeet
om te voorkomen dat ik er een boodschap van maak
en van mezelf een boodschapper
anders dan een lege

ik heb mijn niet weten in quarantaine geplaatst
in quarantaine in mezelf
in quarantaine als mijzelf
om te voorkomen dat ik ervan gescheiden raak
om het dicht bij me te houden
dichterbij nog dan mijn lichaam
dichterbij nog dan mijn geest
dichterbij nog dan mijn hart

ik heb mijn niet weten in quarantaine geplaatst
niet omdat het zo bijzonder is
omdat het zo gewoon is
en zo natuurlijk
en zo vanzelfsprekend
en zo nietszeggend
en zo vluchtig
en net zo elementair
als mijn ademhaling

ik heb mijn niet weten in quarantaine geplaatst

---

Een prijskaartje

Leerling: Ik zoek een blijde boodschap.
Meester: Dan moet je niet bij mij wezen.
Leerling: Waarvoor moet ik dan wel bij u wezen?
Meester: Voor de lege boodschap.
Leerling: Heeft die iets met blijvend geluk of eeuwige vrede te maken?
Meester: De lege boodschap heeft nergens mee te maken.
Leerling: Waarom niet?
Meester: Omdat hij leeg is.
Leerling: Wat kost ie?
Meester: Niks.
Leerling: Kan niet veel wezen.
Meester: Jij bent een vlugge leerling!
Leerling: Ik geloof dat ik toch liever een blijde boodschap heb.
Meester: Dan moet je niet bij mij wezen.
Leerling: Waar dan wel?
Meester: Probeer het maar eens in een boekhandel.
Leerling: Wat moet ik daar?
Meester: Een boek kopen natuurlijk.
Leerling: Hoe kan ik zien of het over een blijde boodschap gaat?
Meester: Dan hangt er een prijskaartje aan.

---

Say no more

---

In de raderen van het verstand

Leerling: Waarom verkondigt u uw schitterende leer niet?
Meester: Van een leeg bord kan men niet eten.
Leerling: U kunt toch verkondigen dat er niets te verkondigen valt?
Meester: Zou mijn leer leeg zijn als ik dat dacht?
Leerling: Maar u bent toch van mening dat wij niets weten?
Meester: Zou mijn leer leeg zijn als ik dat dacht?
Leerling: Bedoelt u dat wij toch iets kunnen weten?
Meester: Zou mijn leer leeg zijn als ik dat dacht?
Leerling: Bedoelt u dat wij niet eens weten of wij niets weten?
Meester: Zou mijn leer leeg zijn als ik dat dacht?
Leerling: Ik begrijp er geen snars van.
Meester: Zand in de raderen van het verstand.

---

De heilige schrift

Hoe heet de bijbel van niet weten?
Het Lege Testament.

---

Het evangelie volgens Johannes Nicolaas

Hoe heet de boodschap van niet weten?
Het Avangelie.

---

De lege filosofie

Niet weten, of dwijsbegeerte, kunnen we ook opvatten als een lege filosofie, om niet te zeggen, de lege filosofie, dat wil zeggen, een filosofie zonder vraagstellingen, leerstellingen, voorstellingen, doelstellingen, normstellingen, geruststellingen of instellingen, en zonder uitzicht daarop.

De lege filosofie kunnen we op haar beurt interpreteren als het eeuwigdurende eindspel van een filosofie uit alle macht, die, gevangen in een terminale lus, steeds opnieuw concludeert dat zij niet tot conclusies weet te komen, zelfs niet tot de conclusie dat zij niet tot conclusies weet te komen. Of als een praxis van meedogenloze deconstructie, ten leste misschien alleen nog maar van de deconstructie zelf. Of als die gemoedstoestand waarin men zich verwonderd afvraagt waar de verwondering is gebleven terwijl de antwoorden toch uitgebleven zijn.

Ja, zo zou je de lege filosofie kunnen interpreteren, en nog anders ook, maar op de keper beschouwd blijft het een lege emmer.

---

De lege gelofte

Niet wetend of hij een vrije wil heeft, niet wetend wie of wat hij is, niet wetend dat hij is, niet wetend wie of wat de ander is, niet wetend dat de ander is, niet wetend wat de wereld is, niet wetend dat de wereld is, niet wetend dat hij in de wereld is, niet wetend wat goed of slecht is, niet wetend hoe hij de verschillende standpunten in dezen samen moet brengen, zelfs niet wetend of hij niet weet, verkeert de dwijze niet in de gezegende omstandigheid welke gelofte dan ook af te kunnen leggen. Het is niet dat hij zich tegen het afleggen van geloften verzet; hij is er simpelweg niet van overtuigd dat aan alle voorwaarden die een gelofte mogelijk en geloofwaardig maken, of aan zelfs maar één zo'n voorwaarde, is voldaan. Wat niet betekent dat de dwijze geen geloften aflegt - huwelijksgeloften, hypotheekgeloften, verzekeringsgeloften, katholieke geloften, boeddhistische geloften - of dat hij zijn eigen of andermans geloften voor illusoir of zinloos houdt. Ook voor dat oordeel ontbreekt immers iedere basis, evenals voor dit.

---

Het lege accoord

Een leerling zei: Is er dan niets waarover iedereen het eens is?
De meester zei: Wat is het enige waarover geen discussie mogelijk is?
De leerling zei: Als ik dat eens wist!
De meester zei: De lege leer meneer.

---

Het lege geloof

Als religie is niet weten een leeg geloof, gespeend van de gebruikelijke parafernalia, zoals daar zijn goden, duivels, hemelen, hellen, geschriften, gebeden, voorschriften, priesters, gewaden, ornamenten, relikwieën, rituelen, gebedshuizen, biechthokjes, crypten en wat dies meer zij.

Omdat dit lege geloof geen enkele vorm van afleiding of voorstelling biedt, is het wellicht de meest geconcentreerde godsdienst onder de zon. Maar waarop concentreert het zich? Niet op de zon. Op de duisternis wellicht? Het lege geloof aanhangen betekent in dwijsheid ronddolen, maar waarin doolt men dan eigenlijk rond? In dwijsheid ronddolen betekent het lege geloof aanhangen, maar wat hangt men dan eigenlijk aan? En wie is toch die men?

Het lege geloof ontbeert iedere overtuiging, ook die met betrekking tot de gevestigde godsdiensten, om nog maar te zwijgen over die met betrekking tot het ontbreken van iedere overtuiging.

---

De lege conclusie

Leerling: Dus na een jarenlange zoektocht heeft u eindelijk uw conclusies getrokken.
Meester: Integendeel, ik heb er geen meer over.
Leerling: Bedoelt u dat er geen conclusies mogelijk zijn?
Meester: Dat zou nog steeds een conclusie zijn.

---

De lege mens

Wie is toch die mens in wie de lege leer heeft postgevat en die als gevolg daarvan niet alleen zijn identiteit is kwijtgeraakt maar ook het kwijtraken daarvan?
Inderdaad: de lege mens.

• de lege mens beeldt zich niet in dat hij iemand is
• de lege mens beeldt zich niet in dat hij niemand is
• de lege mens beeldt zich niet in dat hij alles is
• de lege mens beeldt zich niet in dat hij de getuige van alles is
  
• de lege mens beeldt zich niet in dat hij de grond, oorzaak of essentie van alles is
• de lege mens beeldt zich niet in dat hij iets is maar niet alles
  
• de lege mens beeldt zich niet in dat hij niets is
• de lege mens beeldt zich niet in dat hij een Leeg Mens is
• de lege mens beeldt zich niet in dat hij zich niets inbeeldt
• de lege mens beeldt zich niet in dat hij zich iets inbeeldt
• de lege mens beeldt zich niet in dat alles inbeelding is

Kent u zo'n mens?
Bent u zo'n mens?
De lege mens niet.

---

Niet helemaal

Leerling: Bent u helemaal leeg?
Meester: Ik denk van alles maar ik weet van niks.

---

Leerling: Bent u helemaal leeg?
Meester: Niet mijn hoofd, niet mijn hart.
Leerling: Wat dan wel?
Meester: Mijn leer.

---

Het lege lichaam

Hoe ziet het lichaam eruit in de ogen van de lege mens?

De lege mens ziet zijn lichaam als

• bestaand noch onbestaand
• beschrijflijk noch onbeschrijflijk
• bewoond noch onbewoond
• duaal noch non-duaal
• bezield noch onbezield
• reëel noch irreëel
• substantieel noch etherisch
• atomisch noch anatomisch
• goddelijk noch aards
• wezenlijk noch accidenteel
• materieel noch ideëel
• eigen noch oneigen
• objectief noch subjectief
• begrensd noch onbegrensd
• geboren noch ongeboren
• sterfelijk noch onsterfelijk

Het lichaam van de lege mens, zeg maar het lege lichaam, is niet zozeer onbemand als wel onbestemd. Leeg van intrinsieke betekenis, leeg zelfs van betekenisleegte en onbestemdheid.

Niet wetend staat de lege mens tegenover het lichaam, het eigen zowel als het andere, niet in staat het te duiden, zelfs niet als eigen of oneigen, zelfs niet als onduidbaar, tenzij op alle denkbare manieren tegelijk - wat op hetzelfde neerkomt.

---

Het lege nest

Waar verblijft de lege mens? In het lege nest. De leegte van het lege nest wordt niet teniet gedaan door de aanwezigheid daarin van de lege mens, wiens geest een lege geest is, en wiens lichaam een leeg lichaam, zodat diens aanwezigheid zonder tegenstrijdigheid of overdrijving in elk geval overdrachtelijk omschreven kan worden als zuivere afwezigheid.

Wie nestelt in het lege nest komt nooit vast te zitten, zelfs niet in het niet vastzitten, zelfs niet in het idee van het lege nest. Evenmin raakt hij erin verdwaald, want dat was hij toch al. De weg naar het lege nest kwijtraken kan hij ook niet want er is geen weg, er was geen weg, er kan nooit een weg geweest zijn, anders had hij die wel weten te vermijden.

Bevindt de weg naar het lege nest zich soms in het lege nest? Was de lege mens er altijd al maar waande hij zich erbuiten? Of is hij er nog steeds niet maar waant hij zich erin? Of waant hij zich wanende? Hij weet het gewoon niet. Tenzij dat inbeelding is. Tenzij dat inbeelding is.

Zo leeg is nou het lege nest.

---

De lege les

Leerling: Kunt u mij onderricht geven?
De meester gaapt.
Leerling: Nou?
Meester: Klaar.
Leerling: Heb ik zeker even niet opgelet.
Meester: Dat werkt ook.

---

De lege blik

Niet weten is een lege blik op de werkelijkheid: kijken zonder standpunt, perspectief of theorie, dus zonder veronderstellingen of verwachtingen. Dus ook zonder te veronderstellen of verwachten dat je zonder veronderstellingen of verwachtingen naar de werkelijkheid zou kunnen of moeten kijken, of dat de werkelijkheid waarnaar je op deze non-wijze wordt geacht te kijken, reëler is dan de werkelijkheid van het gezond verstand, of dat je zelf kunt bepalen hoe je kijkt, of dat je dat niet kunt, of dat er werkelijk iemand is die naar de werkelijkheid kijkt, of dat dat niet zo is, et cetera.

---

De lege kern

Leerling: Wat is in zo min mogelijk woorden de kern van uw leer?
De meester zwijgt.
Leerling: Wel?
Meester: Korter kan niet.
Leerling: Het ontgaat me volledig.
Meester: Zo kun je het ook zeggen.

---

Een aanhanger

Leerling: Hoe heet een aanhanger van de lege leer?
Meester: Een lege leerling.

---

Een lege meester

Leerling: Hoe word je een lege meester?
Meester: Door zelfs de lege leer achter je te laten.

---

Het lege register

Het lege register bevat de namen van alle verlichten van alle tijden. Inschrijving in het lege register geschiedt volautomatisch. Je hoeft er dus niets voor te weten of te doen.
Deze procedure, of liever, het ontbreken daarvan, garandeert dat het lege register altijd up-to-date is.

Wil je weten of je verlicht bent?
Check dan gratis het lege register.
Doe het nu en maak een einde aan die martelende onzekerheid.

Wil je weten of nog steeds verlicht bent?
Check dan gratis het lege register.
Doe het nu en maak een einde aan die martelende onzekerheid.

Wil je weten of nog steeds verlicht bent?
Check dan gratis het lege register.
Doe het nu en maak een einde aan die martelende onzekerheid.

---

Lege spiritualiteit

Niet weten staat voor lege spiritualiteit.

Lege spiritualiteit is spiritualiteit zonder waarheid, weg of leerstelling, zonder wereldbeeld, metafysica of esoterie, zonder tempel, instituut of bibliotheek, zonder relikwie, afgodsbeeld of heilig geschrift, zonder boodschap, ideaal, gebod of gelofte, zonder engel, geest of god, zonder hemel of hel, zonder symbool, sacrament of ritueel, zonder priester, schriftgeleerde, meester, goeroe of adept, zonder discipel, leerling, volgeling, aanhanger, novice of leek - en zonder bezwaar tegen welke andere vorm van spiritualiteit of religie dan ook.

Lege spiritualiteit is die vorm van spiritualiteit die zich onophoudelijk ontledigt, zelfs van het ontledigen, en daarom steeds zonder inhoud blijft.

---

De lege uitleg

Leerling: Kunt u het alstublieft nog een keertje uitleggen?
Meester: Wat uitleggen?
Leerling: Wat niet weten is.
Meester: Nee.
Leerling: Kunt u het niet of wilt u het niet?
Meester: Ik kan het niet.
Leerling: Waarom niet?
Meester: Omdat er niets uit te leggen valt.
Leerling: Maar waarom dan niet?
Meester: Omdat niet weten nou eenmaal niets zegt.
Leerling: Zelfs niet dat er niets te zeggen valt?
Meester: Dat ook niet.
Leerling: Schrijft het dan iets voor?
Meester: Nee.
Leerling: Zelfs niet dat er niets voorgeschreven mag worden?
Meester: Geen sprake van.
Leerling: Dan valt er inderdaad weinig uit te leggen.
Meester: Niets kun je niet uitleggen.
Leerling: Maar wat kun je er dan wel mee?
Meester: Je kunt het demonstreren.
Leerling: Ga gerust uw gang.
Meester: Maar ik doe niet anders!
Leerling: Dan is het me helemaal ontgaan.
Meester: Dan is het toch gelukt.

---

Het lege vaandel

---

De lege samenvatting

Meester: Hoe zou je mijn leer samenvatten?
Leerling: Alle verstaan is misverstaan.
Meester: Ook dit verstaan.
Leerling: Ik was er al bang voor.
Meester: Ooit zul je er blij om zijn.
Leerling: Hoe zou u uw leer samenvatten?
Meester: Mijn leer is gelijk aan de samenvatting ervan.
Leerling: En waaraan is die gelijk?
Meester: Aan de samenvatting daar weer van.
Leerling: Enzovoort?
Meester: Tot in het oneindige.
Leerling: Dat moet dan wel een hele korte samenvatting zijn.
De meester haalt zijn schouders op.
Leerling: Eenvoudiger gezegd?
De meester zwijgt.
Leerling: Op die manier.

---

De lege waarheid

De lege waarheid verwijst niet naar een hogere waarheid voorbij de woorden maar naar de "inhoud" van de lege leer of van de lege filosofie of van het lege geloof et cetera, of van allemaal tegelijk, met dien verstande dat hun leegheid daardoor niet wordt aangetast maar integendeel, bevestigd.

Een waarschuwing is hier op zijn plaats. Van een leeg bord kun je niet eten en met de lege waarheid kun je je niet voeden. De lege waarheid is niet een bijzonder soort waarheid maar een bijzonder soort leegte. Het is als met het getal nul: je kunt ermee rekenen maar je kunt je er niet mee verrijken of ervan uitdelen. De lege waarheid gevonden hebben betekent niet iets gevonden hebben maar iets kwijtgeraakt zijn, ja, alles kwijtgeraakt zijn, tot het kwijtraken aan toe. En dat tegen beter weten in de waarheid noemen, want dat willen de mensen. Goed, als het dan moet. Maar dan wel de lege waarheid.

---

De lege container

Leerling: Wat wilt u mij nalaten?
Meester: Niets kan men niet erven.
Leerling: Wat heb ik daar nou aan.
Meester: Ik kan een container voor je regelen maar je moet je eigen rotzooi erin gooien.
Leerling: Misschien moest ik u er ook maar ingooien.
Meester: Dat zal niet meevallen.
Leerling: Waarom niet?
Meester: Omdat ik die container ben.

---

De lege website

De lege website, NIET-WETEN.NL, stelt zich ten doel de lege leer onder woorden te brengen door niets te zeggen, en in één moeite door diezelfde lege leer onder woorden te begraven door zelfs niet niets te zeggen.

---

Het lege spreekgestoelte

Op een dag neemt de meester plaats op het spreekgestoelte en zakt er doorheen. Hij staat op, verliest zijn evenwicht, krabbelt overeind en slaat het stof van zijn gewaad.
Niemand verroert zich.
De meester hijgt: "Beter had ik het niet kunnen zeggen."
Hinkend verlaat hij de zaal.

---

De lege wereld

Wat de wereld van de dwijze etherisch, leeg maakt is niet haar ontbreken per sé als wel het ontbreken van ieder gefundeerd inzicht omtrent haar bestaan, wezen, karakter, betekenis en zin. Te zeggen, bij voorbeeld, dat de wereld een bordkartonnen illusie is, is nog altijd een wereld veronderstellen, een bordkartonnen illusie postuleren, en een identiteitsrelatie tussen beide, om nog maar te zwijgen van het subject waarvoor dit alles inzichtelijk zou zijn - iets waaraan de dwijze zich klaarblijkelijk niet waagt. Ik in elk geval niet, als ik zo vrij mag zijn mezelf voor de duur van deze zin, dus totdat we de door het woord punt aangekondigde punt bereikt hebben, te geloven, punt. (Ik maak zo'n zin nog wel af maar eigenlijk was het pleit al beslecht voor ik er goed en wel aan begonnen was, en hetzelfde geldt voor deze zin en voor alle andere die ik produceer.)

Overigens, voor zover de wereld leeg is van intrinsieke betekenis, is zij tevens leeg van betekenisleegte, zodat je met evenveel recht, dat wil zeggen, geen enkel, kunt zeggen dat zij vol betekenis is, desnoods uit betekenis bestaat, maar betekenis waarvan en voor wie? En zo blijft zij in zekere (on)zin leeg.

---

Het lege geheugen

Leerling: Hoe kan ik uw leer het beste onthouden?
Meester: Onthoudt dat er niets te onthouden valt.
Leerling: En als ik dat vergeet?
Meester: Dat zou nog beter zijn.

---

Leegte-zonder-leegte

Mensen vragen weleens of niet weten het enige is wat overblijft. Dat is een misverstand. Niet weten is niet iets wat overblijft, het is niet iets, het is wat verdwijnt, met medeneming van al het andere, zelfs van de medeneming zelf, waardoor je niet eens meer kunt zeggen dat slechts de leegte rest.

De leegte van niet weten is een hiaat dat zich niet op laat vullen. Een zwart gat waarin iedere theorie en elk concept verdwijnt. Inclusief het niet weten zelf. Inclusief het weten van niet weten. Inclusief het niet weten van niet weten. Inclusief het zwarte gat. Wat rest is - tja. Leegte in het kwadraat. Leegte ontdaan van zichzelf. Leegte-zonder-leegte. Alles verdwenen, niets weg.

Als u dat vreselijk vindt, dan wéét u nog iets. Geeft niets.
Als u het daarentegen prachtig vindt, dan wéét u nog iets. Geeft niets.
Maar tegen degene die werkelijk niets meer weet en dat vreselijk noch prachtig vindt, zeg ik van harte: en wat dan nog?

---

Lege propaganda

Leerling: Ik dacht dat u me zou helpen de waarheid te vinden.
Meester: Dat hoor ik wel vaker.
Leerling: Maar in feite maakt u alleen maar propaganda.
Meester: Dat kan ik niet ontkennen.
De leerling kijkt hem verbolgen aan.
Meester: Maar waarvoor?

---

Sla je dummy er maar op na

Leerling: Leidt niet weten niet tot boekverbranding?
Meester: Je doelt op het obscurantisme.
Leerling: Inderdaad.
Meester: Waarom zou het?
Leerling: Omdat het kennis wegzet als iets slechts.
Meester: Hoe kom je daar nou bij?
Leerling: Omdat weten... omdat niet weten...
Meester: Sla dan je dummy er maar op na.

Leerling: Leidt niet weten niet tot anti-intellectualisme?
Meester: Ben jij soms tegen anti-intellectualisme?
Leerling: Zo gemakkelijk komt u er niet vanaf.
Meester: ia.
Leerling: Zo gemakkelijk komt u er niet vanaf.
Meester: Sla dan je dummy er maar op na.
Leerling: Dat zei u net ook al.
Meester: Never change a winning horse.

Leerling: Leidt niet weten niet tot nihilisme?
Meester: Hoezo?
Leerling: Vanwege dat lege boek en zo.
Meester: En zo?
Leerling: De lege leer, de lege boodschap, de lege religie, de lege mens, de lege filosofie, het lege nest...
Meester: Wat denk jjj?
Leerling: Zelf ben ik van mening dat...
Meester: Sla dan je dummy er maar op na.

Leerling: Leidt niet weten tot non-dualisme?
Meester, schreeuwend: Uit niets volgt niets!
Leerling: Is dat iets goeds?
De meester kijkt hem hoofdschuddend aan.
Leerling: Ik moet het weten!
Meester: Sla dan je dummy er maar op na.

---

Sla jezelf er maar op na

Leerling: Waarheen leidt de weg van niet weten?
Meester: Sla je dummy er maar op na.
De leerling schrijft het op in zijn dummy.
Meester: Geef hier.
De leerling geeft hem zijn dummy.
De meester scheurt de beschreven bladzijde eruit, vouwt er een vliegtuigje van en gooit dat uit het raam.
Leerling: Wat doet u nou?!
Meester: Als je in je lege boek schrijft, is het geen dummy meer.
De leerling pakt zijn dummy aan en schrijft met grote letters op de kaft: NIET IN SCHRIJVEN.
Meester: Geef hier!
De leerling geeft hem opnieuw zijn dummy.
De meester rukt de kaft eraf en gooit die naar buiten.
Leerling: Wat doet u nou?
Meester: Als er instructies op staan is het geen dummy meer.
De andere leerlingen beginnen driftig in hun dummy te schrijven.
De meester neemt hun dummy's in en gooit de hele bups uit het raam.


Leerling: Wat doet u nou!
Meester: Ziezo.
Leerling: Was dat nou echt nodig?
Meester: Wil je dat echt weten?
Leerling: Wel?
Meester: Sla dan je dummy er maar op na.
Leerling: Die heeft u net naar buiten gegooid!
Meester: Sla jezelf er dan op na, dummy!
Leerling: Dat heeft nog nooit iets opgeleverd!
Meester: Nou dan!

---

---

Blanco

Leerling: Wat staat er in uw lege boek?
Meester: Niets natuurlijk.
Leerling: Waarom kijkt u er dan steeds in?
Meester: Om iedere situatie blanco tegemoet te treden.
Leerling: Is het goed om iedere situatie blanco tegemoet te treden?
Meester: Even in mijn lege boek kijken.

---

Spoorloos

Leerling: Steeds als ik u iets vraag, raadpleegt u het lege boek.
Meester: Wat is de vraag?
Leerling: Wat betekent het lege boek voor u?
Meester: Even mijn lege boek raadplegen.
Leerling: Hè nee, niet weer!
Meester: Mij best.
Leerling: Wat betekent het lege boek voor u?
Meester: Het is een plek om mijn antwoorden achter te laten.
Leerling: Wat gebeurt er met de antwoorden die u erin achterlaat?
Meester: Die verdwijnen zonder een spoor na te laten.
Leerling: Heeft u iets tegen antwoorden?
Meester: Even mijn lege boek raadplegen.

---

Vandaar

Leerling: Wat betekent het lege boek voor u?
Meester: Niets.
Leerling: Hoezo niet?
Meester: Het is alleen maar lesmateriaal.
Leerling: Hoe lang blijft u het nog gebruiken?
Meester: Tot jouw innerlijke boek leeg is.
Leerling: Dan kunt u lang wachten.
Meester: Jij bent het die ergens op wacht.
Leerling: U wilt toch zeker...
Meester: Ik wil helemaal niets.
Leerling: Maar u gelooft toch...
Meester: Ik geloof helemaal niets.
Leerling: U gelooft toch in lege boeken?
Meester: Niet in uiterlijke en niet in innerlijke.
Leerling: Waar zijn we dan mee bezig?
Meester: Ik ben nergens mee bezig.
Leerling: U wilt mij toch veranderen?
Meester: Jij wilt jou veranderen.
Leerling: Van u hoef ik niet te veranderen?
Meester: Van mij hoef je niet te veranderen.
Leerling: Van u mag ik dezelfde blijven?
Meester: Van mij hoef je niet dezelfde te blijven.
Leerling: Ik bid u om houvast!
Meester: Vandaar dat lege boek.

---

---