• het scepticisme
• het pyrrhonisme
• het cynisme
• het nihilisme
• het irrationalisme
• het relativisme
• het existentialisme
• de analytische wijsbegeerte
  
• het structuralisme
• het postmodernisme

In spirituele tradities zoals

• het non-dualisme
  
• mindfulness
• het taoïsme
• het (zen)boeddhisme

In religieuze tradities zoals

• het hindoeïsme
• het christendom
  
• de mystiek
• de theosofie
  
• het quiëtisme
  
• het chassidisme
  
• het soefisme

In kunstzinnige en literaire stromingen zoals

• het dadaïsme
• het surrealisme
• het absurdisme
  
• het postmodernisme
• het deconstructivisme
  
• het minimalisme
• fluxus

Tao, Zen, Dada en soortgelijke woorden, verwijzen elk op hun eigen manier naar niet-weten.

---

Grootste gemene deler

Mantel der wijsheid
Soms wordt het niet-weten openlijk beleden.
Veel vaker is het verstopt.
Een goed bewaard geheim, toegedekt met de mantel der wijsheid
Alleen herkenbaar voor de goede verstaander.
Je moet het dan tussen de regels door lezen.
Een woordje hier, een zinnetje daar.
Alsof het eigenlijk een schande is om niet te weten.
Maar dat is het helemaal niet.
Integendeel.
Niet-weten is een rode draad van ons bestaan.
Misschien wel de grootste gemene deler van ons gedachtegoed.
Ouder dan de weg naar Rome, actueler dan het laatste nieuws.

Essentie
Om het beter voor het voetlicht te brengen, heb ik het niet-weten uit de traditie gesneden.
Ik heb het ontdaan van grootspraak, kleinspraak, mooispraak en kwaakspraak.
Ik heb het onder een vergrootglas gelegd en teruggebracht tot zijn essentie.
Tot wat ik als essentie zie.


En wat mag de essentie van niet-weten dan wel wezen?
Niet het niet-weten zelf.
Althans niet de milde variant die zichzelf tersluiks ontziet.
Die zegt: Ik weet niets, behalve dat ik niets weet.
Dit type niet-weten is immers nog altijd een vorm van weten.
Weten van niet-weten.
Terwijl het niet-weten pas tot volle wasdom komt in het paradoxale


Ik herhaal:


Dit is het wormgat waar het in het niet-weten om draait.
Het wormgat waardoor men ontsnapt aan wetendheid en onwetendheid.
De poortloze poort die uit deze en gene zijde voert.

---

Disclaimer

Gunst
Hoewel niet-weten te simpel is voor woorden, nee,
doordat niet-weten te simpel is voor woorden,
kan ik niet beloven dat je het zult begrijpen.
'Begrijpen' is in dit verband sowieso een raar woord.
Wat valt er te begrijpen aan een leeg begrip?
Wat valt er te weten aan niet-weten?
Wat valt er te leren aan een lege leer?
Niet-weten is afleren.
Daarom wil ik geen hoge verwachtingen wekken.
Ik wil niet eens lage verwachtingen wekken.
Ik wil helemaal geen verwachtingen wekken.
Eerder wil ik de verwachtingen uit je schudden.
Als vruchten uit de boom van de kennis van goed en kwaad.
Niet-weten en verwachtingen zijn geen vriendjes.
Niet-weten slokt verwachtingen op.
Verwachtingen slokken niet-weten op.
Ik kan je niets beloven.
Geloof me, dat is een gunst.

Niet-weten als sleutel
Als niet-weten al een sleutel is,



dan een zonder slot.
De gedachte dat je er een deur mee opent,

• naar de waarheid
• naar gelukzaligheid
• naar onverstoorbaarheid
  
• naar innerlijke vrede
• naar onvoorwaardelijke liefde
• naar onbegrensde vrijheid
• naar onsterfelijkheid
• naar het Ene
  
• naar God
• naar wie of wat dan ook

is precies dat: een gedachte.


In niet-weten geloof je je gedachten niet.
Zelfs niet de gedachte dat je je gedachten niet gelooft.
Ook niet de gedachte dat niet-weten een sleutel zonder slot is.
Of de gedachte dat je van je verwachtingen af moet.
Dat je er vanaf kunt.
Dat dat ergens goed voor zou zijn.
Of dat het nergens goed voor zou zijn.
Ook dat geloof je niet.
En geloof dat ook maar niet.

---

De schat van niet-weten

Pieter Brueghel, Parabel van de blinden

• Het beroept zich zonder verdere rechtvaardiging op een tweewaardige logica.
• Het maakt schaamteloos gebruik van ongedefinieerde termen als 'gedachte' en 'bewijs'.
• Het stipuleert zonder enige bewijs dat een gedachte pas waar kan zijn nadat zij bewezen is.
• Enzovoort.
  

Maar stel nou dat het onzekerheidsbewijs toch deugt. Dan hebben we bewezen dat we niets kunnen bewijzen en weten we dat we niets weten. Maar als we niets kunnen bewijzen, dan ook niet dat we niets kunnen bewijzen. Zodat het onzekerheidsbewijs toch niet deugt en we zelfs niet weten dat we niets weten.

Waar noch onwaar
Hebben we hiermee bewezen dat we zelfs niet weten dat we niets weten?
Of het tegendeel?
Natuurlijk niet.
Ook dit bewijs gaat aan regressies en vicieuze cirkels ten onder, zoals je zelf eenvoudig kunt nagaan.
Het is dus niet eens waar dat we zelfs niet weten dat we niets weten.
Noch is het onwaar.
Denk dus maar niet dat ik weet dat ik zelfs niet weet dat ik niets weet.
Slimmerik!
Nee,


Is dit dan wel waar?
Of onwaar?
Nee, ook deze met zorg geconstrueerde formulering moet ik corrigeren:


En zo kan ik maar doorgaan.


Tot Sint-Juttemis.
Tot pasen en pinksteren op één dag vallen.
Tot het koninkrijk kome.
Want het ligt nou eenmaal in de aard van een bewering dat ze steeds een of ander weten uitdrukt.

Niet-weten
Wat is het dat zich zelfs met een oneindige bewering niet laat uitdrukken?
Inderdaad.
Niet-weten.
Precies dit grondeloze, onbevestigbare, onbewijsbare, zelfvernietigende niet-weten.
Dat dus eigenlijk een niet-weten tussen aanhalingstekens is.


Zelfs van niet-weten weet het niet en zo keert het weten als een boemerang terug.
Maar niet het voormalige, het vanzelfsprekende, het verleidelijke, het meeslepende, het grootse, het onweerstaanbare weten.
Slechts de schaduw daarvan.


Een weten tussen aanhalingstekens.


Voorgoed gegijzeld door het 'niet-weten'.
Dat zelf ook al tussen aanhalingstekens stond.

Wetend niet weten
Niet-weten is dus eigenlijk 'weten' en 'niet-weten' tegelijk.
Het is het smeltpunt ervan.


Niet-weten is het punt waarop je niet langer iets meent te weten en niet langer niets meent te weten.
Het is wetend niet-weten. (Daodejing hoofdstuk 71)

Niet-weten is het punt waarop je niet langer iets meent te zeggen en niet langer niets meent te zeggen.
Het is zeggend niet-zeggen.

Niet-weten is het punt waarop je niet langer iets meent te doen en niet langer niets meent te doen.
Het is doende niet-doen (wei wu wei).

Niet-weten is het punt waarop je niet langer meent op een of ander punt te zijn.

Noem dat maar een punt.

---

Niet-weten tot de macht niet-weten

Hèhè.
Nou nou.
Gaat het nog een beetje?
Ik zei het al: met poespas.
Niets aan te doen.
Men reinigt het schip nou eenmaal met hetzelfde water dat het vervuilt.
Ik hoop niet dat ik je intussen ergens van heb overtuigd.
Dat is wel het laatste wat ik wil.
Ik hoop wel dat je nu inziet wat het scharnierpunt van niet-weten is:


Noem het maar het kwadraat van niet-weten.
De macht van niet-weten:


Als we 'niet-weten' met een vraagteken noteren dan kunnen we de macht van niet-weten ook zo schrijven:
De macht, de clou, de crux van niet-weten is dus zijn reflexiviteit.
Niet-weten is zelfverwijzend.
Net als de beruchte leugenaarsparadox:
"Deze zin is gelogen."
De vinger van het niet-weten wijst niet naar de maan.
Niet naar je voorhoofd.
Niet naar je slaap.
Maar naar zichzelf:

Blanco sta je tegenover al je gedachten.
Met lege handen en een mond vol tanden.


Ook tegenover de gedachte dat je niet zou weten.
Weg ermee!

---

Vrije val

Misschien lees je dit en denk je:
Theoretisch gedoe.
Daar heb ik geen boodschap aan.
Doet me denken aan mijn favoriete cartoon.
Die waarin de held onbekommerd over de rand van de afgrond wandelt.
Recht zo die gaat, dwars door de lucht!


Totdat hij naar beneden kijkt ...

Zelf heb je vast weleens naar beneden gekeken.


Misschien al zo vaak.
In redeloze liefde of geluk.
In radeloosheid.
Bij de dood van een dierbare.
Hoofdschuddend van onbegrip.
Het niet-weten voor het grijpen.
Maar je dacht:
Het leven is een mysterie.
Of:
Het enige wat ik weet is dat ik niets weet.
Of:
Ik moet in overgave leven.
Of:
Daar heb ik geen boodschap aan.
Of iets anders, wat dan ook.
En je geloofde het.
Of je geloofde het juist niet.
Je geloofde het tegendeel.
Wat op hetzelfde neerkomt:
Je gedachten grepen jou weer.

Wie weet kijk je op een dag weer naar beneden.
Misschien wel vandaag.
En je denkt: Tja.
Je haalt je schouders op.
Geen conclusies.
Zelfs niet dat je geen conclusies hebt.
En HOP, daar ga je.
Je valt.
En valt.
En valt.


Een eindeloze vrije val.
En niets om op te pletter te slaan.
Dat is niet-weten.

---

Tussen haakjes

Welke gedachte er ook in je opkomt,
je neemt niet aan dat hij waar is.
Je neemt niet aan dat hij onwaar is.
Niets neem je erover aan.
Zelfs niet dat je er niets over aanneemt.

Als je niets meer aanneemt over je gedachten
dan is het alsof ze hun uitroeptekens kwijtraken.
Alsof ze in een kleinere letter staan.
Alsof ze tussen aanhalingstekens staan.
Tussen vraagtekens.
Tussen haakjes.


Niet GEDACHTEN!
Maar gedachten.
'Gedachten'.
?Gedachten?
(Gedachten).

Misschien denk je dat je met haakjes om je gedachten
voortaan wel de onverstoorbaarheid zelve zult zijn.
Heerlijke gedachte, niet?
Zo zonder haakjes.
Maar tussen haakjes?
Hm.

---

Geen gedachtenloosheid

In niet-weten ben je niet vrij van gedachten.
Je geest is niet leeg.
Het is niet stil van binnen.
Er zijn niet alleen maar prettige gedachten.
Of mooie.
Of diepe.

Zijn er gedachten, dan zijn er gedachten.
Zijn ze er even niet, dan zijn ze er even niet.
Zijn ze er helemaal niet meer dan ben je dood.

Gedachtengum
Niet-weten betekent dus niet dat je geen gedachten meer hebt.
Het betekent dat ze jou niet meer hebben.
Je wordt een soort gedachtengum.

Voortaan lach je om je gedachten.


Ook om de gedachte dat je gedachten jou niet meer hebben.
Ook om de gedachte dat je voortaan om je gedachten zult lachen.
Dat dat waar zou zijn.
Dat je voortaan een vrolijke Frans zult zijn.
Dat dat verlichting is.
Je lacht om de gedachte van een gedachtengum.
en zelfs om de gedachte hoe jammer het is daarom te moeten lachen.

Is me dat lachen.

---

Dwijsheid

Steeds maar niet-weten zeggen gaat ook vervelen.
Mij in elk geval wel.
Het klinkt ook zo serieus.
Daarom een paar lichte alternatieven.
Aan jou de keus.

De wetende is wijs.
De onwetende is dwaas.
En de niet-wetende?
Die zelfs niet weet dat hij niet weet?
Die wijs is noch dwaas?
Wat is die?
Waas?
Nou nee.
Dwijs?
Welja.
Dwijs.

Niet-weten is dan dwijsheid.
Wie niet weet een dwijsneus.
Geen wijze maar een dwijze.
Geen dwaas maar een dwijs.


Of zelfs een heuse dwijsgeer.
Die dwijsbegeerte bedrijft.
(Of erdoor bedreven wordt.)
En dwijselijk zijn gang gaat.

---

Tja

Korte woorden zijn handig.
Hoe korter hoe beter.
Dada.
Niks.
Zero.
Zen.
Tao.
Wat kan daar tegenop?
Hadden we maar zo'n kort woord voor niet-weten.
Hadden we in het Nederlands maar een woord dat ...
Maar wacht even ...
Dat hebben we!

Ziehier niet-weten in slechts drie letters.


Korter kan niet.
Nou ja, bijna niet.
Als iemand je weer eens vraagt wat verlichting is


dan weet je dus wat je moet zeggen.

Mu
Chanmeester Wumen (Mumon, 1183 -1260) schreef op de dag na zijn ontwaken het volgende gedicht:


(Mu is Chinees voor neen of niet)
Vertaald naar de geest:


Niet-weten.
Je hoeft er echt niet voor geleerd te hebben.

---

De lege leer

Als niet-weten een leer zou zijn, dan een lege.
Een lege leer bevat niet één doctrine.
Zelfs niet de doctrine dat zij geen doctrines bevat.


Laat de nul daarom ons symbool zijn voor de lege leer.
Voor het lege boek.
Voor niet-weten.
Voor dwijsheid.
Voor tja.
Of hoe je het maar noemen wilt.

De lege leer
Een lege leer is enig in haar soort.
Er kan maar één leer zonder inhoud bestaan.
Ik bedoel, jouw lege leer is mijn lege leer.
Jouw niet-weten is mijn niet-weten.
Klaar ben je.
Snap je?

Klaar ben je!

Tenminste ...
Dat zeg ik nou wel.
Maar wat zegt de lege leer daar zelf over?
Even het lege boek raadplegen ...
Inderdaad:
Niets.
Niets!
Zelfs niet dat je klaar bent.
Begrepen?
Zo leeg is nou de lege leer.

---

> Thema's
> Citaten

Naar boven