|
|
|
Plaats de cursor op de foto van uw keuze voor meer informatie...
 Op
minder dan drie kwartiertjes loopafstand van Klimmen ligt, verscholen
tussen het groen van de Schaelsberg, de kluis. Dit eeuwenoude gebouwtje
staat hoog in aanzien als wandelbestemming van de talloze toeristen die
jaarlijks in het Geuldal hun vakantie doorbrengen. Ook wij zijn
regelmatig te vinden in en rond de kluis want dit plekje is een
regelrechte oase van rust. Ver weg van alle haast en rumoer van de
eenentwintigste eeuw is het op adem komen onder de eeuwenoude bomen van
de Schaelsberg, een weldaad voor lichaam en geest.
Men overdrijft niet wanneer men beweert, dat de kluis op de
Schaelsberg, de meest bekende en misschien ook wel de fraaiste is van
geheel onze provincie.
Op deze pagina willen wij u op de hoogte brengen van de voornaamste
feiten uit de geschiedenis en bouw van deze eeuwenoude
kluizenaarswoning.
We schrijven 1688, wanneer de Heer van Kasteel Schaloen, Graaf Gerard
Hoen van Cartiels, op de Schaelsberg, op de plek, waar vermoedelijk
reeds eeuwen lang een boswachterhutje had gestaan, de kluis met kapel
laat bouwen.
Het gebouwtje werd uit mergelsteen opgetrokken. Van meet af aan betrekt
een vrome kluizenaar dit onderkomen, om er zijn dagen in gebed en
versterving door te brengen, temidden van de ongerepte natuur.
Vanaf dat jaar 1688 tot 1930, dus bijna twee en een halve eeuw, is de
hermitage doorlopend door een of meer kluizenaars bewoond geweest. Van
allen (16 in getal) is de naam bekend. Hier worden slechts genoemd: de
allereerste Laurens Plum, de evenals Plum in de kapel begraven Arnoldus
Haessen, en de meest beroemde en reeds tijdens zijn leven een legende
geworden Hendrikus Weerts, die hier woonde tussen 1860 en 1889 en die
gedurende een viertal jaren als Zoeaaf diende in het Pauselijk leger.
Toen in 1930 de laatste kluizenaar het gebouwtje verlaten had, raakte
het geleidelijk aan in verval. In 1975 is een begin gemaakt met een
ingrijpende restauratie, die als resultaat had, dat het gebouw
sindsdien er fraaier uitziet als ooit tevoren. Evenals het bos rondom,
is de kluis in het bezit van de Vereniging tot Behoud van
Natuurmonumenten in Nederland. Beheer en onderhoud zijn thans in handen
van de Stichting "Sjaesbergergangk" te Valkenburg.
De bezoeker treft nu een gebouwtje aan, dat uit vier delen bestaat: Een
koor met absis, het schip van de kapel en twee eenvoudige kamertjes met
een bovenverdieping. Eén der kamertjes is onderkelderd. Vermoedelijk
zijn koor en absis het oudste. De andere delen zijn van latere datum.
Het gebouwtje is in de loop der jaren, meestal door de bewoner zelf,
meerdere malen 'opgeknapt'.
De tuin naast het kluisgebouw werd in vroeger jaren door de kluizenaar
zelf onderhouden. Op een schilderachtig mooie plek onder de bomen
bevindt zich een in 1843 opgerichte en eveneens in 1976 gerestaureerde
buitenkruisweg.
Van het interieur moeten genoemd worden de twee grafstenen uit
respectievelijk 1706 en 1764, die men aantreft in de muur tussen koor
en schip; het grote, een meter vijftig hoge houten kruis, dat
waarschijnlijk uit de zestiende eeuw stamt, de binnenkruisweg uit de
negentiende eeuw en de plafondschilderingen, die wat het schip betreft,
dateren van 1715, maar wat de absis betreft zijn aangebracht in 1903
door de toenmalige bewoner Clemens Salingré. Het interessantste
wellicht zijn de achter het altaar zichtbare muurschilderingen, in 1975
tevoorschijn gekomen en daterend van rond 1700.
Volgens vrome traditie leefde de kluizenaar van wat hij zelf verbouwde
en van wat de boeren uit de omgeving hem brachten. Wanneer de man te
zeer door honger werd gekweld, liet hij dit aan de dalbewoners weten
door middel van klokgelui.
De strenge regels waaraan de kluizenaar zich had te houden:
Reglement op hetwelck Sijne Doorluchtigste Hoogwaerdigheit den Heere
Bisschop van Ruremonde provisionelijk admitteert Laurentius Ploum om te
woonen als eremyt in de Parochie van Schin-op-Geul bij de Kapel van
Sint-Antonius de Padua.- In den eersten dat hij sall moghen aentrecken het habijt van
eremijt ende sall dagelijx lesen de getijden van Onse Lieve Vrouwe
offte wel in plaets van dien de roosenkranskens Pater Noster offte Ave
Maria, die de leeke Broeders voor hunne dagelijxe getijden lesen in de
cloosters van d’eerwaerde Paters Predickheeren.
- Ten tweeden dat hij sal absolutelijck staen onder de
Directie en gehoorsaemheijt van den Heere Pastoor van Schin op Geul
voor so veel aengaet sijne consciëntie ende geestelijck leven ende sal
bij dito Heer Pastoor moeten bichten, tenzij dito Heer Pastoor hem
ondertusschen eenen anderen biechtvader sal nomineeren.
- Ten derden dat hij dagelyx ook sal moeten Misse hooren ’t zij
in de Parochie van Schinnen (Schin-op-Geul) offte Alenvalckenborgh ende
en sal niet vernachten buyten sijne hutte sonder oorloff van dito Heer
Pastoor van Schinnen ende voorst hem laeten vinden in alle publieke
gebeden ende processien van sijne Parochie ende sal ten minste alle
maenden bichten ende communiceeren.
- Ten vierden dat hij alle Sondagen ende heylighdagen sal wesen
in de kercke van Schinnen soo lanck den Dienst sal dueren an voer ende
naer daerinne ’t assisteeren.
- Ten vijffden dat hij geene vrouwspersonen offte Dochters noch
daegs noch ’s nachts binnen sijne hutte en sal moghen houden offte
spreeken, noch herberge frequenteeren, wachelter (Jenever) noch toeback
gemeynelijck gebruycken, noch een andere geven, die hem mochten
besoeken.
- Ten Sesden dat hij niet en sal omgaen in praeiudicie van degeene die eenige statien hebben in de Parochie.
- Ten sevensten sal leeren de kinderen soo in de christelijke
leere als andersints gelijck hij daertoe bequaem sal gevonden worden
door dito Heer Pastoor.
Alles bij provisie ende voor den tijdt van drij jaeren binnen dewelke
men sal kunnen experimenteeren offte het sal geraetsaam wesen hem
langer te continueeren.
Actum Ruremonde in ons bisschoppelijck paleys den lesten Octobre 1692.
Openingstijden:
Mei en juni op zaterdag van 13.00 uur tot 17.00 uur en op zondag van 11.00 - 17.00 uur.
Juli tot en met oktober alle dagen van 13.00 - 17.00 uur en op zondag van 11.00 uur - 17.00 uur.
Entree: vrije gave! Uw bijdrage wordt besteed aan het onderhoud van de kluis en de restauratie van kleine monumenten
De Stichting Sjaesbergergank te Valkenburg stelt zich tot doel het
bevorderen van de instandhouding van gebouwde en ongebouwde objecten,
welke uit het oogpunt van geschiedenis, folklore, stijl of ligging, van
betekenis of karakteristiek zijn voor de plaats of streek, waarin zij
zijn gelegen.
Klik hier voor een bezoek aan de kluis van Broeder Hugo in Warfhuizen
De staties van de buitenkruisweg:
Foto's: Lieske en Wiel Leunissen
|
|
|