|
Thor G. Norås
Den Goa Gadå. Copyright 1977 by Thor G. Norås
Ka så står i denne litna bogå
Kossen me bodde på Straen side 3 Kor det va me såv henne. I di småe huså på Straen side 4 Kaslags hestar å vogner der va side 6 Der Gud Vår Herre bor side 9 Kossen me fekk det te å snakka med folk me ikkje kjente side 12 Kossen me gjorde når me sende melling te Gud side 15 Ka så konne henna når det va torever side 17 Kossen det va å få kjangs på jenter når du va fra Straen side 18 Det e'kje sannt atte me onganne fra Straen stal side 20 Kossen det e å ha det godt side 22 Litt om sjikk å brug side 26 Koffor me hadde så gode plommer side 29 Koffor me ikkje gjekk i kjerkå side 31 Ka så konne henna på Kaien side 35 Kaddeva me hadde å gleda oss øve side 37 Kunstner min pige du maler side 40 På Risbakken spelte vinden med sordin side 43
Dette manuskriptet kan fritt kopieres og brukes f.eks i menighetsblad, bydelsaviser, til opplesing i foreninger, til undervisning i skolen mm. Det forutsettes at det i pakt med god skikk opplyses om opphavsrettighetighetshaveren.
 Huset oppe i bakken er våningshuset til Haugianerbiskopen John Haugvaldstad, "Hellig John ", som han ble kalt. Han døde nyttårsaften 1849. Eiendommen ble ekspropriert av Stavanger Kommune. Låven ble revet og markene ble utlagt til gaten med det ironiske navnet Haugvaldstadgaten, (Foto: Thor G. Norås)
Kossen me bodde. på Straen. Det va någen så sporte om kossen me bodde på Straen. Kossen så mange folk konne bo i di småe huså så va strydde udigjønå Straen.
E det'kje løye alt det så veduge folk kan gå ront å lura på? Tenk - kossen me bodde!
Det va vel'kje någen på Straen så bodde? På Straen så såv me. Eller så va me vågne. Såv me, så synda me ikkje. Å visse te atte me va vågne, ja, så arbedde me. Eller gjekk i veien for kverannre.
Visse te at det va någen så va hjemma så ikkje arbedde eller såv, så va di syge.
Eller, - di va någen begredelige lagalyrar. E du lagalyr, så e du'kje rektigt friske, men så syge e du'kje atte du får ligga å dra deg for det. Det va grenser for lagalyrar òg.
Det va jallfall'kje någen så bodde. Ikkje det eg kan minnast.
Kor det va me såv henne. I di småe huså på Straen.
Kor me såv henne? Det e det enkelt å svara på:
Mor mi å far min å eg, me såv samen med litne-broren min, - på Salen. I annre etasjen. Oppe, alså.
Der va det et billede av Jesus i Getsemane sin Hage. Å ein pokett med blomstrar så va klypt'ud av Illustrert Familieblad. Der hang det òg et speil. Det tårrte'kje me ongane å se i.
Hu oldemor - Trippe-Trine - sa atte viss me såg i det, så konne Vonnemaen se oss, å då kom me ikkje te Himmelen. Der så der va gullgader å harpeorkester med bass sunar. Ka nå det va for någe.
Det hende ligavel at me kjikkte. Svert forsigtigt.
Hu oldi sa så møje hu. Atte det va stygt å plystra òg. Det va det sama så å roba på hinnmaen. Å den karen va'kje te å spøga med
Men. Ka ska nå ein liden tass gjørr for någe då? Når du må på do å udedassen ligge langt, laaangt der nere i den begmørke baggåren? Ner ei ueeeendeligt laaaange å møøøørke trapp kor det logte kjerkegårdslogt langane lei?
Viss du ikkje plystra så konne du bejynna å tenka. Å når du bejynte å tenka så kom tanken på han så hengde seg ei mørke vintras nått i det stora svarta huset så låg rett ner'for dridaren.
På den annra siå: Visse te atte du plystra, så ropte du jo på Vonnemaen.
Me tog sjangsen på Vonnemaen. Han så hadde hengt seg va ligsom mærr påtrengannes nærme.
Hadde me ennå hatt ett starrinlys. Men sånt koste pengar. Du kan'kje bruga pengar på do. Me dreid ikkje pengar heller.
To av småonklane låg på litlesalen. Tante Adelene låg i kottet og ein stor-onkel låg i rollebuå. Me snofla alti i beinå hans når me sko på pottå om nåttå.
I fysste etasjen låg hu oldemor i bestastuå. Viss det ikkje va for kaldt. Då måtte hu oga seg inn bag'na Adelene i kottet. Då blei der varmt.
Han bestefar og hu bestemor låg på kammerset.
Kor sko di ellers ligga? I gangen? Eller på kjykkenet?
Jammen, kor sko då slegtå ligga når'u kom på besøg fra Fister?
 Foto: www.rolfkaul.de/rosstag-3/
Kaslags hestar å vogner der va.
Någen hestar sko ha nye skor. Det fekk di. Hos smeen. Lima'en.
Det va helste bynnene sine hestar, det. Di hestanne så bodde i byen di skodde vognmennene sjøl. Hjemma i vognsjulå sine.
Någen av di hestanne så kom te smeen på Straen hadde kjerrer. Någen hadde'kje kjerrer. Di sto på kaien, på Torjå eller på Nytorjå. Di så ikkje hadde kjerrer kom så di va, med selaty å me mulapåsar.
Di varene så sko te adle di bittesmåe butikkane så låg udigjønå Straen, kom på drakjerrer. Enten tohjuls med jernhåndtag eller firahjuls med stang å pinne.
Det va to slags doningar så kom på jabnå: Det va halvnitåge; det så kaltes for lannvognå. Me, onganne, kalte det for det det va: Dassvognå.
Den annra så kom på jabnå va ligvognå. Den va fine. Store og svarte å så sjein'u i lakk og glass. Hu va så et lide rollanes tempel.
Det va alltid så høgtideligt når ligvognå kom. Någen ganger blei det hollt båreandakt i huset. Då va bedemaen med. Han va svarte og triste.
Ein gang hadde presten vært der. Det va forde'atte hu så daua hadde vært et Gud sitt solskjinnsbarn på synndagsskulen. Det sa hu Alma, hu va vaskekåna i Bethel. Å så kokte hu kaffien på bynnemødene. Av nybrende bynner. Kaffibynner, alså.
Någen ganger gjekk heile skoleklassen i begravelsesfyllet. Jentene va alltid redde for det. Di va redde for å måtta gå sist, for då konne hestanne nappa di i flettene. Det va'kje greit å gå fysste heller. Aller fysst gjekk nemligt frøken. Adle vett at frøknar har auer i nakkane sine. Og konne se kem de va så ikkje konne teksten te salmane. Di måtte sidda igjen på skolen å pogga. Deffor va det tryggaste å gå mitt inni. Trygge for nakka-auer og hestamular.
 Foto: http://www.catholicherald.co.uk/images/life/cl0000250.jpg
Ligvognå va pynta med kalaer. Ligblomster. Di va kvide å lokta lig.
Av å te konne der gå ei slomsyster i tåget. Men det va sjeldent. Slomsystrene va mest ude om nettene, når annre folk såv. Då våkte di eller sadd bårevakt. Di va det nærmaste du konne komma ein engel her på jorå. Det sa te å med'ann bestefar. Ennå te han va kommenist.
Lannvognå kom totlannes litt merr stillferdigt. Dasskjøraren gjekk ydmygt stiltranne inn gjønå gadeporten og ner i baggåren med stangå med dassauså øve skulderå. I åge hadde han di to dassbyttene, ei i kver sin kjetting. Han passte godt på så det ikkje knirka eller skrangla. Han hørrte te di her i livet så ikkje ville vekka oppsigt i gjerningå si.
Når han kom opp igjen, så hadde han ei fodle dassbytta på kver sia. Den langa stangå sto igjen nere på doen og venta på att'an sko komma tebagers og henta merr.
Han udførte sitt erende så stillt han konne. Dypte auså neri driden å drog'na opp. Tymde i byttene og bar di oppigjønå trappene, gjønå portrommet å ud på gadå. Der tymde'ann di oppi brynnen på lannvognå.
Så va det ner itte nye bytter. Uden å søla.
Det konne nok henna, - eg sjemms litt av å sei det, men sannheden må vel fram ein gang:
Det va nok me, ramponganne på Straen så ein gang iblant
lod oss lokka ud i fristelsen te å åbna kranen bag på lannvognå mens dasskjøraren va nere i det skjulta. Då rannt lannet ud i gadå og då lokta det felt på Straen i lange tider ittepå.
Di av oss så då fekk juling på bara rauå grein ikkje så møje. Eg meine: Du kan'kje godt åbna kranen å så grina når du får juling. Kan du vel?
 Foto av ei lannvogn: http://www.leksa.no/Bilder%20for%20webside/ REDIGERTE%20BILDER%20ETC/diverse_fra_leksa/vogn.jpg
Eg vett eg sko ha bitt lannmaen om forladelse. Det blei allri te det. Så eg seie det nå: Lannmann, kor du nå måtte vera nå: -Omforladelse!
Der Gud Vår Herre bor.
Den gangen då faren te Kallen blei frelste, då fekk Kallen ein flonkannes nye Bibel med gull-kors på. Heilt svarte va'an. Bibelen.
Alt samen va der inni'ann: Moses sine bøger å Apostlanne sine hestar, Paradisets Hage med Eva å slangen og Brevet te fillipenseranne.
Kallen visste'kje ka'ann sko brug'ann te. Men det visste'u Mabbles: -Me holle gusstjeneste, så klabert, sa'u.
Så lagte me et alter sånn så Abraham hadde gjort. Me lagde det av ein sillakasse i vesjulet hjemme hos'na Lovise. Oppå kassen la me ein svarte reinfrakke te alterdug. På et reint å nystrøge snottaplagg la me Bibelen. Med siå av den satte me et starrinlys så eg hadde fonne hjemma hos osser i ei skoffa i ein kommode på loftet. Det va nesten liga så fint så ligvognå når starrinlyset skjinnte i det kvida snottaplagget og glinste i den blanke reinfrakken.
Kallen måtte vera emmiser fordetatte det va faren hans så va blitt frelste. Men så konne'ann'kje lesa for det va for mørkt, så deffor så sang me heller:
I Himmelen, i Himmelen, hvor Gud, Vår Herre bor. Der får vi Ham at skue snart. I salighet så stor. Og synger Hellig, Hellig, der. Og synger Hellig, Hellig, der, nær Herren Sebaot!
Den konne me for det atte det hadde vært så mange begravelsar. Me hadde visst vært med på di adle isamen. Tror eg. Men kem Sebaot va, det vett eg ikkje den dag i dag.
Itte atte me hadde songe så sko Kallen be. Han kneib auene godt igjen, follde hendene så kraftigt atte knogane kvitna. Så sa'ann:
Kjere Gud så e der oppe i Himmelen å Jesus sitt litna lamm. Pass godt på adle i samen så di ikkje daue. Å viss di daue så alligavel så pass på at det bler plass te adle i Himmelen. Du vett jo at der e mange av oss her på Straen. Di e snille, forstår du, Jesus, det e bare det atte di ser nok litt rare ud når di komme.
Så la'ann te så laft atte me nesten ikkje konne hørra ka det va ann sa:
Å pass på meg og vissete atte du får tid te det.
Så sa'ann Ammen høgt å tydeligt.
Å det sa me annre og: Ammen, sa me, før me slogte starrinlyset å gjekk hjem. Sjallaen sa atte det hadde vært et velsigna møde. Det pledde morå hans å sei når hu hadde vært i Frelså. Å det va sant, det hadde vært ei gribannes stonn.
Der. I vesjulet te'na Lovise.
Kossen me fekk det te å snakka med folk så me ikkje kjente.
Det va'kje adle så bodde på Straen. Någen bodde på Risbakken, for eksempel ei bestemor så hette Olava, eller någe sånt någe. Någen bodde i Pedersgadå òg. Eller på Myllehauen. For ikkje å snakka om på Slettå, Skveren eller Bakkeland.
Når me, ongane, gjekk på besøg forte å sniga ei kaga, ein femøring elle någe sånt, så konne det vera trøttanes å gå liga hjem te Straen itteatte det va blitt mørkt.
Det va'kje det atte me felte i mørknå, sjøl om me plystra heile veien, men alligavell.
Det va'kje fydlefantane så me va redde for, eller folk så slo kverannre i håve for å letta di for penger og klokker. Det va naturlige ting. Naturlige ting va'kje någe å vera redde for.
Det me va redde for, det va sånnt någe så du ikkje konne se og deffor konne du ikkje vida ka det va eller kor di va henne.
Sånn så onne ånner eller den sorte dame fra Kristiansand og Rottenikken å han så hadde hengt seg i det svarta huset i den mørke vinternåttå nerafor udedoen.
Sånne ting e'kje heilt goe å ha med å gjørr. Di e ligsom ikkje te å stola på, viss du forstår ka eg meine.
Me va jo redde for begenglanne og, di så va inne i di mørke kroganne på loftet, eller gjømde seg i vesjulet bag kokssekkane. Men bestemor sa atte me onganne va någen begenglar, så då konne vel ikkje det vera så jysligt farligt? Ka? Konne det?
Ein sånn ein kveld så kom det ein mann nerigjønå Klinkenbergbakken. Han ronna hjørna med snobebutikken. Så gjekk han framføre meg forbi bagar Oanæs og videre udøve forbi Tivolitomtå. Du vett der så Kielland sitt bogtrykkeri låg i di gamle dagane.
Han konne'kje vera fra Straen for'ann såg'kje sånn ud. Han hadde fine kler og såg voldigt fine ud på adle mådar.
Fine folk kan du'kje bare snakka te Sånn uden videre. Du må konna sneten.
Hadde det vert ein fydlefant så hadde det vært heilt greit. Då konne du bare sport'ann: -Ska du hjem?
Enten så sko'ann hjem, eller så sko'ann ikkje hjem. Du hadde jaffal fylle me'ann.
Med fine folk så gjekk jo ikke det. Di ligte allri å sei kor di sko. Så du måtte bruga håve. Te å tenka med.
Adle visste jo atte fine folk hadde klokker på seg. Anten hadde di armbåndsur eller lommaur i ein vestalomme eller i ein klokkelomme i bokså. Derfor va det'kje vanskeligt å få fylle visst du bare sporte -Ke'u?
Då mått'ann jo stoppa onna ei gadelygt for å se på'na før'ann konne svara. Du måtte allti passa på å spørra når du va langt vekke fra ein stolpe. Då konne du ha fylle me'ann ei lange stonn uden at du trengte å sei någe så helst.
Når du kom hjem den kvelden så haddu någe å fortella te di hjemma og. Udenom koss hu bestemor på Risbakken hadde det og sånt. Du konne fortella om ein fine mann så du hadde hatt fylle med udigjønå Straen.
Kossen me gjorde når me sendte melding te Gud.
Dragane te ongane på Straen tror eg må ha vært di finaste på jorå, jaffal når eg tenke tebagers på di.
I midten va det ei trelekt så me fekk hos Øgrei'en. Korset va ei hermetikkteina. Den kom fra Preservingen når røygaren snudde ryggen te. Sorringå på midten va det vigtigt å gjørr heilt rektigt. Viss du slorva med den så konne det henna atte Gud ikkje ville ta imod beskjeden din. Å ka sko du då med ein drage?
Halen va lagde av iddisar. Den sko vera voldeligt lange.
Slofsene på siene sko og vera av iddisar. Men di sko'kje vera så lange.
Når adle hadde dragane sine ferige, så va det å komma seg opp på Rodlå eller heilt te Byhaugen. Då va du så nærme Gud så du konne komma i Stavanger viss du bodde på Straen. Å då va det bare å senna dragen opp i logtå.
Di minste ongane fekk det vigtiga vervet med å springa dragen i gang. Di stysste måtte så klart holla i tauet. Det va jo mellingar me sko senda opp te Gud. Ikkje småongar.
Når dragen va kommt så høgt opp atte det ikkje va mærre hyssing igjen, så va det te med å senna hemmelige mellingar. Di skreiv me bagpå ein iddis, lagte et hål i midten sånn atte me konne tre'ann innpå hyssingen. Så gjorde vinden resten. Den tog tag i mellingen å rauste'ann oppover hyssingen te Gud så va høgt der oppe så dragen va.
Viss iddisen ikkje gjekk heilt opp te dragen, så va'kje Gud interesserte. Men viss'ann gjekk heilt opp, ja, då, - då - va lykkå gjort!
Ein gang skreiv eg: Kjere Gud, ikkje la oss ha ludafisk te middag idag. Den mellingen gjekk'kje heilt opp. Men eg tror atte Gud e langsynte sånn at'ann klare å lesa lappar så ikkje komme heilt opp og. Å kanskje va det vel litt sånn att'ann syntes litt synd på meg, for det va'kje ludafisk te middag den dagen. Det va saltsprengde mort med potetesstabba. Bere mad får du'kje. Spør kem du vil.
Ka så konne henna når det va torever.
Det va någen så hadde sagt te'na oldi-oldi atte kattane va elektriske. Hu oldemor - Trippe-Trine - trodde på alt så va nytt å moderannes hu, ser du. Å hu ligte det ikkje.
Så va det ein forferdelige kveld om høsten. Det regna kattongar å spaserstokkar å reindråbar så store så reddikar dondra i tagpannene. Ja, det det va et sånt spetakkels at folk snakke om det den dag i dag.
Hu oldi sto bårrte med veommen i stuå å varmde seg, sånt så'u alltid pledde å gjørr. Han Hedda'en, bror min, hadde nettopp sagt te'na atte lynet slo ner i alt så va elektriskt, så deffor måtte'u'kje stå så nærme den elektriske lysbrydaren så hang på veggen med siå av dørkarmen.
Akkorat då dondra det laus så det klirrde i di smårudede vinduene så hasplene skrangla og prismene på lysakronå danste klinkevals med kverannre.
Rett ittepå der, så kom der et sabla lyn. Akkorat så når kanonfotografane fyre av ei magnesiumsbomba på ein julatresfest. I lyset fra det lynet konne me se å hørra hu oldi-oldi så hadde trokke opp stakken å sto å hylte:
Hiv ud katten, hiv ud katten! Han e elektriske!
Siden den gangen måtte me hiva ud katten kver gang det regna. For ikkje å snakka om ka me måtte gjørr når det lynte.
Men me heiv'ann jo bare ud i gangen. Og katten holdt kjeft!
Kossen det va å kjangsa på jenter når du va fra Straen.
Det nytta'kje så møje for ein strannagutt å få kjangs med jenter så va fra annre plasser enn Straen. Det nytta'kje å sei atte du ikkje va fra Straen heller. Det konne jo folk se på klenå å hørra på snakket.
Forresten, det va'kje någen strannagutt i heile verden så ville forsøga å sjula atte'ann hørrte te på Straen. Straen va verden sin navle det. Det va et adelstein å vera fra Straen. Viss du va fra Straen, altså. Å det va me jo. Me så va fra Straen.
Broren min, han Hedda, han kan alt om det derranne der, han. Han va større enn meg. Å fekk juling kver lørdag.
Han vaskte seg om lørdagen, han Hedda. Me annre vaskte oss jo om synndagsmårrningen. Før me gjekk på Musèet for atte kvinnfolkå sko få stella seg te og å laga middag te heila horjå.
Men Heddaen. Kom lørdagen, så kom han Hedda te syne på Strøge. Akkorat så ein aen doddis gjekk'ann å sprada fram å tebars mydlå Jernbanen og Filmteateret. Med ein sleng bortom Verdensteateret innimydlå.
Av å te, når'ann blei litt trøtte, så stoppt'ann å sto å støtta seg te Brannvagtå eller Posthuset. Der sto'ann å såg på di annre så gjekk fram å tebage. Fram å tebage.
Siden Hedda'en hadde skill i midten å vaselin i håret, så va det någen så ikkje forsto atte'ann va fra Straen sånn med ein gang. Å då hendte det atte'ann fekk kjangs. Å då va det sånn med'ann Hedda atte'ann alltid fyllde di hjem. Sama kor di bodde. Enten di bodde inne i Varmen eller i Paradis eller på Storhaug. Heddaen fyllde di hjem, han.
Ein gang fekk han kjangs på ei fra Våland. Hu fant ud atte'ann va fra Straen lenge før di kom te Agent Kiellandsgadå. Hu bodde heilt oppe med Vålandspibå. Å der oppe e det'kje heilt tryggt for strannaongar å gå. Spør kem du vil.
Men Heddaen skydde ingen ting, han. Han fyllde di hjem. Om så Himmelen revna og Helvete sprakk. Ei nye kver einaste lørdag. Te ein nye plass, i ei nye gada. Det va sånn Hedda'en blei så godt kjende ront omkring i byen. Seinare i livet dreiv han det te å ble telegrafbud. Å få fast jobb i Statens tjeneste, så å sei. Bare for det atte du har fyllt så mange jenter hjem.
Så sto'ann der. Hedda'en. I porten ein eller aen plass i byen, ein eller aen lørdag. Å hollt'na i hånnå å såg'na langt inn i auene. Voldigt langt inn i auene. Han konne forresten allri sei om di hadde vært blåe eller brune - auene - det va alltid for mørkt te å se det. Men det brydde'kje Hedda'en seg om. For hans del konne di liga så gjerna ha vært kufiolette.
Hovedsagen for'ann Hedda va jo atte hu hadde någen auer så han konne se langt inn i. Sånn så di gjor på femmen i Verdensteateret. På kina.
Han snakte med di om sjernetåger og, han Hedda. Det va någe så'ann hadde hørrt han onkel Arthor snakka om. Eller han konne snakka om sydhavsøyer med palmer å abekattar, eller någe aent fra ei bog han hadde lest. Han ligte jysla godt å lesa, han Hedda.
Å jentå hu sto der å hørrte på Hedda'en, liga te faren eller ein større bror kom ud å ga Hedda'en ein sablige ein på trynet.
Men tror du'ann Hedda lerte någe av det? Ikkje narr meg te å le. Ikkje Hedda'en, nei. Neste lørdag konne du se'ann på plass på Strøge igjen. Nyvaskte å med vasselin i håret. Liga nystrøgen kver gang. Ja, - den Hedda'en.
Det e'kje sannt atte me onganne fra Straen stal.
Det va någen så sa atte me onganne på Straen va fele te å stela. Det e'kje sant.
På Straen konne du myssta port'monèen å få'ann igjen med ein gang. Me visste jo kem det va så hadde myssta'ann. Det va jo'kje så mange så hadde ein port'monè.
Det e vell'kje steling om du fyge itte ein kålabil så ska te Gassverket for å brenna'ann opp ligavel? I svingen, før du komme te Lilleborg, med siå av Kjerehauen, der dette der allti av någen kålabedar. Det e ein naturlåv så seie at sånn ska det vera. Tror eg. Å då e det vel ikkje gale å plokka opp di der bedane så det'kje ser så rodete ud i gadå. Me konne jo'kje bare hiva di någen plassar for då ville jo någen annre komma å ta di med hjem? Di gjore goe nytta hjemma hos osser i koksommen. Det konne vera kallt på Straen og. Det vett eg. Å det vett du. Når du bare får tenkt deg om.
Men viss det nå ikkje datt av någen kålabedar i svingen, så måtte jo det vera for det atte naturlåvane ikkje virkte. Å det e mistenkeligt. Naturlåvar ska jo virka, det e jo deffor me har di. Å då konne det vel ikkje vera så farligt om ein av oss ongane hoppte opp på lasteplanet for å hjelpa naturlåvane litt, så di kom igang med det di skolle gjørr i den svingen. Eg meine, det va jo bare på løye?
Han så hoppte opp på bilen, han tog allri ein einaste kålabede, han. Han bare hjelpte naturen med låven sin, han, sånn at det datt av någe kål, sånn så det sko gjørr itte regtigt. Å me så plokte opp kålet, med stal det jo ikkje me heller. Det hadde jo dotte av lasteplanet. Å siden det va på gronn av naturen sine egne låvar, så hadde me låv te å plokka det opp å ta det med oss hjem. Tror eg. Viss eg ikkje huske feil. Men det tror eg ikkje at eg gjørr.
Men ka med kobraen då? Ja, ka med den? Spørsmålet e: Stal me kobra eller stal me ikkje kobra? Å det e et godt spørsmål. På hødde med Jevons Logik. E et hål konkret eller abstrakt? Eller den hønå så fysst kom ud av egget? Va det ein dinosaur? Eg vett'kje om det va steling det heller. Men du må bruga nyddå om du ska finna ud av det. Ikkje kokosnyddå. Den e årsagen. Kobraen e virkningen. Sluttproduktet, så di seie i Statoil nå om dagen.
For det fyssta så e'kje kobra kål. Kobra e mad. Kål e brenne. Mad ska du'kje bruga te å laga såba av. Det e naturstridigt. Såba e såba og mad e mad. Det lere du på synndagsskulen, viss du fylle med. Å då må det vera sannt, Ikkje sant?
Det vanskeligaste spørsmålet e om det e steling å setta tollekniven inn i jutesekken å dra'ann nerigjønå sånn atte kobraen får komma ud litt i friske loft. Kobraen sko jo ud av sekken ein eller aen gang aligavel, så om'ann kom seg ud litt før'ann sko, så va vel'kje det så farligt? Friske loft har adle godt av. Kobraen og.
Nå visste me jo atte negranne i Afrika hadde trydd på kobraen foratte ikkje strannaguttane sko eda'ann. Å di, negranne alså, di gjekk barfydde. Det sto i "Kom og Se". Å det bladet e kristeligt. Frykteligt kristeligt. Di kobraanne så negranne hadde trydd på va lette å kjenna fra di annre. Di med tedasmak va trydde på. Di annre va søde å harrlige. Så feide atte fettet rannt nerigjønå monnvigene. Å så søde så alt det sokkeret så me ikkje hadde onna krigen.
For resten så fekk me juling av ein vaktmann, av og te. Viss han fekk tag i oss. Å då har du ligsom sona for synnå då. Viss det va så atte det va steling det der. Han bestefar kallte sånt någe for madauk. Men i sannhedens navn så ska det nevnas at det va helst et udtrykk han brugte når han hadde vært i Alsvig å plokt tytteber. Men det konne jo henna atte det gjaldt kobra òg? Det e jo låv å prøva seg?
Kossen det e å ha det godt.
Det e mange så seie atte onganne idag har det så godt. Herre Jeremias å syge Moses. Di kan'kje veda ka di snakke om. Di så kan seia sånnt.
K'e'det onganne idag har så e så godt? Ein neve tikroningar i neven å ein fod i rauå. Det e det di har. Og det e ikkje godt.
Me hadde gussjelåv ingenting, så deffor va någe forferdeligt møje. For oss. Onganne på Straen. Sama ka det va for någe. Bare det va någe.
Du sko sitt trynet på'na mor når eg kom hjem med ei sinkbytta med sill så eg hadde fått på kaien på ei av sjøttene.
Hu såg på meg akkorat så eg sko ha våre Jesusbadnet så heilt aleina sko metta heile Straen med den sillå.
Regtignok så konne di vera litt fladklemde både her og der, det va jo deffor eg fekk låv å plokka di. Kanskje mangla di et håve her, og ein hale der. Men sill e sill det, sama koss hu ser ud. Det'e'kje alltid at det bare e sjønnheden så telle. Det pledde'u bestemor å sei.
Slomsystrene bodde i et lide hus på Straen. Oppe i Bergene. Di kjende me godt. Di va der når någen va syge eller daue. Å så passte di på oss i Domkjerkå si barnakrybba når morene sto i iskaldt vatn å tredde brisling.
Di va'kje flinke te å koga tomatessuppa. Eg seie det så det va. Det smagte klister av den. Men kanskje kom det av atte adle di soltne onganne ikkje hadde tid te å venta te suppå va kokte heilt ferige?
Vassgrauden va di goe med. Serligt viss di hadde sokker å smøraua. Det konne henna, det og. Å då va det godt.
Ei av slomsystrene hadde hørt atte eg hadde skaft mor'mi sill. Å då sa'u atte mor mi va heldige så hadde meg. Det syntes eg òg. Så der va me enige.
Det e klart atte sånne ord varme godt i ein guttaskrott, men det fylle jo forpliktelsar med det. Du måtte jo gjørr någe med sånt någe.
Ein gang eg va på kaien så va det ein fiskar så ligna på Moses. Han måtte vera fra fortiå han òg. Han sa atte eg konne få så møje sill så eg bare konne hanka. Stakkaren konne jo'kje vida atte eg va fra Straen. Å e det någe så strannaguttar kan, så e det å hanka sill.
Eg fannt ein roll med hesjatråd så låg å slang på kaien. Eg bente av to lange bedar.
Mosesen sto bare å måpte. Så store hankar har han sikkert allri sitt før. For å vera heilt erlige, det tror'kje eg at eg heller har sitt.
Ein ting e å hanka store hankar. Ein heilt aen ting e å bera så store hankar. Eg konne jo'kje la mosessen tro atte eg va et kreg så ikkje konne bera det eg hadde hanka. Så eg slengde hankanne øve skuldrene å vakla bort igjønå Strandkaien med di på ryggen.
Opp trappene fra Nere te Øvra Strandgadå konne eg kjenna koss ståltråen gnog seg inn i di tynne skuldrene mine. Eg beid tennene samen så eg kjende blodsmagen i kjeften når eg drog meg oppover trinnå. Trinn for trinn, trappeavsats for trappeavsats. Meter for meter.
Oppe i Stranngadå satte eg meg ner for å kvila litt. Der eg sadd konne eg se mønet på huset te slomsystrene. Det va'kje lange beden igjen. Det ga nytt mod.
Nå kjende eg nesten ingenting i skuldrene når eg slang hankanne oppå. Kanskje skuldrene hadde vissna vekk?
Eg kom meg opp te huset, opp trappå å knakkte på. Det va hu snillaste systerå så logte opp dørå.
Kjera badn, sa'u å såg rett på meg. Då blei eg litt flaue. Hu tog hankanne så lett så ingenting, di må visst vera voldeligt sterke di så ska ble slomsysterer. Det sa'u bestemor eingang ei slomsyster va med på å bera ei ligkista ud ifra bestastuå.
Slomsysterå, hu snilla, vett du, såg så rart på meg å sa atte det måtte ha vert Jesus så hadde styrt skrittå mine. Det hadde'kje eg merkt någe te, men siden hu sa det sånn så hu sa det, å på den måden, så måtte der vel vera någe i det.
Inni meg kjende eg atte eg blei glovarme å då blei eg redde. Tenk om eg sto der å hollt på å ble frelste. Akkorat så faren te Kallen. Ka sko eg då gjørr?
Heldigvis fekk eg ein bombom av'na, og då gjekk det øve.
Du kan'kje spisa bombom å ble frelste samtidigt. Men kem vett: Kanskje konne det ha gått sånn atte viss eg ikkje hadde fått den bombommen den gangen så konne eg den dag i dag ha gått ront å vert frelste?
Det ska'kje så møje te viss ulykkå e ude.
Nei, den gangen hadde me det godt. Å det e godt.
Litt om sjikk å brug.
Det der med å vera fydde på Straen. Eg lige'kje den. Det va'kje sånn det va.
Adle onganne på Straen visste atte onganne kom drivannes på ei fjøl i Breiavatne å så blei di fiskte opp der. Någen brukte sokkerkavringar te agen, mens annre brukte vinabrødskalkar. Di fekk di hos Oanessen.
Det va någen ongar så kom med storken òg. Men det tror eg va onganne te di fine så bodde på Eiganes å Våland.
Strannaongar kom, som sagt, på ein naturlige måde. Fra Breiavatne.
Ein strannagutt så seinare i livet fjerne seg fra Breivatne bler før eller seinare greben av ein voldsomme hjemlengsel. Då kan'kje ti vidle hestar fra Varhaug holl'ann igjen: Krybane, kravlanne, med krykker eller i rollestol: Di e lette å kjenna igjen når di rammes av den sygå.
Om någen seie någe aent så e det liga tåbeligt så å seia atte det går ann å reisa te månen. Adle vett atte det e umuligt.
Livet va så gussvelsigna enkelt dengangen. Då onganne kom te seg sjøl i Breiavatne, blei fiska opp å kom te Straen. Di gamle blei syge å så daua di, å så kom ligvognå. Det va naturen sin ordning på Straen.
Di så daua kom te Himmelen. Der sko me gå gjønå Perleporten kor'ann Gabriel og han arke'Michael og di annre englanne sto å leste i Livet si Bog. I den sto det møje rart.
Fra Perleporten gjekk det gullgader å der sko adle fra Straen mødast igjen. Akkorat sånn så me gjorde når me mødtes på Strøge eller på Tivolitomtå eller i Bethel.
Det einaste så krevdes va atte me hadde vært snille med kverannre å hadde gitt småfoglanne mad, sånt så det sto i aviså. Å at me ikkje hadde plystra alt for møje på Vonnemaen.
I Himmelen fekk me harper te å spela på å så konne me gå å bada hisst ved Floden. Men då måtte me ha på oss reine onnebokser. Jesus ligte'kje så godt ongar med bremsespor i onnikane. Tror eg.
Det va sikkert prestar og i Himmelen, men eg tror nok at di hadde ein plass for seg sjøl. Sånn så di har det her på jorå. Men blant di så va fra Straen ville det sikkert krela med bedemenner og emiserar og slomsystrer.
I Himmelen va det viktigt å konna salmar. Di sang svert møje i Himmelen på den tiå hadde eg hørrt. Så det øfte me møje på. Det ville jo vera flaut å komma opp te Jesus sitt litna lamm å vera fra Straen å ikkje konna stemma i samen med Himmelens herskarar å Herrens Sebaot (kem e nå Sebaot for ein?).
Eg å Job'aen hadde krangla møje om der va någe å spisa på i Himmelen. Job'aen meinte atte når me blei englar så trengte me ikkje å spisa. Men koffor sko det då vera palmer å sauer i Himmelen viss ingen sko spisa dadlene å kokosnyddene og lammakjyddet?
Nå va det jo sånn at me allri hadde hørrt om någe håvekål i Bibelen. Uden håvekål så kan du'kje laga fårikål. Men di konne kanskje laga et lide merakkels der oppe i Himmelen, så det blei ei råd med litt mad. Inn i mydlå?
Ja, det e nå møje rart med den teologien. Og ikkje bare med teologien, heller. Det va møje rart med møje aent og.
Du konne'kje kalla veret for veret. Då konne det ble dårligt ver. Du måtte sei at'ann va kulsen. Eller at'ann va'kje goe i dag.
Du sa'kje atte solå sjein. Du sa atte nå komme'u Nelly.
Me konne jo'kje veda atte det va di tyske hushjelpene i forrige århondre, så hadde begjynnt med det der. Di va vel driddleie av adle gråtonane gjønå lange vintrar, så når solå kom om våren så slo di di tyske hennene sine samen og sa: Ach, du meine Liebe, guck mal, die Sonnelie! Siden så glømte me "die Sonne" og behollt 'na Nelly.
Å synga med bore va og spinngale. Det va'kje det atte det va synn. Nei, langt derifra. Men det va ett sikkert tein på atte du va spinngalen i håve og ikkje regtige på ein normale måde.
Hu bestemor sa det sånn: Maen visste'kje atte kånå va galen før'ann hørrte atte'u sang med boret.
Så deffor gjorde me ikkje det.
Koffor me hadde så gode plommer.
Kver einaste dag kom det bynner med hestar så sko skos hos smeen.
Av å te, når det va ein snille bonde fekk me sitta på langkjerrå ud'øve Straen.
Me måtte hoppa av i bakken med Fjøsne og på igjen udafor Uhrmagar Wagle, der så bydiktaren, han Reinert Nicolay bodde.
Så satt me der på langkjerrå å sang:
Kem vil vera med å bera Bellesen te gravå? Bellesen e daue med sillabein i magen.
Ittepå ropte me te di annre onganne:
Vil du vera med så heng på.
Så kom di annre onganne å hang på. Di så ikkje fekk plass på kjerrå sprang itte. Eller gjekk framme å hollt i bisselet.
Når me kom fram te smeen derude med Sjømannshjemmet, så fekk hesten fysste vatn i vanntrauet å så fekk'ann litt havre fra havrabyttå. Ittepå der så fekk han på seg mulapåsen med tørrt høy. Å då blei'ann glae.
Någen av onganne hadde vært hjemma å fått ein brødskalk te folaen. Adle va enige om at akkorat den hesten va den finaste i heile verden. På Straen.
På veien tebage te Torjå, konne det henna det atte hesten la igjen någen perer. Di kallte me for hestaperer. Han bestefar va så kleggen itte hestaperene. Han tog di rygannes varme med seg te omboplommetreet - det så danskane kalle for Mira Bella - det sjynna synet. Treet sto neri baggåren me siå av rabarbraen. Raballderen, så me sa.
Det va deffor me alltid hadde så goe plommer. På Straen.
Koffor me ikkje gjekk i kjerkå.
Me va'kje mindre gudelige enn annre folk i byen. Men det va nå rart med det, kjerkå va ligsom bare for julen, og te døybing og jifting og sånt. Å det e'kje dagligdags jøremål på Straen heller.
Det va så alvårligt å høgtideligt i kjerkå. Der måtte du vera fint kledde. Helst med svarte kler. Å så måtte du vera nyvaskte.
Det e kje allti det passe å vera nybada. Å bada toåtreddeve stykker e'kje gjort i ei hånnavenning. Det går med uhorveligt mange stampar varmt vatten å møje brenne te ein sånnein operasjon.
Onkel Lauritz - Laua'en vett du - sa at kjerkene va'kje verken for kommenistar eller babtistar. Ka'ann nå måtte meina med det. Jaffal va kjerkene et lide steg for fint for arbeisfolk. På Straen.
Nei, då følte me oss merr hjemma i kapellet når me sko begrava någen. Det hørrte ligsom merr te oss, det. Det va den veien me hadde gått, generasjon itte generasjon. Jo, der hørrte me hjemma.
For oss va det gudeliga møje nærmare. Det va Frelså å Betanien, Duesalen å Bethel, Medodistanne å Tabernagelet.
Av adle plassar på jorå va Frelså det nærmaste du kom Himmelen. Adle visste atte kagene i Frelså va nommer ein ta ballen.
Ingen plassar va der merr rosiner å sokkatar i bollene enn i Frelså. Ingen plassar va der merr melis i glasuren på kringlene enn i Frelså. Han va kjokke å kvide å smørt drusaligt ud øve heila kringlå.
Han bestefar sa atte kringlene i Frelså va reina sjera frelså. Vissete atte du e glae i kager, å det va me jo. På Straen.
I Frelså va det ikkje så gudeligt atte du ikkje konne komma inn. Sjøl om du va fra Straen. Der va der'kje någe diddel å daddel, bare kom så du e. Sa di. Å det stemte. Di meinte det òg.
Ein ting te va fint med Armèen: Di snakkte sånn at folk forsto ka det va di sa. Å det e det'kje adle så gjørr. På kjøbe, så å seia, fekk du kaffi å kager å årasalg å strengamusikk. Å så va der mange pene damer i bonettar så va snille med oss. Sjøl om me va fra Straen.
Me passte godt på ikkje å snakka om kagene. Me ville'kje atte folk sko tro at onganne fra Straen va hole. Det e jo så adle vett, ei dødssynn. Då e det bere å sua på fingen å se vemodige ud liga te någen såg deg og ga deg ei kaga. Det slo allri feil.
Av å te måtte me legga oss på kne å be te Jesus. Det va'kje så farligt, for då fekk me allti kager ittepå. Å då smagte di ekstra godt, me hadde ligsom gjort oss fortjente te di då.
Men prestanne. Du konne allri vera trygge på di. Du konne nok forstå någe av det di sa viss du fyllde godt med. Jaffal te å begjynna med. Men lengre neri lekså blei det liksom meir inviklatift.
Når du kom så langt ner i lekså atte di sko forklara det så di nettopp hadde sagt, å så du trodde du hadde forstått, då forsto du atte du ikkje hadde forstått piftå av någen ting. Derifra å ud gjekk alt bare i baddel. Både for oss og for presten.
Når me kom te Ammen forsto me at prestar forsto me jaffal ikkje.
Nei takka meg te Frelså. Der va der ild å blo så det spruta. Når du hørrte sangen:
Foll det gamla merke ud, foll det ud! Foll det gamla merke ud, foll det ud! La det vaie over Norges ungdoms dag! Foll det gamla merke ud, foll det ud.
Ja, då gjekk det bibringar opp å nerigjønå ryggraden på ei ongasjel, å me følte oss kalla te å dra i koffor ein slags krig det enn sko vera. Det va omtrent så på ein kåbboyfilm på femmen når du hørrte trompetanne å visste atte kavalleriet va på vei.
Det va sånn ei saft å sånn ein sus i Armeen sine sangar atte samen med varme sjokkolade og boller så va me sikre på atte Jesus umuligt konne vera så langt vekke.
Forat du ikkje ska sidda igjen med det inntrykket atte me va Guds beste barn på jorå, så må eg innrømma atte me òg hadde annre sangar: Me konne synga for fodle hals:
Kom, kom, kom te Frelsesarmèen. kom så dridafoll du e. her e suppa her e sill her e nettopp ka du vil, bare du vil hørra Rådagjengen til.
Men di sang me hjemma på Straen. I Armèen sang me bare di fine sangane.
Men kanskje va det någe sant i di sangane me sang på Straen òg?
Ka så konne henna på Kaien.
Me va'kje så fattige så folk ville ha det te. Klenå konne nok vera lappete, men allri fillete. Å reine va di, jaffal om mårrningen.
Det e klart atte morå mi blei leie seg visste atte eg va sjeden om kvelden. Men hu trøsta seg med atte di sjittnaste onganne va di så va di friskaste. Viss di ikkje va syge då. Men då blei di'kje sjittne. Å så sa'u atte det va bere med ein sjeden onge enn ei sjedå sjel. Men det e òg klart, atte'u itte å ha arbedd fra tilige mårrningen i iskallt vatten på hermeten, så e det'kje fyse å måtta gå ner i ein råe jorkjellar forte å fyra opp onna klesgrydå for å vaska kler. Ikkje sant?
Så deffor så prøfte me jo å holla osser reine. Så godt me konne.
Men, ka ska du nå gjørr, når du ska ha tag i den littne fristannes dråben med brune siropp så ligge heilt neri bånnen på ei ellers tomme siroppstynna? Tynnå står jo der på kaien å ligsom trygle å ber om atte du må slikka i deg det tynna siroppslaget i bånnen.
Du e liden å tynne å tynnå e høge å jube. Du klatre opp, strekke deg ner mot båtten å boms, så står du der. Med håve neri siroppen å håret klistra fast i bånn. Du vrenge håve opp sånn atte tongå komme te, å så begjynne du å slikka. Slikk, slikk. Någe ska du ha igjen for uleilighedå.
Det ville jo vera reina harrådå om du krabba opp av tynnå uden å slikka, når du fysst har dotte neri.
Sama koss du snur å vende deg neri i ei tynna, siroppen komme te overalt. I håret, på klenå, på øyenbrynå og på hennene.
Dess merr du venne deg, jo merr siropp bler det på deg. Der'ann ikkje ska vera. Te å med neri bokselommane, kossen nå det må ha godt te.
Det e klart atte ei mor grine littegrann på nasen når hu får se koss det står te. Men itte ein klem så ittelade siropp på kjinnet og i håret hennas, å mange omforladelsar, så må hu jo le litt hu òg.
Å så hadde eg jo litt siropp i ein fiskabolleboks så eg hadde fått skrapt samen der neri tynnå. Den kom vel med på sjevå. Bare spørr'ann bestefar. Den dag i dag kan eg hørra koss han smatta.
Kaddeva me hadde å gleda oss øve.
Då Tivoliet forsvant fra den Cirkustomtå så me kallte for Tivolitomtå, men så egentlig va ein del av Kiellannane sitt Bergene, då flytta gleå samen med Tivoliet udøve te Bjergsted.
Gleå besto'kje bare av di sterke mennene så konne bøya jernstenger med tennene, eller damene med barter eller negranne så spelte banjo men som egentligt va fra Flekkefjord.. Di hadde brukt omsverta for te å ble negrar. Det va heller'kje hu fina damå så stupte ner i et vaskevannsfad.
Nei, både di å folkå på sjydebanane å i ballhivingå eller pylsebuene, di va adle samen bare et påskudd for folk på Straen te å komma samen for å radla.
Te å med hu oldi måtte innom så snarast, sjøl om hu alltid sa atte vonnemaen hollt te der. Kanskje det va han hu håpte på å få et lide glimt av?
Mange ganger har eg onnra meg øve atte vonnemaen alltid holdt te der så det va kjekkast. Kanskje han ikkje va så forskjellige fra oss annre så folk ville ha det te? Kanskje han savna sellskab med någen?
Me, onganne, gjekk med auene på stilker å kjikkte ner i grusen. Det hende titt atte fodle folk eller bynner i byen hadde myssta någen småpengar uden atte di merkte det. Om di hadde merkt det så hadde di vel ikkje fonne di alligavel. Det va vel deffor di va fodle, så di ikkje sko bry seg så møje med småpengane sine.
Det konne og ha våre udeseilarar så hadde vært på langfart, for di penganne med fant konne vera fra både det eina å det annra lannet. I mørknå e adle kattane gråe, så deffor konne du få sjyda for ein greske tiøring eller ka nå di pengane hette. Det så sto på di va gresk for oss. Du konne få ei pylsa og for ein sånne penge, men du måtte passa på å legga'ann fra deg når det va møje folk så ingen såg kem det va så hadde lagt fra seg den pengen. Du konne få sennep på pylså og, då.
Ein gang hadde eg ei forrektige norske krona. Di vekslepengane eg fekk igjen då må ha vert heile omsetningen den ugå i greske tiøringar.
Ein gang fant me ei mogga med laddevin. Den logta felt å smagte godt, itte kvert. Fysste tog me ein slork kver å så tog Hedda'en to, siden han va stysst. Så tog me og to slorkar å då smakte det både godt å vonnt på sama tiå. Rart det der.
Det så låg på botten va biringt. Ikkje edanes, så'ann sa, Hedda'en. Han va den fysste så spydde. Me annre hadde passt oss. Me hadde satt tongå føre flaskeåbningen når me drakk. Det hadde'kje Hedda'en gjort. Men det sko'ann ha gjort. Det fant'ann ud ittepå.
Me fekk juling då me kom hjem om kvelden. Det va forresten bare ein lusing. Ein øyrevarmar. Ongar ska'kje logta laddevin når di komme hjem fra Tivoli, sa'ann bestefar. Så der gjekk ein grense. På Straen òg.
Men tebars te Tivoliet. Det va mange på Straen så konne spå i kaffigrud. Viss boblene gjekk te den eina siå så sko du reisa te sjyss. Men siden han så sko reisa te sjyss allerede hadde pakkt skipssekken å sadd me mønstringspapirene i hånnå, så va jo'kje det så vanskeligt å spå. At'ann sko reisa te sjyss, meine eg.
Spåkånene på Tivoliet di brukte'kje kaffigrud. Nei, tenk det òg. Di hadde krystallkuler å kortstokkar å konne se både i framtiå å i bagtiå.
Di va egta sigøynarar med blomsterkjolar å kålsvart hår å svarte silkesjal med røe roser og svarte frynser. Di røykte krittpiber å ei tygde skrå. Di hadde kjokke ringar av egta gull i øyrene. Eg tro jaffal atte di va egta, men Hedda'en sa atte det va egta joggel. Det va jaffal sant atte adle sigøynerspåkåner va voldigt kjokke.
Di konne spå koss det sko gå deg siden i livet, kem du sko ble jiffte med å kor mange ongar dokker sko få. Viss du va jenta så sko du alltid ble jiffte med ein så va høge å mørke eller høge å lyse. Å adle sko få komma ud å reisa å så sko di få et brev å så sko adle ble jyseligt rige å leva lenge i lannet å få mange ongar så adle va pene i tøyet å snille.
Eingang så gjømde eg å hu Mabbles å Stintå oss bag teltet te sigøynaranne. Det va tri stykker av di. Å vett du ka? Di snakkte akkorat sånn så di gjørr på Bakkeland.
Ta den på spongen å mal'ann grønne, viss du kan.
Eg har allti lurt på kor di har lert å snakka sånn så di gjørr på Bakkeland?
Kunstner min pige du maler.
Du gråd å all tenners gnissel så det blei songe på Straen. Eg tror'kje det fantes så mange orgler å pianoer, men musikk, det va der. Det kan du ta deg ei pera på.
Instromentene va harpeleikar med den litne spagen du vett, den så du konne skjifta mydlå dur å moll med. Så va der mandolinar, flade å kulemagar, med åtta eller tolv strengar, banjoar i adle fassongar, mandolin-banjo, kortbanjo å sydamerikanske langbanjoar, sånne med ein liden ekstra g-streng mitte på. Øve bassane. Så va der marakassar å monnspel i adle fassongar.
Bassmonnspelet va det styssta. Det va egentligt to monnspel i ett. Det va'kje stysst på størrelse, men i lyd. Det bromde felt, kan du tru. I ei lidå stua.
Det styssta va harmonimonnspelet. Det konne spela adle akkordane. Så va det solomonnspelå, både kromatiske å durspel. Spørr om det va musikk på Straen. Svaret e: ja. Det va musikk på Straen.
Gissa om der va gitarrar på Straen. Det va der. I kvert et hus, mesten på kvert einaste rom. Der ein eller to va forsamle va alltid gitarren ein av di.
Det va fordetatte halla Straen va i Frelså. Å i Frelså har di strengamusikk. Det va det svaga kjønnet så va der. Å di spelte på gitar eller vifta med tamburinanne. Å så sang di. Herre Jeremias koss di sang. Englar synge'kje finare, tror eg.
Ei hadde ein klokkeklare sopran så fine så den finaste kjinasilken. Hu va mor mi. Ei tante hadde alt. Alt-stemme, alså. Men adle hadde stemmer å adle konne synga. Enten di va stivpynta te trengsel eller steigte fisk eller låg på golvet å kneskurte det trekvitt.
Det å synga på Straen va bare ein aen måde å sei atte du va med helså. Viss du ikkje va syge. Men sjøl det konne ikkje få deg te å onnlada å gje fra deg et pip, sånn i ny og ne.
Med tri frelsesarmè-greb så konne du komma deg fram her i verden. Med D-A-G-grebå konne du spela ka du ville. Ikkje bare frelsesmusikk, nei, tenk det òg, du konne spela både jazz å swing, å cowboy-sangar å negersangar, sånn så oul-man-rivver, å sånnt.
Cowboy-sangar va nokså avangserte å spela. Med høyrå måtte du bevega hånnå i et åttatal å passa på å snerta strengane både på oppturen å nerturen. På toppen måtte du få med deg bassane. Å det va'kje lett.
Når någen spelte på spisesjeier å någen lagte innvikla rytmer med trommestikkene å ein onkel jodla, så va det så du va langt ude på prerien. Du konne nesten se adle indrianeranne så sto ronnt å klappte takten.
Kor musikken kom fra? Det må foglanne veda. Det va vel helst fra seiloranne så hadde vært i Junaiten å Karibien eller på sydhavsøyene der'u Lola springe ronnt i palmesjørt
Någen sangar kom regannes med di musikalske klovnane te Tivoliet. Någen kom samen med'na Lapp-Lisa te Stavanger. Någen blei framførde av søstrene Hals eller brødrene Håve, eller ka det va di hette adle sangduoanne så rekte ronnt omkring på julatresfestanne.
Hu Lapp-Lisa va någe for seg sjøl. Det nytta'kje å ha henne i Tempelet, Nei då va bare Betannien stort nok. Bitte lidå va'u, men når hu å nieså, hu Sega sto der på scenen å sang fysste å aen stemme på "Barnatro" eller "Bred dina vida vänger, O Jesus över mig", så gjore'u gamle arbeideransikter om te badnaromper. Der blei folld henner så vel aldri någen gang før har vært follde, det rant tårer fra auer så lenge hadde vært så tørre som ørkenen sin sand.
Då hu slokna for allti på sygehjemmet langt der oppe i Karasjokk eller kor det va, så va det så ein av oss på Straen hadde fått hjemlåv av'an Jesus. Men sanganne lod'u vera igjen på Straen. Å vera Strannagutt e å vera Lapp-Lisa-frelste...
På Risbakken spelte vinden med sordin.
Lykkelige e di så har hatt oldemødre i Waisenhusgadå og ei bestemor på Risbakken.
Når du låg å sko såva i kottet på Risbakken hadde du naturen rett øve håve. Bare någen bordbedar å någen tagpanner mydlå deg å sjernene.
Når det blåste jamnt, så va lyden fra telefontråane så ein cello med sordinen fastklemt. Den dybe tonen svingde itte så vinnen va.
Men når han drog på og det blei kuling med storm i kastå, blei lyden i telefonstolpanne så eit heilt orkester.
Celloen med sordinen låg i botten. Oppå den låg di annre strygaranne i ein slags balkansk korsang skreve ud for orkester.
Knirkingå i ledningefestene i husveggen, tagpannene så rugga rytmisk på seg, ga tankane loft og drømmane vinger.
Bare ein gang seinare har eg hørt den same nydelige musikken. Det va då eg va fysstereisgutt i Stillehavet og sto udkikk på bakken.
Øve meg hang Sydkorset, i takkelagen spelte Vårherre den same sangen så eg hadde hørt i kottet på Risbakken.
Den med sordin.
|
Den goa gadå |
