1.
AMAÇ ve KAPSAM
Bir ana ortaklığın kontrolü altında bulunan bir grup
işletmenin konsolide finansal tablolarının hazırlanmasına ve sunumuna ilişkin esasları
belirler.
Konsolide finansal tablolar ana ortaklığın tüm bağlı ortaklıklarını
kapsar.
İşletme birleşmeleri sırasında ortaya çıkan
şerefiye de dahil olmak üzere, işletme birleşmeleri ile ilgili muhasebeleştirme
işlemleri ve bunların konsolidasyon üzerindeki etkileri bu prosedür kapsamında
değildir. (bakınız: Ref:"İşletme Birleşmeleri")
2.
TANIMLAR
Hesap: İşletmenin gerçekleştirdiği parasal faaliyetlerin muhasebe kayıtlarına
alınmasında ve izlenmesinde kullanılan, faaliyetlerin içeriklerine göre oluşturulmuş
sınıflamalardır.
Hesap; her biri farklı anlamlara gelebilecek çeşitli kırılımlardan oluşabilir.
Uygulamalarda, Şirket, Maliyet Merkezi, Muhasebe Hesabı, Banka kodu,
Şirketlerarası, Ürün, Proje ve İşletme kodu gibi kırılımlara rastlanabilir.
Defteri Kebir Hesabı (Ana Hesap): Muhasebe hesaplarının ilk hanesi hesap
sınıfını, ilk iki hanesi hesap kümesini, ilk üç hanesi ise Defteri Kebir
hesabını ifade eder.
Hesap Planı: Bir işletmede kullanılan tüm hesapların, sistemli ve gruplandırılmış
olarak yer aldığı listedir. Tüm hesap kırılımlarının bütün değerleri bu listeye
dahildir.
Defter (Muhasebe Defteri): Bir veya birden fazla işletmenin muhasebe
işlemlerinin kayıt altına alındığı, aynı hesap planı, takvim yapısı ve
fonksiyonel parabirimini kullanan kavramsal yapıdır.
Konsolidasyon: Bir ana ortaklık ve bu ana ortaklığın tamamen ya da kısmen kontrolünde
bulunan bağlı ortaklıkların ya da başka bir işletme ile müştereken yürütülen iş
ortaklıklarının mali tablolarının, bir birleri ile olan borç, alacak ve sermaye
ilişkileri ve gelir-gider işlemlerinin uygun yöntemler ile elimine edilerek
birleştirilmesidir. Farklı muhasebe standartlarında kayıt tutan defterlerin
konsolidasyonu birbirlerinden ayrı olarak yapılır.
Konsolidasyon Mimarisi: Konsolide edilecek ana ortaklık ve bağlı işletmeleri
ve defterleri, bunların veri kaynaklarını, verilerin transfer yöntemlerini, konsolidasyon
hiyerarşisini, konsolide kayıtların ortamını, hesap planını, defterini ve
konsolidasyon dönemlerini tanımlayan genel çerçevedir. Konsolidasyon mimarisi
tek seviyeli bir konsolidasyon yapısını tarif eder, konsolide mali tablo
hazırlanacak her bir ana ortaklık seviyesi ve defter için ayrı bir
konsolidasyon mimarisi oluşturulur.
Konsolidasyon Hiyerarşisi: Bir ana ortaklığın konsolide defterinin oluşmasında
kullanılan alt defterlerin, en altta mutlaka bir bireysel defter olacak şekilde
dallandırılmasıyla oluşan hiyerarşik yapıdır.
Konsolidasyon Hesap Planı: Bir veya birden fazla konsolidasyon kodu tarafından
kullanılması amacıyla oluşturulan hesap listesidir.
Konsolide Finansal Tablolar: Bir grubun finansal tablolarının tek bir işletme
gibi sunulduğu finansal tablolarıdır.
Kontrol: Bir işletmenin faaliyetlerinden fayda sağlamak amacıyla, söz konusu
işletmenin finansal ve faaliyet politikalarını yönetme gücüdür.
Kontrol Gücü Olmayan Pay (Azınlık payı): Bağlı ortaklığın doğrudan
ya da dolaylı olarak ana ortaklığa ait olmayan özkaynağıdır.
Ana Ortaklık: Bir veya daha fazla bağlı ortaklığı bulunan işletmedir.
Bağlı Ortaklık: Adi ortaklıklar gibi tüzel kişiliği olmayan işletmeler de dahil olmak
üzere, başka işletme (ana ortaklık olarak bilinen) tarafından kontrol edilen
işletmelerdir.
Bireysel Finansal Tablolar: Bir ana ortaklık, bir iştirakte yatırımı olan bir
işletme ya da müştereken kontrol edilen bir işletme yatırımcısı tarafından
sunulan ve yatırımların raporlanan faaliyet sonuçları ya da net aktifleri
yerine doğrudan özkaynak payına dayalı olarak muhasebeleştirildiği finansal
tablolardır.
Finansal Standartlar Seti: Bireysel veya konsolide muhasebe defterleri ve finansal
tabloların oluşturulmasında ve sunumunda kullanılan standartlar, yorumlar ve
çerçeveler bütünüdür. UFRS, XX-GAAP, TFRS gibi birbirinden farklı standartlar
seti bulunur.
Ek Konsolidasyon Verileri: Konsolidasyon sürecinde, muhasebe kayıtları dışında
düzeltme ya da eliminasyonlar için gerekli verilerdir. Örn: Sermaye payları
dağılımı.
BSD: Bilgi Sistemleri
3.
PROSEDÜR
Bu prosedür, muhasebe kayıtlarının ve konsolide mali tablolarının
zamanında ve doğru olarak hazırlanması ve raporlanması için gerekli iş
adımlarını tanımlamak için oluştrulmuştur.
Grup şirketlerine ait mali tablo bütçelerinin ve
bunların revizyonlarının konsolide edilmesi için gerekli işlemler, bu prosedür
kapsamı içerisinde değildir.
3.1.
Konsolidasyon Mimarisi Yönetimi
Bu
prosedür adımı ile, her hangi bir seviyedeki konsolidasyon işleminin ve özelliklerinin
tanımlanması, şirket defterlerinin eşleştirilmesi ve bu işlemler için gerekli
ortamların ve kullanılacak metodların belirlenerek atanması amaçlanmaktadır.
Konsolide
mali tabloları oluşturulacak ana ortaklık şirketinin ve kullanılacak finansal
standartlar setinin belirtildiği Konsolidasyon Mimarisi Dökümanı (Ref:
Konsolidasyon Mimarisi Dökümanı) oluşturulur. Bu dökümanda hedef kayıt ortamı,
fonksiyonel parabirimi, muhasebe dönemleri, hesap planı ve muhasebe defteri
belirlenir. Konsolide edilecek şirketler, defterleri, ilgili kayıtların hangi
ortamdan hangi yöntem ile transfer edileceği bu dökümanda kayıt altına alınır.
İlgili konsolidasyon defterinin konsolidasyon hiyerarşisi de bu döküman ile
kayıt altına alınır.
Konsolide
kayıtların tutulacağı ortamda kullanılacak hesap planı, muhasebe dönemleri,
para birimi ve muhasebe defteri ve eşleştirme kümeleri tanımlı değil ise bu
tanımlamalar yapılır ve ilgili dökümanda kayıt altına alınır.
Konsolidasyon
Mimarisinde yapılacak revizyonlar, ilgili revizyon talebinin Konsolidasyon Sorumlusu’nun onayı ile
gerçekleştirilir.
Konsolidasyon Sorumlusu ve her hangi bir
konsolidasyon mimarisindeki değişikliğin, diğer mimarilerdeki etkilerini öngörmek
ve gerekli değişiklikleri yapmakla yükümlüdür.
Muhasebe kayıtları
dışındaki Ek Konsolidasyon Verileri’nin
hangi şirket tarafından hangi ortama hangi yöntem ile yerleştirileceği de bu
adımda belirlenir ve Konsolidasyon Mimarisi Dökümanı’nda kayıt altına alınır.
Bu ortamların teknolojik olarak gerçekleştirilmesi BSD sorumluluğunda ve BSD
tarafından belirlenmiş prosedürlere göre gerçekleştirilir.
3.2.
Hesap Planı Yönetimi
3.2.1.
Konsolidasyon Hesap Planı Oluşturma/Güncelleme
Bu adım,
bir ya da birden fazla konsolidasyon için kullanılabilecek hesap planının
oluşturulması ve güncellenmesini amaçlar.
Şirket
hesap planlarının oluşturulması ve güncellenmesi, bu prosedür kapsamında
değildir. Bununla birlikte şirketler hesap planlarını oluştururken, bu
prosedürde belirtilmiş olan ya da sonradan ortaya çıkabilecek gereklilikleri
yerine getirmekle sorumludurlar.
Bir
konsolidasyon mimarisi tanımlanırken, mevcut hesap planlarından herhangi
birinin bu konsolidasyon için kullanılamaması durumunda Yeni Hesap Planı
Tanımlama Talep Formu (Ref: Yeni Hesap Planı Tanımlama Talep Formu) nun Grup
Konsolidasyon Sorumlusu tarafından değerlendirilmesi ile yeni bir hesap planı
tanımlanır.
Yeni
hesap planı tanımlamasının ilk adımı, hesap kırılımını ifade eden segmentlerin
ve bu segmentlerin kullanacağı değer kümesi tanımlamalarının belirlendiği bir
hesap planı yapısının oluşturulmasıdır. Hesap planı yapısı, Grup Konsolidasyon
Sorumlusu tarafından Hesap Planı Dökümanında (Ref: Hesap Planı Dökümanı) kayıt
altına alınır.
Hesap
Planı yapısındaki her bir segmente ait değer kümesi için yasal, yönetsel ve
eliminasyon amaçlı gereksinimleri karşılayacak üst hesaplar ve bu üst
hesapların kapsayacağı alt hesap aralıkları belirlenir. Muhasebe hesabı
segmenti için en az defteri kebir hesabı düzeyinde üst hesap belirlenmelidir.
Üst
hesapların altında, yönetsel amaçları karşılayacak alt hesaplar belirlenir ve
Hesap Planı Dökümanı’nda kayıt altına alınır.
Segment
değerlerinin birbirleri ile bileşimlerini sınırlayan çapraz doğrulama kuralları
belirlenir.
Hesap
değerlerinin içerebilecekleri değerler ile ilgili kurallar belirlenir ve Hesap
Değerleri Geçerlilik Kuralları (Ref: Hesap Değerleri Geçerlilik Kuralları)
dökümanında kayıt altına alınır. Bu kurallardaki değişiklikler bu dökümanda
kayıt altında tutulur.
Onaylanmış
Hesap Planın’nın yapısı,değerleri ve doğrulama kuralları, Hesap Planı
Dökümanı’na göre sistemde tanımlanır.
Tanımlanan
Hesap Planı, grup şirketleri Mali İşler yöneticileri ve Şirket Konsolidasyon
Sorumluları ile paylaşılır.
Konsolidasyon
hesap planı yapısındaki herhangi bir segment için bir hesap tanımlanması ya da
değişikliği gereksinimi ortaya çıktığında Grup Konsolidasyon Sorumlusu’na Hesap Planı Güncelleme Talep Formu (ref: Hesap
Planı Güncelleme Talep Formu ) nun iletilmesi ve Grup Konsolidasyon Sorumlusunun
talebi değerlendirmesi ile ilgili tanımlama ve değişiklik gerçekleştirilir.
Yapılan değişiklik hakkında grup şirketleri konsolidasyon sorumluları
bilgilendirilir.
3.2.2.
Konsolidasyon Hesap Planı / Şirket Hesap Planları
Eşleştirme
Bu adım,
ana ortaklık ya da bağlı ortaklık hesap planlarının, konsolidasyon mimarisinde
tanımlı hesap planına eşleşmelerinin yapılmasını amaçlar.
Yeni bir
konsolidasyon mimarisi oluştuğunda, bir konsolidasyon mimarisine yeni bir
şirket eklendiğinde, ya da mimari kapsamındaki şirketlerin hesap planlarında, eşleşme
güncellemesi gerektiren bir değişiklik olduğunda, bu prosedür adımına uygun
olarak hesap eşleşmeleri güncellenir.
Konsolidasyon
mimarisine yeni bir defter eklenmesi nedeni ile bir hesap planının ilk defa
eşleştirmesi yapılacak ise, grup konsolidasyon sorumlusunun talebi
doğrultusunda şirket konsolidasyon sorumlusu tarafından hesap eşleştrimesi hazırlanır.
Hazırlanan eşleştirme grup konsolidasyon sorumlusunun kontrol onayı ardından
Hesap Planı Eşleştirme Dökümanı (Ref: Hesap Planı Eşleştirme Dökümanı) ‘nda
kayıt altına alınır. Hesap Planı Eşleştirme Dökümanına uygun olarak sistemde
eşleştirme tanımlamaları şirket konsolidasyon sorumlusu tarafından
gerçekleştirilir.
Bir hesap
planının konsolidasyon mimarisine ilk eklenmesi sonrasında şirket hesap
planındaki veya konsolidasyon hesap planındaki değişiklikler nedeni ile gerekli
güncellemeler, şirket konsolidasyon sorumlusu tarafından Hesap Planı Eşleştirme
Dökümanı altında kayıt altına alınır. Grup konsolidasyon sorumlusu değişiklik
hakkında bilgilendirilir. Şirket konsolidasyon sorumlusu, ilgili değişiklikleri
sisteme tanımlar.
Hesap
planı eşleştirmelerinde göz önünde bulundurulacak kurallar, Grup Konsolidasyon
Sorumlusu tarafından güncellenen ve paylaşılan Konsolidasyon Hesap Planı Eşleştirme
Kuralları Dökümanı (Ref: Konsolidasyon Hesap Planı Eşleştirme Kuralları
Dökümanı) içerisinde yer alır. Eşleştirmenin bu kurallara uyumlu bir şekilde
gerçekleştirilmesi, Şirket Konsolidasyon Sorumlusu’nun sorumluluğundadır. Grup
Konsolidasyon Sorumlusu’nun, eşleştirmelerin, tanımlı kurallar ile uyumlu olup
olmadığını denetim sorumluluğu bulunur.
3.3.
Konsolidasyon Yönetimi
3.3.1.
Planlama
Bu
prosedür adımı, konsolidasyon işlemlerinin, karar verme süreçlerine en uygun
zamanda ve içerikle katkı vermesini sağlamak amacıyla zaman ve sorumluluk
dağılımı planlamasının gerçekleşmesini sağlar.
Bu
planlama, Grup Konsolidasyon Yönetimi Politikası’nda (Ref: Grup Konsolidasyon
Politikası) belirtilen dönemsellikte ve belirlenmiş zamanlama hedeflerini
karşılayacak şekilde gerçekleştirilir.
Grup
Konsolidasyon Sorumlusu, gelecek 12 aya ait konsolidasyon takvimini hazırlar. Konsolidasyon
takvimi, Konsolidasyon Planı Dökümanı (Ref: Konsolidasyon Planı Dökümanı) ‘nda
kayıt altına alınır.
Bağlı
şirketler tarafından belirlenmiş olan konsolidasyon
1. sorumluları ve 2. sorumluları teyit edilir, sorumluları isimleri grup
konsolidasyon sorumlusu tarafından Konsolidasyon Planı Dökümanı’nda kayıt
altına alınır.
Konsolidasyon
Planı Dökümanı’nda, planın yayınlanacağı kişiler kayıt altına alınır.
Bir
önceki ayın kapama performansları Konsolidasyon Planı Dökümanı’nında kayıt
altına alınır.
Konsolidasyon
Planı Dökümanı, dökümanda belirlenmiş kişilere yayınlanır.
3.3.2.
Veri Transferleri
Grup
Konsolidasyon Sorumlusu’nun, konsolide mali tabloları oluşturabilemsi için
gereksinim duyduğu muhasebe sonuçları ve ek konsolidasyon verilerinin
konsolidasyon ortamında zamanında ve doğru bir şekilde oluşmasını amaçlar.
Şirket
konsolidasyon sorumluları, raporlama dönemine ait muhasebe sonuçlarıyla ek konsolidasyon
verilerinin zamanında ve doğru olarak transferi ile sorumludur.
Veri
transferi, Konsolidasyon Mimarisi Dökümanında belirtilen teknoloji alt yapısı
ve yöntemleri ile, Konsolidasyon Planı Dökümanı’nda belirlenmiş sorumlular
tarafından yine aynı dökümanda yayınlanmış takvime göre gerçekleştirilir.
Transfer
edilen verilerin, Hesap Değerleri Geçerlilik Kuralları Dökümanı’nda (Ref: Hesap
Değerleri Geçerlilik Kuralları Dökümanı) belirtilen kurallar ile uyumluluğu
gereklidir. Bu amaçla, transferden önce Şirket Konsolidasyon Sorumlusu
tarafından verilerin kontolü yapılır ve gerekmesi durumunda düzeltmelerin
yapılması sağlanır.
3.3.3.
Eliminasyon ve Düzeltmeler
Transfer
edilen muhasebe kayıtlarının hesap eşleştirme kontrolleri ve hesap değerleri
geçerlilik kontrolleri gerçekleştirilir. Kontrol sonucunda düzeltme gerekliliği
ortaya çıkarsa, ilgili şirket konsolidasyon sorumlularının gerekli düzeltmeleri
yaparak veri transferi adımını tekrarlamaları istenir.
Konsolidasyon
mimarisinde belirtilmiş tüm defterlerin transferi gerçekleştirildikten ve
doğrulandıktan sonra tüm kayıtlar belirtilmiş konsolidasyon defterinde
birleştirilir.
Birleştirilen
muhasebe kayıtlarında ana ortaklık ile bağlı ortaklıklar arasındaki ve bağlı
ortaklıkların birbirleri arasındaki borç, alacak ve sermaye ilişkileri ile
gelir ve gider işlemlerinin eliminasyonu yapılır.
Ana
ortaklığın her bir bağlı ortaklıktaki yatırım tutarı ve bağlı ortaklıkların
özkaynaklarından ana ortaklığın payına isabet eden tutarlar elimine edilir.
Konsolide
edilen bağlı ortaklıkların dönem kar veya zararından kontrol gücü olmayan
paylara (azınlık paylarına) isabet eden tutarlar ayrıştırılır.
Konsolide
edilen bağlı ortaklığın net aktiflerinden, kontrol gücü olmayan paylarına
(azınlık paylarına) isabet eden tutarlar, ana ortaklığa isabet eden tutardan
ayrıştırılır.
Bunlar
için;
1. Grup içi
bakiyeler, işlemler, gelir ve giderler elimine edilir.
2. Grup içi
işlemler nedeniyle oluşan stoklar ve duran varlıklarların maliyetine dahil
edilen kar veya zararlar elimine edilir.
3. Kar ya da
zarar ve diğer kapsamlı gelirin her bir bölümü ana ortaklık hissedarlarına ve
kontrol gücü olmayan paylara aktarılır.
4. İmtiyazlı
hisse senedinin söz konusu olduğu durumlar için ana ortaklık payına düşen kar
zarar hesaplanır.
5. Ana
ortaklığın, bağlı ortaklıklardaki kontrol kaybına neden olmayan sahiplik oranı
değişimleri ile ilgili düzeltmeler yapılır.
6. Her hangi
bir bağlı ortaklık üzerinde kontrolün kaybedilmesi söz konusu ise, kontrolün
kaybedilmesi ile ilgili işlemler yapılır.
3.3.4.
Raporlama
4.
REFERANSLAR