İkinci mesele:
Ulemanın çoğunluğuna (cumhur) göre, madum (yok), bir “şey” değildir. Bizce bu yaklaşım doğrudur. “Şey” in, mevcut olan, var olan demek olduğu ifade edilir. Buna dayalı olarak denilir ki: Bu durumda yüce Allah’ın varolmayan şeylere kadir olmaması gerekir. Bunun anlamı, Allah, yaratmadığı bir şeye kadir değildir, demektir. Bazı bid’atçı gruplar bu görüşü savunmuşlardır. Diyorlar ki: Allah, ancak irade ettiği şeye kadirdir,irade etmediğine değil.Bu yorum,en-Nazzam’ ın öğrencisinden aktarılmıştır.Eş’ari gibi müsebbite ekolünün tartışmacıları,yine onunla aynı görüşü paylaşan, mezhep imamlarının takipçilerinden Ahmed,Kadı Ebu Ya’la ve İbn-i Zağuni gibi“şey,varolana denir”diyenler,şunu savunuyorlar:Allah, varolana kadirdir. Buna dayalı olarak onlara: Bunlar,ayetin ispat etmediğini ispat ediyorlar.Çünkü ayet,Allah’ ın mevcut olana kadir olduğunu söylüyor,bunlar ise,Allah varolana da yok olana da (mevcuda da maduma da) kadirdir,diyorlar,şeklinde karşılık verilir.Doğrusu “şey”, objeler dünyasında var olan ve zihinlerde tasavvur edilene denir. Dolayısıyla yüce Allah neyi takdir etmiş ve ileride olacağını biliyorsa o, takdir, bilgi ve kitap kapsamında şeydir, henüz objeler dünyasında “şey” olmasa da: “O’nun emri, bir şeyi dilediği zaman, ona ‘ol’ demekten ibarettir. O da hemen oluverir.” (Yasin, 82) ayeti bu hususa işaret etmektedir. Bu ayette geçen “şey” lafzı hem objeler dünyasında var olanı, hem de zihnin varlığını tasavvur ettiğini kapsar. Şu halde yüce Allah, her şeye; var olana, zihnin varolduğunu tasavvur ettiğine, var olacağını tasavvur ettiğine kadirdir. Bundan hiçbir şey istisna edilemez ve buna eklemede de bulunulamaz. Nitekim yüce Allah şöyle buyurmuştur: “Bilakis, biz onların parmak uçlarını toplamaya kadiriz.” “De ki: O, üstünüzden veya ayaklarınızın altından üzerinize bir azap göndermeye kadirdir.” (En’am, 65) Buhari ve Müslim’de şu rivayet yer alır: Bu ayet indiği zaman Resulullah (s.a.v) şöyle buyurdu: “Allah’ım, senin vechine sığınırım.” Ama “Birbirinize düşürmeye gücü yeter” (En’am, 65) ayeti inince şöyle buyurdu: “Bu, ilk ikisinden daha ehvendir.” (Buhari, 6. Sure 2; Tirmizi, 6. Sure 2; Ahmed b. Hanbel, 3/309) Bundan da anlaşılıyor ki, yüce Allah, ilk ikisini yapmamış olsa da onlara kadirdir. Yine yüce Allah bir ayette şöyle buyurmuştur: “Gökten uygun bir ölçüde yağmur indirip onu arzda durdurduk. Bizim onu gidermeye de elbette gücümüz yeter.” (Mü’minun, 18) Müfessirler bu ayetle ilgili olarak şu yorumu yapmışlar: Biz bu suyu giderip yok etmeye, bunun sonucunda susuzluktan ölmenize, sürülerinizin helâk olmasına, yerlerinizin harap olmasına kadiriz. Bilindiği gibi yüce Allah, bu suyu giderip yok etmemiştir. İşte aşağıdaki ayette de aynı gerçeğe işaret edilir: “Ya içtiğiniz suya ne dersiniz?” “Allah’ın verdiği rızka karşı şükrü, onu yalanlamakla mı yerine getiriyorsunuz?” (Vakıa, 68-82) Bu ayet, Allah’ın yapmadığına da kadir olduğunu gösteriyor. Çünkü, dilerse suyu acı yapabileceğini bildiriyor ki, böyle yapmamıştır. Aşağıdaki ayetleri de buna örnek gösterebiliriz: “Eğer dileseydik her nefse hidayetini verirdik.” (Secde, 13) “Eğer Rabbin dileseydi yeryüzündeki herkes iman ederdi.” (Yunus, 99) “Eğer Allah dileseydi savaşmazlardı.” (Bakara, 253) Bu ayetlerden de anlaşılacağı gibi, yüce Allah birçok yerde, dilemesi durumunda, yapmadığı şeylere kadir olduğunu dile getirmiştir. Çünkü Allah bunları yapmağa kadir olmasaydı, onları yapmayı dilemesi durumunda da yapamazdı. |
Ayetler (TEVBE suresi 23. ayet) يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَتَّخِذُواْ آبَاءكُمْ وَإِخْوَانَكُمْ أَوْلِيَاء إَنِ اسْتَحَبُّواْ الْكُفْرَ عَلَى الإِيمَانِ وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمْ فَأُوْلَـئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ Ey iman edenler! Eğer küfrü imana tercih ediyorlarsa, babalarınızı ve kardeşlerinizi (bile) veli edinmeyin. Sizden kim onları dost edinirse, işte onlar zalimlerin kendileridir. (MÂİDE suresi 51.ayet) يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَتَّخِذُواْ الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاء بَعْضٍ وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ إِنَّ اللّهَ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ Ey iman edenler! Yahudileri ve hıristiyanları dost edinmeyin. Zira onlar birbirinin dostudurlar (birbirinin tarafını tutarlar). İçinizden onları dost tutanlar, onlardandır. Şüphesiz Allah, zalimler topluluğuna yol göstermez. (BAKARA suresi 120.ayet) وَلَن تَرْضَى عَنكَ الْيَهُودُ وَلاَ النَّصَارَى حَتَّى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ قُلْ إِنَّ هُدَى اللّهِ هُوَ الْهُدَى وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءهُم بَعْدَ الَّذِي جَاءكَ مِنَ الْعِلْمِ مَا لَكَ مِنَ اللّهِ مِن وَلِيٍّ وَلاَ نَصِيرٍ Dinlerine uymadıkça yahudiler de hıristiyanlar da asla senden razı olmayacaklardır. De ki: Doğru yol, ancak Allah'ın yoludur. Sana gelen ilimden sonra onların arzularına uyacak olursan, andolsun ki, Allah'tan sana ne bir dost ne de bir yardımcı vardır. |
Cumhura göre madum bir (şey) değildir
Alt sayfalar (1):
Allah'ın kudretinin kapsamına her şey girer
|