Rabbin kudreti hakkında üç görüş

Birinci mesele:

Yüce Allah, her şeye kadir olduğunu haber vermiştir. İnsanlar bu mesele bağlamında üç gruba ayrılmışlardır:

Bir grup,“herşey” geneldir, bunun kapsamına iki zıddın bir arada bulunması gibi bizzat imkânsız olan şeyler de girer. Bunlar “güç yetirilenler” kategorisine de girerler. Bu görüşü aralarında İbn-i Hazm’ın da bulunduğu bir grup ileri sürmüştür.

Doğrusu, tartışmacı gözlemcilerin genelinin savunduğu şu üçüncü görüştür. Buna göre, zatından dolayı imkânsız olan bir şey, kesinlikle“şey” değildir. Bu görüşü savunanlar “Madum = yok” kavramı hakkında farklı görüşler savunmakla birlikte, onlara göre, zatından dolayı imkânsız olanın objeler dünyasında gerçekleşmesi imkânsızdır. Zihin, onun objeler dünyasında sabit oluşunu tasavvur edemez. Ama iki zıddın zihinde bir araya gelmesi mümkündür. Sonra da iki zıddın objeler dünyasında bir araya gelmesinin imkânsız olduğuna hükmedilir. Çünkü, nesneler arasında gerçekleşmesi ve zihinde tasavvur edilmesi, ancak temsili olarak mümkündür. Zihinsel bir egzersiz olarak şöyle demek gibi:

“Hareket etme ve durma, bir şeyde aynı anda olabilir. Acaba, hareket etme ve durmanın aynı anda bir yerde bulunması gibi, objeler dünyasında siyah ve beyaz da bir yerde aynı anda bulunabilirler mi?”

Sonra şöyle denir:

Hayır! Bu imkânsızdır. Böylece, önce mümkün olanın benzerinin bir arada oluşu takdir edilir, ardından bunun imkânsızlığına hükmedilir. Siyah ve beyaz renklerin bir yerde aynı anda bulunmalarına gelince; bu, imkânsız olduğu gibi, düşünülemez de. O halde bu, ne objeler dünyasında, ne de zihinde bir “şey” değildir. Dolayısıyla:

“O her şeye kadirdir.” (Hadid, 2) ayetinin kapsamına girmez.