Kur’an kulların inandıklarından, inkâr ettiklerinden, amel ettiklerinden, kazandıklarından, itaat ettiklerinden, isyan ettiklerinden, namaz kıldıklarından, zekât verdiklerinden, hac ziyaretinde bulunduklarından, umre yaptıklarından, öldürdüklerinden, zina ettiklerinden, hırsızlık yaptıklarından, doğru söylediklerinden, yalan söylediklerinden, yediklerinden, içtiklerinden, savaştıklarından, muharebe ettiklerinden... söz eder.
Selef kuşağından hiç kimsenin ve de hiçbir imamın: Kul fail değildir, seçme yetkisi yoktur, dilemez ve kudreti de bulunmaz, dediği duyulmuş değildir. Kul, mecazi olarak faildir, dedikleri de duyulmamıştır. Bilakis, bunlardan kelimeleri hakiki veya mecazi anlamında kullanarak görüş belirtenleri, kulun gerçek anlamda fail olduğunu vurgulamışlardır ve bu konuda aralarında görüş birliği vardır. Yüce Allah’ın, kulun zatının, sıfatlarının ve fiillerinin yaratıcısı olduğu hususunda da aralarında görüş ayrılığı yoktur. Bunu ilk kez inkâr edenler Cehm b. Safvan ve izleyicileridir. Şöyle dedikleri anlatılır: Kul, mecburdur, zorlama altında hareket eder. Kesinlikle kula ait bir fiil yoktur. Kul, asla kudret sahibi değildir... Cehm, Allah’ı sıfatsızlaştırma (sıfatları olumsuzlama) hususunda da son derece aşırıydı. Allah’ın, kullar için de kullanılan herhangi bir isimle isimlendirilmesini kabul etmezdi. Ona göre, Allah şey, diri (hay), alim (bilen) semi (işiten) ve basir (gören) olarak isimlendirilemezdi. Ancak mecazi anlamda bu isimler Allah ile ilgili olarak kullanılabilirdi. Anlatıldığına göre Cehm, Allah ile ilgili olarak kadir ismini kullanırdı. Çünkü ona göre, kul kadir değildir. Dolayısıyla Allah’a kadir dediği zaman, Allah’ı kula benzetmiş olmazdı.O da, bağlıları da, yüce Allah’ın yaratmasında ve emrinde bir hikmetin olmasını inkâr ederlerdi. Allah’ın rahmetinin olmasını kabul etmezlerdi. Diyorlardı ki: “Allah ne yaparsa, salt dilemesiyle yapar, bu dilemenin beraberinde rahmeti söz konusu değildir. Anlatıldığına göre, Cehm, yüce Allah’ın “erhamurrahimin” (merhametlilerin en merhametlisi) olmasını inkâr ederdi. Cüzzamlıların yanına gider, onlara baktıktan sonra: Merhametlilerin en merhametlisi olan biri, şu adamlara yapılanlara benzer bir şey yapar mı? derdi. Diyordu ki: Kullar, işledikleri fiilleri yapmaya mecburdurlar, onların ne fiilleri vardır, ne de seçme yetkileri... Cehm’in ortaya çıkması, Allah’ı sıfatsızlaştırma, cebir, irca (ertelemecilik) gibi konulara ilişkin fikirlerini yayması, Kaderiye ve Mutezile’nin ortaya çıkmasından sonra, Emevi devletinin son dönemlerine rastlar. Çünkü Kaderiyeciler, bundan önce, sahabe devrinin sonlarında ortaya çıkmışlardı. Cehm, Kaderiyecilere karşı geliştirdiği fikirleri dile getirmeye başlayınca, selef kuşağının mensubu bilginler bu görüşleri reddettiler. Mutezile ve benzeri grupların Kaderiyeci görüşlerini reddettikleri gibi. Her iki taifeyi de bid’atçı olarak nitelendirdiler. Hatta cebir konusu ile ilgili olarak: Kullar işledikleri fiillerde mecburdurlar, diyenleri de, mecbur değildirler, diyenleri de reddettiler. |
Ayetler (TEVBE suresi 23. ayet) يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَتَّخِذُواْ آبَاءكُمْ وَإِخْوَانَكُمْ أَوْلِيَاء إَنِ اسْتَحَبُّواْ الْكُفْرَ عَلَى الإِيمَانِ وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمْ فَأُوْلَـئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ Ey iman edenler! Eğer küfrü imana tercih ediyorlarsa, babalarınızı ve kardeşlerinizi (bile) veli edinmeyin. Sizden kim onları dost edinirse, işte onlar zalimlerin kendileridir. (MÂİDE suresi 51.ayet) يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَتَّخِذُواْ الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاء بَعْضٍ وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ إِنَّ اللّهَ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ Ey iman edenler! Yahudileri ve hıristiyanları dost edinmeyin. Zira onlar birbirinin dostudurlar (birbirinin tarafını tutarlar). İçinizden onları dost tutanlar, onlardandır. Şüphesiz Allah, zalimler topluluğuna yol göstermez. (BAKARA suresi 120.ayet) وَلَن تَرْضَى عَنكَ الْيَهُودُ وَلاَ النَّصَارَى حَتَّى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ قُلْ إِنَّ هُدَى اللّهِ هُوَ الْهُدَى وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءهُم بَعْدَ الَّذِي جَاءكَ مِنَ الْعِلْمِ مَا لَكَ مِنَ اللّهِ مِن وَلِيٍّ وَلاَ نَصِيرٍ Dinlerine uymadıkça yahudiler de hıristiyanlar da asla senden razı olmayacaklardır. De ki: Doğru yol, ancak Allah'ın yoludur. Sana gelen ilimden sonra onların arzularına uyacak olursan, andolsun ki, Allah'tan sana ne bir dost ne de bir yardımcı vardır. |
Ana Sayfa > Ehl-İ Sünnet Ve Kaderiyecilere Göre Kader > Kulların, Allah’ın emrettiklerini yapmakla ve yasakladıklarından kaçınmakla yükümlü oldukları > Kaderi olumsuzlayanların mecusilere benzemesi > Adem, günah işlemesine kaderi gerekçe göstermemiştir > Mübahçılar, Yahudi ve Hıristiyanlardan daha kötüdürler > Bu ümmetin selef kuşağının ve imamların üzerinde birleştikleri husus >
Kur'an'da kulların amelleri
Alt sayfalar (1):
Selefilerin Kaderiye ve Cebriye görüşünü reddetmesi
|