Dit is een oude koptische icoon. Ze werd in de 19e eeuw gevonden in de ruïne van een koptisch klooster in Bauein, in de Egyptische woestijn. De persoon aan de rechterhand van Jezus is, zo veronderstellen we, de abt van het klooster, Menas. Het origineel van de icoon kan in het Louvre in Parijs worden bekeken. Het is een van de oudste iconen die bewaard is gebleven uit de 6e of 7e eeuw. De warme, oranje kleuren zijn opvallend. Het is bijna een moderne icoon! De twee figuren op de icoon vallen op omdat ze zo dicht bij elkaar zijn en door hun menselijkheid. Ze zijn veel kleiner en menselijker dan we meestal op iconen zien.
De abt Menas
De rol die de abt Menas in zijn hand houdt is waarschijnlijk een kloosterregel. Hij wordt zo in beslag genomen door zijn vriend, dat hij zelf een broeder voor andere mensen is geworden. Zijn krachtige blik is op de mensen gericht. Met zijn rechterhand geeft hij de zegen: wie met Jezus op zijn levenspad gaat, wordt een zegen van God voor andere mensen. Jezus gaat met ons mee De persoon naast Jezus staat echter ook symbool voor ieder van ons. Jezus en zijn vriend zijn onzichtbaar voor elkaar. Ze kijken niet naar elkaar. Het is geen "sentimentele" relatie. Jezus kijkt zijn vriend niet aan, maar gaat aan zijn zijde. Hij vergezelt ons, zelfs als we hem niet voelen, zonder zijn aanwezigheid op te dringen, zoals hij naast de leerlingen op weg naar Emmaus wandelde (Lc 24:15-16). Jezus blijft aan onze zijde, als een bescheiden iemand, zelfs als we hem niet herkennen. Zijn aanwezigheid is onvoorwaardelijk, onafhankelijk van het feit of we hem voelen of niet.
Gericht op de toekomst
Zowel Jezus als zijn vriend zijn gericht op wat voor hen ligt. Ze zijn samen op weg. Dit wordt benadrukt door de verschillende kleurtinten in de icoon. Al hetgeen gebeurd is, ligt achter hen, zelfs de laatste minuut. Het donkere middengedeelte van de icoon ligt als een afgelegen weg achter hen. Door ons doopsel is ons verleden al ondergedompeld in Gods onmetelijke vergeving (Rom 6:3-4). Het lijkt zelfs alsof Jezus zijn vriend voorzichtig voortduwt met zijn arm op zijn schouder, alsof hij wil zeggen: "Wees niet bang, want ik ben bij je" (zie Jes 43:1-5a). "Blijf niet staan bij wat eertijds is gebeurd, laat het verleden nu rusten. Zie, ik ga iets nieuws verrichten, nu ontkiemt het - heb je het nog niet gemerkt? Ik baan een weg in de woestijn, maak rivieren in de wildernis" (Jes 43:18-19). Wat achter ons ligt is al verleden, is gebeurd. Alleen de weg voor ons is helder. Maar die weg is erg smal. Het lijkt erop dat Jezus en zijn vriend nog maar net aan hun nieuwe weg zijn begonnen. Alleen de weg van vandaag is belangrijk. "Zie niet om..." (cf. Lc 9:62).
Jezus' arm
Jezus en zijn vriend kijken niet naar elkaar, maar hun relatie is niet afstandelijk of koud. Jezus' nabijheid wordt uitgedrukt door de arm die hij om de schouder van zijn vriend legt. Een arm, die zotezien niet op hem leunt. Integendeel, de arm lijkt hem voort te dragen, door alles heen. Jezus' arm is het zachte juk waarover hij sprak: "Neem mijn juk op je en leer van mij, want ik ben zachtmoedig en nederig van hart. Dan zullen jullie werkelijk rust vinden, want mijn juk is zacht en mijn last is licht" (Mt 11:29-30).
Het Evangelie en het Kruis
Jezus heeft een rijk versierd boek in zijn linkerarm, zoals een evangelieboek dat wordt gebruikt voor de plechtige verkondiging van het Evangelie tijdens de liturgie. Jezus brengt de Blijde Boodschap van het Evangelie (zie Lc 4:17-19). Jezus is een vriend, maar ook als vriend blijft hij onze "Leraar" en "Heer". Jezus' Evangelie wordt volbracht aan het Kruis. In het midden van de icoon, bovenaan, kun je een klein kruis zien. Maar in de icoon kun je ook een onzichtbaar kruis zien. De verticale balk loopt in het midden, tussen Jezus en zijn vriend. De horizontale balk loopt over hun schouders, en wordt gedeeltelijk gevormd door Jezus' arm op de schouder van zijn vriend. De relatie tussen Jezus en zijn vriend wordt gekenmerkt door het Kruis, bij Jezus' trouwe liefde tot het einde toe, zonder voorbehoud (zie Joh 13:1), een liefde die "ja" blijft zeggen, zelfs als wij "nee" zeggen. "Al zouden de bergen wijken en de heuvels wankelen, mijn liefde zal nooit meer van jou wijken en mijn vredesverbond is onwankelbaar" (Jes 54:10). Het zachte juk van Jezus wordt nu zijn Kruis. Het is "zacht", want Jezus zelf staat naast ons onder het juk: hij draagt het samen met ons.
Jezus' ogen
Kijk naar Jezus' ogen. Ze zijn erg open, vriendelijk en doordringend. Het Evangelie merkt de blik van Jezus op veel plekken (zie bv. Mc 1:16-20; Lc 19:5; Mc 10:21, enz.). Het is alsof Jezus' ogen ons twee dingen willen zeggen:
- Jezus' ogen zijn gericht op Gods toekomst, op Gods koninkrijk. Hij nodigt ons uit hetzelfde te doen: om met hem dezelfde kant op te kijken, over de twijfels en tegenstellingen heen waar we op dit moment misschien doorheen gaan.
- Tegelijkertijd kijken Jezus' ogen naar elk van ons die voor de icoon bidt. Alsof ze willen zeggen: "Laat me eens naar je kijken. Blijf daar en bid. Vlucht niet weg, ren niet voor jezelf weg. Wees daar zoals je nu bent, zelfs als je nu niet kunt bidden. Laat voor je gebeden worden door mij en laat je door mij aanschouwen."
Een innerlijke zekerheid
Met deze icoon bidden geeft ons een innerlijke zekerheid: "Dit is ook mijn verhaal, het verhaal van Jezus' vriendschap voor mij." We werden gezien en geroepen door Jezus. We zijn met hem meegegaan zoals zijn leerlingen. Als we achteromkijken, weten we hoeveel mislukkingen, pijn en lijden er in ons leven geweest kan zijn. Maar omdat Jezus ons aan zijn zijde houdt met zijn sterke liefde, mogen we ook horen hoe hij tegen ons zegt: "Ik noem jullie geen dienaren meer (...) vrienden noem ik jullie" (Joh 15:15). Zijn handen om onze schouders, zijn toegewijde nabijheid, zijn kracht en zijn liefde zijn de enige dingen die er toe doen. Om op hem te vertrouwen als op een vriend, om met hem door het leven te gaan naar de Vader, een zegen zijn voor anderen: dat is het ware leven!
