समाधिपाद  
अथ योगानुशासनम्॥१॥
योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः॥२॥
तदा द्रष्टुः स्वरूपेऽवस्थानम्॥३॥
वृत्तिसारूप्यमितरत्र॥४॥
वृत्तयः पञ्चतय्यः क्लिष्टाक्लिष्टाः॥५॥
प्रमाणविपर्ययविकल्पनिद्रास्मृतयः॥६॥
प्रत्यक्षानुमानागमाः प्रमाणानि॥७॥
विपर्ययो मिथ्याज्ञानमतद्रूपप्रतिष्ठम्॥८॥
शब्दज्ञानानुपाती वस्तुशून्यो विकल्पः॥९॥
अभावप्रत्ययालम्बना वृत्तिर्निद्रा॥१०॥
अनुभूतविषयासंप्रमोषः स्मृतिः॥११॥
अभ्यासवैराग्याभ्यां तन्निरोधः॥१२॥
तत्र स्थितौ यत्नोऽभ्यासः॥१३॥
स तु दीर्घकालनैरन्तर्यसत्कारासेवितो दृढभूमिः॥१४॥
दृष्टानुश्रविकविषयवितृष्णस्य वशीकारसंज्ञा वैराग्यम्॥१५॥
तत्परं पुरुषख्यातेर्गुणवैतृष्ण्यम्॥१६॥
वितर्कविचारानन्दास्मितारूपानुगमात् संप्रज्ञातः॥१७॥
विरामप्रत्ययाभ्यासपूर्वः संस्कारशेषोऽन्यः॥१८॥
भवप्रत्ययो विदेहप्रकृतिलयानाम्॥१९॥
श्रद्धावीर्यस्मृतिसमाधिप्रज्ञापूर्वक इतरेषाम्॥२०॥
तीव्रसंवेगानामासन्नः॥२१॥
मृदुमध्याधिमात्रत्वात् ततोऽपि विशेषः॥२२॥
ईश्वरप्रणिधानाद्वा॥२३॥
क्लेशकर्मविपाकाशयैरपरामृष्टः पुरुषविशेष ईश्वरः॥२४॥
तत्र निरतिशयं सर्वज्ञबीजम्॥२५॥
पूर्वेषाम् अपि गुरुः कालेनानवच्छेदात्॥२६॥
तस्य वाचकः प्रणवः॥२७॥
तज्जपस्तदर्थभावनम्॥२८॥
ततः प्रत्यक्चेतनाधिगमोऽप्यन्तरायाभावश्च॥२९॥
व्याधिस्त्यानसंशयप्रमादालस्याविरतिभ्रान्तिदर्शनालब्धभूमिकत्वानवस्थितत्वानि चित्तविक्षेपास्तेऽन्तरायाः॥३०॥
दुःखदौर्मनस्याङ्गमेजयत्वश्वासप्रश्वासा विक्षेपसहभुवः॥३१॥
तत्प्रतिषेधार्थमेकतत्त्वाभ्यासः॥३२॥
मैत्रीकरुणामुदितोपेक्षणां सुखदुःखपुण्यापुण्यविषयाणां भावनातश्चित्तप्रसादनम्॥३३॥
प्रच्छर्दनविधारणाभ्यां वा प्राणस्य॥३४॥
विषयवती वा प्रवृत्तिरुत्पन्ना मनसः स्थितिनिबन्धिनी॥३५॥
विशोका वा ज्योतिष्मती॥३६॥
वीतरागविषयं वा चित्तम्॥३७॥
स्वप्ननिद्राज्ञानालम्बनं वा॥३८॥
यथाभिमतध्यानाद्व॥३९॥
परमाणु परममहत्त्वान्तोऽस्य वशीकारः॥४०॥
क्षीणवृत्तेरभिजातस्येव मणेर्ग्रहीतृग्रहणग्राह्येषु तत्स्थतदञ्जनतासमापत्तिः॥४१॥
तत्र शब्दार्थज्ञानविकल्पैः संकीर्णा सवितर्का समापत्तिः॥४२॥
स्मृतिपरिशुद्धौ स्वरूपशून्येवार्थमात्रनिर्भासा निर्वितर्का॥४३॥
एतयैव सविचारा निर्विचारा च सूक्ष्मविषया व्याख्याता॥४४॥
सूक्ष्मविषयत्वं चालिङ्गपर्यवसानम्॥४५॥
ता एव सबीजः समाधिः॥४६॥
निर्विचारवैशारद्येऽध्यात्मप्रसादः॥४७॥
ऋतम्भरा तत्र प्रज्ञा॥४८॥
श्रुतानुमानप्रज्ञाभ्यामन्यविषया विशेषार्थत्वात्॥४९॥
तज्जः संस्कारोऽन्यसंस्कारप्रतिबन्धी॥५०॥
तस्यापि निरोधे सर्वनिरोधान्निर्बीजः समाधिः॥५१॥

साधनपाद
तपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि क्रियायोगः॥१॥
समाधिभावनार्थः क्लेशतनूकरणार्थश्च॥२॥
अविद्यास्मितारागद्वेषाभिनिवेशाः क्लेशाः॥३॥
अविद्याक्षेत्रमुत्तरेषां प्रसुप्ततनुविच्छिन्नोदाराणाम्॥४॥
अनित्याशुचिदुःखानात्मसु नित्यशुचिसुखात्मख्यातिरविद्या॥५॥
दृग्दर्शनशक्त्योरेकात्मतेवास्मिता॥६॥
सुखानुशयी रागः॥७॥
दुःखानुशयी द्वेषः॥८॥
स्वरसवाही विदुषोऽपि तथारूढो भिनिवेशः॥९॥
ते प्रतिप्रसवहेयाः सूक्ष्माः॥१०॥
ध्यानहेयास्तद्वृत्तयः॥११॥
क्लेशमूलः कर्माशयो दृष्टादृष्टजन्मवेदनीयः॥१२॥
सति मूले तद्विपाको जात्यायुर्भोगाः॥१३॥
ते ह्लादपरितापफलाः पुण्यापुण्यहेतुत्वात्॥१४॥
परिणामतापसंस्कारदुःखैर्गुणवृत्तिविरोधाच्च दुःखमेव सर्वं विवेकिनः॥१५॥
हेयं दुःखमनागतम्॥१६॥
द्रष्टृदृश्ययोः संयोगो हेयहेतुः॥१७॥
प्रकाशक्रियास्थितिशीलं भूतेन्द्रियात्मकं भोगापवर्गार्थं दृश्यम्॥१८॥
विशेषाविशेषलिङ्गमात्रालिङ्गानि गुणपर्वाणि॥१९॥
द्रष्टा दृशिमात्रः शुद्धोऽपि प्रत्ययानुपश्यः॥२०॥
तदर्थ एव दृश्यस्यात्मा॥२१॥
कृतार्थं प्रति नष्टमप्यनष्टं तदन्यसाधारणत्वात्॥२२॥
स्वस्वामिशक्त्योः स्वरूपोपलब्धिहेतुः संयोगः॥२३॥
तस्य हेतुरविद्या॥२४॥
तदभावात् संयोगाभावो हानं तद् दृशेः कैवल्यम्॥२५॥
विवेकख्यातिरविप्लवा हानोपायः॥२६॥
तस्य सप्तधा प्रान्तभूमिः प्रज्ञा॥२७॥
योगाङ्गाऽनुष्ठानादशुद्धिक्षये ज्ञानदीप्तिराविवेकख्यातेः॥२८॥
यमनियमासनप्राणायामप्रत्याहारधारणाध्यानसमाधयोऽष्टावङ्गानि॥२९॥
अहिंसासत्यास्तेयब्रह्मचर्यापरिग्रहा यमाः॥३०॥
जातिदेशकालसमयानवच्छिन्नाः सार्वभौमा महाव्रतम्॥३१॥
शौचसंतोषतपःस्वाध्यायेश्वरप्रणिधानानि नियमाः॥३२॥
वितर्कबाधने प्रतिपक्षभावनम्॥३३॥
वितर्का हिंसादयः कृतकारितानुमोदिता लोभक्रोधमोहपूर्वका मृदुमध्याधिमात्रा दुःखाज्ञानानन्तफला इति प्रतिपक्षभावनम्॥३४॥
अहिंसाप्रतिष्ठायां तत्सन्निधौ वैरत्यागः॥३५॥
सत्यप्रतिष्ठायां क्रियाफलाश्रयत्वम्॥३६॥
अस्तेयप्रतिष्ठायां सर्वरत्नोपस्थानम्॥३७॥
ब्रह्मचर्यप्रतिष्ठायां वीर्यलाभः॥३८॥
अपरिग्रहस्थैर्ये जन्मकथंतासंबोधः॥३९॥
शौचात् स्वाङ्गजुगुप्सा परैरसंसर्गः॥४०॥
सत्त्वशुद्धिसौमनस्यैकाग्र्येन्द्रियजयात्मदर्शनयोग्यत्वानि च॥४१॥
संतोषादनुत्तमसुखलाभः॥४२॥
कायेन्द्रियसिद्धिरशुद्धिक्षयात्तपसः॥४३॥
स्वाध्यायादिष्टदेवतासंप्रयोगः॥४४॥
समाधिसिद्धिरीश्वरप्रणिधानात्॥४५॥
स्थिरसुखमासनम्॥४६॥
प्रयत्नशैथिल्यानन्त्यसमापत्तिभ्याम्॥४७॥
ततो द्वन्द्वानभिघातः॥४८॥
तस्मिन् सति श्वासप्रश्वासयोर्गतिविच्छेदः प्राणायामः॥४९॥
बाह्याभ्यन्तरस्तम्भवृत्तिर्देशकालसंख्याभिः परिदृष्टो दीर्घसूक्ष्मः॥५०॥
बाह्याभ्यन्तरविषयाक्षेपी चतुर्थः॥५१॥
ततः क्षीयते प्रकाशावरणम्॥५२॥
धारणासु च योग्यता मनसः॥५३॥
स्वविषयासंप्रयोगे चित्तस्य स्वरूपानुकार इवेन्द्रियाणां प्रत्याहारः॥५४॥
ततः परमा वश्यतेन्द्रियाणाम्॥५५॥