صنایع دستی

شامل : نجاری ٬ خراطی ٬ مسگری ٬ورشوسازی ٬ نمد مالی ٬ جاجیم بافی ٬ حصیر بافی ٬ پارچه بافی ٬ سجاده بافی یا احرامی(ehrâmi) ٬

 چوغا بافی (čuqâbâfi) ٬ عبا بافی (abâbâfi) و...

جاجیم بافی

یکی از فنونی که در شهر دزفول رایج است ٬ بافندگی جاجیم است که اکثر بافند گان آن را مردان تشکیل می دهند . دار سنتی جاجیم بافی به صورت خوابیده و از نوع ساده بافی است و دارای چهار عدد اوزار (owzâr) می باشد که کار چپ و راست کردن تارها را به عهده دارد . هر جاجیم با توجه به نوع استفاده آن از 8 تا 20 متر بافته می شود . از جاجیم برای تهیه زیرانداز ٬ روانداز ٬ آبکش حمل و نقل محصولات کشاورزی استفاده می کنند .

نمد مالی

یکی دیگر از مشاغل سنتی مردم دزفول نمد مالی بوده . نمد مالان از پشم بره و یا گوسفندان یک ساله برای تهیه و ساخت نمد استفاده می کردند . نمدها در اندازه های 2 تا 5/2 متر وعرض 1 تا 5/1 متر تهیه و برای هر نمد از 8 تا 10 کیلو پشم بره استفاده می شد . از نمد برای تهیه زیر انداز ٬ کلاه و لباس استفاده می کردند.

خوراک

انواع نان :  برنج ٬ تاوه ٬ تیری ٬ تنوری ٬ برساق (borsâq) ٬ نیمری ٬ چپی ٬ دارورده و...

انواع کلوچه و شیرینی : موری شکری (mori sekari) ٬ نون شیر ٬ انواع حلوا (قند ٬ خرمایی ٬ شکری ٬ کنجی ) و...

انواع غذا : آش دوغ ٬ هروش گندم (herus gandom) ٬ ترید دو کشک ٬ ترید بادمجانی و...

نان برساق borsâq

نوعی نان است که در روستای اسلام آباد (پا قلعه) پخت می شود و شیوه پخت آن به این صورت است که با آرد گندم  ٬ زیره ٬ فلفل و زردچوبه خمیری تهیه کرده و از آن نانهای ضخیمی درست کرده و در روغن دمبه گوسفند سرخ می کنند . زمانی که دختری ازدواج می کند خانواده او این نان را تهیه کرده و در روز پا گشا  همراه او به خانه شوهر می فرستند.

حلوا کنجی یا لوز کنجی  lowz konji

این نوع حلوا فقط در شهر دزفول تهیه می شود به این صورت که شکر را در آب جوشانده تا شیره بدست آید  سپس مقدار زیادی کنجد تفت داده و به شیره اضافه می کنند تا حلوا آماده شود .

ترید دو کشک

مقداری کشک در هاون چوبی که به آن سرکو (serku) می گویند خرد کرده و با آب جوشانده سپس در آن مقداری نان خرد کرده و مخورند .

                                                                      ازدواج

در گذشته در بین اقوام منطقه ازدواجها بیشتر به صورت درون گروهی بود.

 دزفولی ها بعد از کسب اجازۂ خواستگاری که به آن دلالی (dalâli) می گویند طی مراسمی میزان مهریه و شیر بها را مشخص کرده وبا خواندن سوره فاتحه اعلام توافق می کنند . دو روز پس از توافق در جلسه خواستگاری جشن شیرینی اشکنون (sirini esksnun ( برگزار شده و نامزدی دو زوج را به بستگان اعلام می کنند . در طی این دوران اقدام به خرید لوازم عقد می کنند و طی مراسمی عقد را به انجام می رسانند .

حنا بندان

در دزفول یک روز قبل از عروسی جهیزیه عروس را به خانه داماد برده ودر طی این روز مراسم حنا بندان را برگزار می کنند به این صورت که دست و پای عروس و داماد را حنا زده ودختران دم بخت باقی مانده حنای عروسی را به نیت خوش یمنی به دست و پای خود می زنند به این رسم در دزفول دست رزون dast razun)) می گویند .

عروسی

روز عروسی ٬ عروس و داماد را به حمام می روند . چند زن همیشه عروس را همراهی می کنند . زمانی که داماد از حمام بیرون می آید به پیشوازش می روند ٬ او را بر صندلی می نشانند و به پایکوبی می پردازند کسانی که دعوت شده اند پولی به عنوان هدیه به داماد می دهند که به آن شادباش می گویند . پس از مراسم در زمان بردن عروس و داماد به خانه خود جلوی پای آنها گوسفندی قربانی می کنند .صبح روز بعد از عروسی زنان به دیدن عروس می روند و هر کس هدیه ای تقدیم می کند این رسم را ری گشون (rigusun) می نامند .

پوشاک

پوشاک زنانه

دوم dum : نوعی روسری که در دزفول به آن (sâl) می گویند. جنس آن از ابریشم و تور است .

چارقد : نوعی سر پوش که به شکل ساده طرف بلندتر رادور سر پیچانده ودریک طرف صورت می بندند .

چادر : از جنس پارچه نخی به نام کاف بند که کمی از جلو تا بالا دوخته شده .

جومه : از تن پوشها یی که بلندی آن روی باسن و دارای دو چاک بلند در دو پهلو است .

جلیقه : تن پوش بدون آستین که دارای دو عدد جیب در جلو و جنس آن از پارچه مخملی یا کودری است .

تن بون : tonbun یا شلوار همانند دامنی پرچین کوتاه و تا روی زانواست و زیر آن شلواری می پوشند .

پوشاک مردانه

کله kola : از موی بز و به دو رنگ سیاه و قهوه ای تهیه می شود . نوع دیگر سرپوش مردانه که تحت تأثیر پوشاک عربی قرار گرفته چفیه است . عرقچین نیز نمونۀ دیگری از سرپوش از جنس نخی ٬ ابریشمی یا تور است .

جومه کش jume kas : تن پوش مردانه که در گذشته از جنس پنبه و شبیه به زیر پیراهنهای امروز بوده و روی آن نوعی پیراهن آستین بلند و اغلب با یقه بدون لبه برگردان به نام جومه می پوشیدند .

شولار sowlâr : نوعی پا پوش که در دزفول به آن شولار در کمردار می گویند و دارای دو جیب در پهلو ٬ با پاچه هایی تنگ تر از شلوار بختیاری که به همراه کمربند مخصوص سگک داراستفاده می شد .مردان دزفول در گذشته خصوصاً در فصل گرما هنگام استراحت در خانه به جای پیژامه از لنگ استفاده می کردنند .

بازیهای محلی

الخترalaxtor - تاجفت tâjoft  - دالپلو dâlpelow - چوگه  -  čugaپا پا pâpâ - کی گل بره kigolbare – فیتال fitâl – رنگم رنگم ری لاسیه rangom rangom ri lâsie و...

کی گل بره

این بازی از جمله بازیهای درون آب است که در آن افراد به صورت دسته جمعی وارد آب رودخانه می شوند و در جاهایی که عمیق باشد به زیر آب می روند ٬ هر کس که توانست مسیر بیشتری را زیر آب طی کند و نفس کم نیاورد برنده است . این بازی مشترک میان دختران و پسران است و از سنین 10 تا 20 سال در آن شرکت می کنند .

رنگم رنگم ری لاسیه

این بازی توسط دختران برگزار می شود . در این بازی یک نفر از بقیه بزرگتر است و با گرفتن یک سینی بزرگ در دست جلو می ایستد ٬ بقیه با گرفتن طنابی در دست و عبور دادن از پاهای خود به صورت یک ستون پشت سر او قرار می گیرند و این اشعار را می خوانند : رنگم رنگم ری لاسیه ٬ افراد حاضر در صف می گویند : همچه گلی عباسیه hamče goli abâsiya و به دنبال آن می روند . در اینجا باید کسی از صف خارج شود و هر کس که به زمین افتاد بازنده است .

نوروز

قبل از فرا رسیدن نوروز همانند یک رسم دیرینه چهارشنبه آخر سال را جشن می گیرند . در گذشته در شب چهارشنبه سوری بوته های خار را در کنار خانه آتش زده ٬ از روی آن می پریدند و این شعر را می خواندند: زردی من از تو ٬ سرخی تو از من . مردم به پیشواز نوروز می روند وخود را برای روزهای بهاری آماده کرده و به دید و بازدید می روند . آنها معتقدند اولین شخصی که بعد از تحویل سال وارد خانه شود اگر خوش قدم باشد آن را به فال نیک می گیرند ودر این سال برایشان برکت به همراه دارد . اما اگر شخص فقیری در خانه را بزند آن را بد یمن می دانند .دزفولیها دو سیزده بدر دارند یکی روز سیزده فروردین و دیگری سیزده روز بعد از اول عید که مطابق 14فروردین می باشد و به آن سیزده بعد از عید می گویند و در این دو روز به تفریح در طبیعت می پردازند .

طب سنتی

داروهای گیاهی

گل زرد ٬ برگ بید ٬ برگ کلخنگ   kalxong٬ هند بیا   hend beyâ٬برای درمان تب .

پیواری pivâry جهت درمان سینه درد .

علف لامه lame ٬کبار kobâr ٬برگ درخت تی دره tidere ٬جهت درمان مار زدگی .

داروهای غیر گیاهی

آب کشک ٬ دوغ ٬ آش گندم جهت درمان اسهال .

نمک و شیر جهت درمان یبوست .

شیره کلخنگ ٬ روغن حیوانی ٬ ماست ٬ خون گوسفند جهت درمان سوختگی .

پرويز طلائيان پور

سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري استان خوزستان

مردم نگاري دزفول

بر اساس طرح مردم نگاري سرزمين