Motywacja to stan gotowości istoty rozumnej do
podjęcia określonego działania, lub wzbudzony potrzebą zespół procesów
psychicznych i fizjologicznych określający podłoże zachowań i ich zmian.
Procesy motywacyjne ukierunkowują zachowanie
jednostki na osiągnięcie określonych, istotnych dla niej stanów rzeczy,
kierują wykonywaniem pewnych czynności tak, aby prowadziły do
zamierzonych wyników (zmiana warunków zewnętrznych, zmiana we własnej
osobie, zmiana własnego położenia). Jeśli człowiek jest świadomy wyniku
wykonywanych czynności wówczas ten wynik będzie nazywany celem. Proces
motywacyjny składa się z zespołu pojedynczych motywów. Motywem
zaś można nazwać przeżycie pobudzające człowieka do działania,
powstrzymujące go, lub przeszkadzające jego wykonaniu.
Procesy motywacyjne możemy podzielić na:
- wzbudzanie energii;
- ukierunkowywanie wysiłku na cel;
- selektywność uwagi w stosunku do bodźców – zwiększenie wrażliwości na bodźce istotne;
- zorganizowanie reakcji w zintegrowany wzorzec;
- kontynuowanie czynności, dopóki warunki, które ją zapoczątkowały nie ulegną zmianie
- pobudzenie emocjonalne – uczucia dodatnie (w przypadku realizacji zamierzeń) lub ujemne (w przypadku niespełnienia)
Według psychologa Janusza Reykowskiego napięcie motywacyjne
pojawia się gdy podmiot dostrzeże stan rzeczy, który mógłby zredukować
napięcie, a także gdy wytwarza się u niego przeświadczenie, że wartość
gratyfikacji da się osiągnąć.
Wzrost motywacji może wynikać ze wzrostu, do pewnego poziomu,
prawdopodobieństwa sukcesu lub porażki w działaniu mającym na celu
osiągnięcie wyniku. Motywacja będzie miała maksymalne natężenie, gdy prawdopodobieństwo sukcesu i porażki będzie równe.
Poziom motywacji zależy też od wysiłku i ryzyka związanego z daną
czynnością. Początkowy wzrost wysiłku i ryzyka zwiększa motywację
jednostki, przy ich dalszym wzroście proces ten osiąga optymalny
poziom, następnie malejąc aż do wartości ujemnych.
Rozróżniamy dwa rodzaje motywacji:
- wewnętrzna – aktywizacja następuje gdy człowiek dąży do zaspokojenia swoich potrzeb
- zewnętrzna – polega na wzbudzeniu potrzeb przez
stosowanie kar i nagród, informowaniu o możliwościach zawartych w
różnego rodzaju sytuacjach i manipulowaniu tymi możliwościami