Ryzyko definiowane jest jako możliwość niepowodzenia, a w szczególności możliwość zaistnienia zdarzeń niezależnych od działającego podmiotu, których nie może on dokładnie przewidzieć i nie może w pełni im zapobiec, a które – przez zmniejszenie wyników użytecznych i/lub przez zwiększenie nakładów – odbierają działaniu zupełnie lub częściowo cechę skuteczności, korzystności lub ekonomiczności.[1] Jeżeli chodzi o rynek kapitałowy, który interesuje nas najbardziej, W.F. Sharpe podaje, że ryzyko to niepewność związana z wartością końcową inwestycji.[2]

Ryzyko występowało od zawsze i zawsze będzie występować w działaniu podmiotów gospodarczych. W ekonomii wystepują dwie koncepcje określania ryzyka – negatywna i neutralna.  Negatywna koncepcja wiąże się z tym, że ryzyko traktowane jest jako zagrożenie, co oznacza możliwość nieosiągnięcia oczekiwanego efektu. Ma ono miejsce, gdy mogą wystąpić pewne straty, szkody, lub niezrealizowanie określonych celów działania. Przyjmuję się ją np. w ubezpieczeniach. Natomiast w neutralnej koncepcji ryzyko traktuje się z jednej strony jako zagrożenie, z drugiej zaś jako szansę. Mówi się o nim, gdy rezultat pewnego działania nie jest znany, czyli w sytuacji, w której osiągnięty wynik może być lepszy lub gorszy od oczekiwań.

            Biorąc pod uwagę ryzyko występujące w działalności inwestycyjnej dwa powyższe rozumienia ryzyka są niezwykle użyteczne. Z jednej strony ryzyko stanowi zagrożenie, a inwestorzy podejmują działania aby je zmniejszyć. Jednak z drugiej strony są świadomi pozytywnej roli ryzyka, dzięki której mogą uzyskać większe korzyści w sytuacji podjęcia inwestycji obarczonej tym ryzykiem. W neutralnej koncepcji strona, która podejmuje ryzyko, uzyskuje nagrodę w postaci zwiększonej korzyści, zawierającej premię za podjęcie ryzyka. Wynika z tego, że dany podmiot podejmuje ryzykowną decyzję tylko wtedy, gdy ryzyko jest rekompensowane odpowiednimi korzyściami. Oznacza to potrzebę pomiaru ryzyka ponoszonego przez podmiot i podejmowania działań dopasowujących wielkość potencjalnego ryzyka do poziomu przez niego akceptowalnego. Jeżeli zarządzanie potraktujemy jako podejmowanie decyzji to zarządzanie ryzykiem będzie podejmowaniem decyzji i realizacją działań prowadzących do osiągnięcia przez podmiot akceptowalnego poziomu ryzyka[3].

            Decyje dotyczące podjęcia ryzyka są indywidualne dla każdego człowieka i zależą od stosunku decydenta do ryzyka. Można wyróżnić trzy podstawowe postawy wobec ryzyka, które w pewien sposób odzwierciedlają pewien aspekt psychologiczny:

• awersja do ryzyka – decydent podejmuje ryzyko wtedy, gdy oczekuje rekompensaty w postaci premii za ryzyko;

• obojętność (neutralność) względem ryzyka – przy podejmowaniu decyzji ryzyko nie ma znaczenia;

• skłonność do ryzyka – decydent jest gotów ponieść dodatkowe nakłady w celu podjęcia decyzji o wyższym ryzyku.

Najczęściej spotykana w działalności gospodarczej jest awersja do ryzyka. Co oznacza, że im bardziej ryzykowna decyzja, tym większy powinien być spodziewany efekt, ponieważ powinien on zawierać premię za ryzyko (przy czym im wyższy jest poziom awersji do ryzyka, tym większą premię powinien uzyskać decydent za ponoszone ryzyko).[4]

W pracy tej szczególny nacisk zostanie położony na ryzyko rynkowe, które jest definiowane jako ryzyko poniesienia straty w wyniku zmiany wartości aktywów będących przedmiotem obrotu[5].  Podstawowymi elementami ryzyka rynkowego są:

• ryzyko kursu walutowego – wynika ze zmian kursu walutowego i dotyczy tych instrumentów finansowych i innych aktywów bądź zobowiązań, których wartość zależy właśnie od kursu walutowego,

• ryzyko stopy procentowej – wynika ze zmian stóp procentowych na rynku finansowym i dotyczy instrumentów finansowych i innych aktywów bądź zobowiązań, których wartość zależy od stóp procentowych,

• ryzyko cen akcji – wynika ze zmian cen akcji i innych instrumentów udziałowych na rynku kapitałowym

• ryzyko cen towarów – wynika ze zmian cen towarów na rynkach, przede wszystkim na rynkach (giełdach) towarowych.[6]