Aby gospodarka narodowa mogła się rozwijać, a nawet tylko utrzymywać dotychczas osiągnięty poziom wymagane jest przeprowadzanie coraz nowszych inwestycji. Każdy inwestor potrzebuje do swojej działalności środków pieniężnych, więc albo inwestuje z niewykorzystanych wcześniej pieniędzy, albo korzysta z oszczędności innych. Zazwyczaj zaoszczędzone środki przez osobę inwestującą nie są wystarczające, więc potrzebny jest jej również cudzy kapitał, pochodzący od innych jednostek. Zachodzi więc konieczność przepływu oszczędności, czyli kapitału, od tych, którzy tymczasowo z niego nie korzystają, do tych, którzy chwilowo potrzebują go więcej, niż sami zdołali zaoszczędzić. Jednak wykorzystanie cudzego kapitału kosztuje. Za skorzystanie z cudzych oszczędności trzeba zapłacić bezpośrednio konkretnemu dawcy.[1] Aby wymienić się kapitałem strony spotykają się na rynku finansowym. Według W.F. Sharpe’a, rynek finansowy, to mechanizm zaprojektowany do ułatwienia wymiany aktywów finansowych poprzez skonfrontowanie ze sobą kupujących i sprzedających.[2] Inaczej mówiąc jest to rynek, na którym pozyskuje się kapitał, handluje aktywami finansowymi i ustala ich ceny. Obok rynku dóbr i usług oraz rynku pracy, rynek finansowy jest trzecim najważniejszym elementem gospodarki rynkowej. W obu definicjach rynku finansowego pojawia się kolejny termin – aktywa finansowe - wymagający wyjaśnienia. Określa się w ten sposób reprezentację prawa do odebrania przewidywanych, przyszłych korzyści, pod ustalonymi warunkami.[3] W praktyce przyjęło się utożsamiać aktywa finansowe z określeniem papiery wartościowe, które są szczególnymi dokumentami, stwierdzającymi istnienie określonego prawa majątkowego w taki sposób, że posiadanie dokumentu staje się niezbędną przesłanką realizacji prawa. Papiery wartościowe ucieleśniają prawa podmiotowe, są więc nosicielami inkorporowanego w nich prawa i wartości, które to prawo reprezentuje.[4] Rynek finansowy składa się z czterech podstawowych segmentów:
Należy jednak pamiętać, że podział na te segmenty nie jest rozłączny. Przykładowo niektóre instrumenty rynku pieniężnego i rynku kapitałowego mogą być również zaliczone do rynku walutowego. Rynek instrumentów pochodnych to segment rynku finansowego dotyczący transferu ryzyka, na którym dochodzi do obrotu instrumentami pochodnymi, czyli takimi instrumentami, których wartość zależy od innych instrumentów finansowych. Rynek walutowy to rynek, na którym występują instrumenty rozliczane w walucie obcej, których wartość określana jest w walucie krajowej. Rynek pieniężny to rynek papierów dłużnych, emitowanych na okres do 52 tygodni, charakteryzujących się wysoką płynnością (możliwość korzystnej zamiany instrumentu finansowego na gotówkę w krótkim czasie). Rynek kapitałowy to rynek średnioterminowych i długoterminowych dłużnych lub udziałowych aktywów finansowych (emitowanych na okres co najmniej roku).[5] Rynek kapitałowy dzieli się na rynek papierów wartościowych i na rynek bankowych instrumentów finansowych. Na rynku bankowych instrumentów finansowych realizowane są średnio- i długoterminowe lokaty oraz udzielane są kredyty o takim samym charakterze terminowym. Dzięki temu powstaje kapitał kredytowy, który zostaje wykorzystany na cele inwestycyjne podmiotów gospodarczych. Natomiast na rynku papierów wartościowych obraca się średnio– i długoterminowymi instrumentami finansowymi w postaci dokumentów gwarantujących i potwierdzających prawa majątkowe, a także przenoszenie tych praw. Rynek ten obejmuje kapitałowe papiery wartościowe, a więc papiery lokacyjne (akcje, udziały, certyfikaty inwestycyjne) oraz papiery wierzytelnościowe (obligacje skarbowe, obligacje manipulacyjne, obligacje zamienne). Kapitałowe papiery wartościowe mają na celu finansowanie programów inwestycyjnych, podlegających strategiom rozwoju podmiotów gospodarczych. Rynek papierów wartościowych charakteryzuje się dużą zmiennością koniunktury i wyższym ryzykiem niż rynek bankowych instrumentów finansowych. Warto zauważyć, że rynek papierów wartościowych nie jest utożsamiany z konkretnym miejscem gdzie spotykają się kupujący i sprzedający, ale z licznymi instytucjami kreującymi wolumen obrotów oraz z mechanizmami i zasadami pozwalającymi te obroty realizować. Rynek kapitałowy charakteryzuje się ciągłym przepływem środków pieniężnych oraz jednocześnie przekształcaniem krótkoterminowych kapitałów na długoterminowe i odwrotnie. Ponadto jedną z głównych cech jest zróżnicowana struktura transakcji finansowych. W gospodarce wolnorynkowej rynek kapitałowy pełni rolę ważnego mechanizmu w zakresie przepływu kapitałów od posiadaczy wolnych okresowo środków pieniężnych (dając im szansę przyszłych korzyści) do przedsiębiorstw i instytucji ułatwiając im poszerzenie kapitału (umożliwiając realizację dużych przedsięwzięć inwestycyjnych). Ponadto sprawne i efektywne funkcjonowanie rynku kapitałowego ma duże znaczenie dla gospodarki narodowej, ponieważ przyczynia się do jej rozwoju i służy do oceny koniunktury gospodarczej.[6] Podstawowym celem rynku kapitałowego jest zapewnienie dostarczenia kapitału podmiotom, które emitują papiery wartościowe. Podmioty te potrzebują środków do dalszego rozwoju, a ponadto mają zdolność jego gromadzenia i skutecznego wykorzystania. Drugim celem jest umożliwienie pomnażania kapitału inwestorom, chcącym lokować swoje wolne środki pieniężne w papiery wartościowe. Inwestorzy ci pragną osiągnąć korzyści kapitałowe mierzone tzw. wymaganą (oczekiwaną) stopą zwrotu. Są to zarówno inwestorzy indywidualni jak i instytucjonalni. Dysponują oni nadwyżkami pieniężnymi, czyli oszczędnościami powstałymi z odkładanej konsumpcji, a ponadto charakteryzują się określoną skłonnością do podjęcia ryzyka inwestycyjnego. Po trzecie na rynku kapitałowym dochodzi do aktualnej wyceny wartości rynkowej spółki akcyjnej poprzez zrównanie poziomu popytu i podaży na ich akcje.[7]
[1] Por. L. Dziawgo, Jak zarobić czyli rzecz o inwestowaniu pieniędzy, Wydawnictwo „Kontrakt”, Szczecin 1992, str. 11-12. [2] W.F. Sharpe, G.J. Alexander, J.V. Bailey, Investments, Prentice Hall, Englewood Cliffs, 1995, s. 1010. [3] Tamże, s. 1023. [4] J. Mojak, Prawo papierów wartościowych, Lubelskie Wydawnictwo Prawnicze, Lublin 1997, s. 15. [5] K. Jajuga, T. Jajuga, Inwestycje, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007, s. 23. [6] E. Ostrowska, Rynek kapitałowy, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2007, s. 38. [7] Tamże, str. 39. |