Analizę portfelową wykorzystuje się w sytuacji, gdy chcemy inwestować w więcej niż w jeden walor. Robi się tak w celu zmniejszenia do minimum ryzyka specyficznego i zoptymalizować przychód z inwestycji. W modelach analizy portfelowej zakłada się, że zmienność kursów odznacza się określoną powtarzalnością. Wynika z tego, że znając historyczny przebieg zmian kursów można założyć, że powtórzą się one w przyszłości. Jednak częstość ich występowania we wcześniejszym okresie ma wpływ na prawdopodobieństwo ich pojawienia się w przyszłości.[1] Wykorzystanie danych z przeszłości do prognozowania przyszłej sytuacji na giełdzie jest możliwe i wygodne jednak należy podkreślić, że:

•          kalkulowanie, że przyszłość będzie podobna do przeszłości jest zawsze niebezpieczna, niemniej jednak wiedza o przeszłości jest przynajmniej pouczająca,

•          dopóki wyniki takich kalkulacji są różne dla różnych walorów i okresów, doświadczenie podpowiada, że przy prognozowaniu przyszłości, bazowanie na danych historycznych jest całkiem przydatne w przypadku odchylenia standardowego, umiarkowanie użyteczne dla korelacji i akceptowalne dla oczekiwanej stopy zwrotu,

•          powszechnie wiadomo, że tendencje rozwojowe ryzyka i korelacji, ekstrapolowane na podstawie ujęcia krótkoterminowego, są bardziej prawdopodobne niż te, ropatrywane długoterminowo.[2]

W związku z tym teoria portfelowa jest modelem, który opiera swoje warunki zastosowania i założenia na rachunku prawdopodobieństwa. Dzięki temu można przygotować symulację lub prognozę, mówiącą, że określone zachowanie jest najbardziej prawdopodobne, ponieważ w ostatnim okresie dla danego papieru wartościowego było ono najbardziej typowe i występowało najczęściej. Dotyczy to m. in. opisanych wcześniej oczekiwanej stopy zwrotu i ryzyka.

 Kolejnym założeniem pozwalającym stosować narzędzia analizy portfelowej związane jest z występowaniem na rynku kapitałowym zjawiska nazywanego efektywnością. Rynek efektywny jest rozumiany jako miejsce, gdzie występuje ogromna liczba racjonalnych, nastawionych na maksymalizowanie zysku graczy, z których każdy próbuje poznać przyszłe kursy posiadanych walorów i gdzie informacje – w sposób nieograniczony dostępne dla wszystkich uczestników rynku – są bezpłatne.[3]

Inaczej mówiąc efektywny rynek kapitałowy to taki rynek, na którym ceny papierów wartościowych ulegają gwałtownej modyfikacji w wyniku pojawienia się nowych informacji. To oznacza, że aktualna cena papierów wartościowych odzwierciedla wszystkie dostępne informacje na jej temat. Aby dany rynek mógłby zostać uważany za efektywny musi spełniać trzy następujące założenia:

•          istnieje duża liczba konkurujących, maksymalizujących zyski inwestorów, analizujących i wyceniających papiery wartościowe, przy czym analizy te są prowadzone przez nich niezależnie,

•          nowa informacja dotycząca papieru wartościowego dociera na rynek w przypadkowy sposób, a czas ogłoszenia jednej informacji jest generalnie niezależny od innych,

•          konkurujący inwestorzy próbują modyfikować ceny papierów wartościowych niezwłocznie, tak aby odzwierciedlały efekt nowej informacji.

Z powyższych założeń wynika, że ceny papierów wartościowych powinny odzwierciedlać wszystkie obecnie dostępne informacje, włączając również ryzyko związane z posiadaniem danych aktywów finansowych. W związku z tym na rynku efektywnym stopa zwrotu wynikająca z bieżącej ceny papierów wartościowych powinna odzwierciedlać związane z nią ryzyko.[4]

 Portfel papierów wartościowych jest to zestaw papierów wartościowych, które posiada inwestor. Jest ich dokładnie tyle, ile różnych rodzajów papierów wartościowych występuje w portfelu.[5] Zarządzanie portfelem papierów wartościowych to wszelka działalność inwestora związana z lokowaniem funduszy w papiery wartościowe. Aby poprawnie skonstruować portfel potrzebne jest ustalenie następujących czynników:

1.      Określenie celu i warunku tworzenia portfela. W tym miejscu decyduje się, czy portfel jest tworzony na krótki, średni, czy na długi okres.

2.      Określenie zbioru papierów wartościowych, z których konstruuje się portfel. W przypadku gdy na rynku jest dużo papierów wartościowych, analiza zawęża się do pewnych grup.

3.      Określenie kryteriów wyznaczania portfela. Kryteria te wpływają na metody wykorzystywane przy konstrukcji portfela, na przykład kryterium maksymalizacji zysku dla danego ryzyka.

4.      Określenie charakterystyk papierów wartościowych. Do wyznaczania składu portfela posługujemy się metodami ilościowymi, a więc potrzebna jest wiedza na temat danych aktywów. Najczęściej charakterystyki te dotyczą zysku i ryzyka papieru wartościowego

5.      Ocena portfela. Ponieważ sytuacja na rynku ciągle ulega przemianom zachodzi konieczność stałej kontroli optymalności portfela i ewentualnej zmiany jego składu. Ocenę taką powinno się prowadzić na bieżąco.[6]