KLAZOMENAİ

İ.Ö. 1000 yıllarının sonuna doğru meydana gelen Ege Göçleri sonucu, Dor’ların Orta Avrupa içlerinden aşağıya, Yunanistan Yarımadası’na inmeleri ile Yunanistan’ın orta doğusundaki bölgede oturan İon’lar Anadolu’ya geçere, İzmir Körfezi’nden Mandalya körfezine kadar uzanan ve Khios (Sakız) ile Samos (Sisam) adalarını da içine alan bölgeye yerleşmişlerdir. İon'ların Batı Anadolu’ya geçmelerine neden olan Ege göçleri, o zamanki dünyada büyük kargaşalara yol açan, pek çok kavmi yerinden eden Troia gibi bir çok kent devletinin, hatta Hitit İmparatorluğu gibi büyük devletlerin bile sarsılıp içinde yeni yurtlarına gelerek kentler kurmuşlar ve bu bölgeye bundan böyle Ionia adı verilmiştir. İon kolonizasyonu olarak adlandırılan bu bölgeye bundan böyle İonaia adı verilmiştir. İon kolonizasyonu olarak adlandırılan bu olay, zaman içersinde yayılmaya dönüşmüş, önceleri iki Aiol şehri olan Smynnaa (Eski İzmir) ile Phokaia (Eski Foça) Aiollerin elinden koparılıp alınmış ve birer İon Kent devletine dönüştürülmüştür.

“Panionion’da toplanan İon’lar kentlerini bizim yeryüzünde bildiğimiz en güzel gökyüzü ve en güzel iklimde kurmuşlardır. Ne daha kuzeydeki bölgeler, ne de daha güneyde kalanlar İonia ile bir tutulamaz, hatta ne doğusu ne de batısı; kimisi soğuk, kimisi sıcak ve kurak olur. Dile gelince , hepsi aynı ağzı kullanmazlar; dört değişik konuşmaları vardır. Güneyden başlayarak ilk kentleri Miletos’tur; hemen sonra Myus ve Priene gelir, Karia’da kurulmuş olan bu kentler, aynı bölge dilini konuşurlar. Lydia’da Ephesos, Kolophon, Lebedos, Teos, Klazomenai, Phokaia vardır. Onların dili daha önce saydığımız kentlerin diline hiç uymaz hepsi de ortak bir bölge dilini konuşurlar, Samos’luların ise kendine özgü ayrı dilleri vardır. Böylece birbirinden ayrı dört bölge çıkmış olur ortaya” sözleri ile tarihçi Herodotos (İ.Ö. 490 – 425) on iki İon kent devleti arasında Klazomenai’nin de bulunduğunu bildirmektedir.

Klazomenai antik kentinin kalıntıları, bugün İzmir Körfezi’nin güneyinde Urla İlçesi İskele Mahallesindeki tarlalarda ve Karantina adası üzerinde yer almaktadır.

Klazomenai’de ilk arkeolojik kazılar 1921- 22 yılları arasında Yunanlı arkeolog G.P. Oikonomos tarafından yapılmıştır. Sonuçları ayrıntılı bir şekilde yayınlamamış, bu kazı çalışmaları Karantina Adası ile bugünkü Urla-İskele yolunun batısında Cankurtaran Tepenin kuzeyindeki düzlükte yer alan ve bölgede bulunan küçük bir şapel kalıntısından dolayı Monastiraki olarak adlandırılan kesimdeki nekropol ile Karantina Adasında yürütülmüştür. Atina Milli Müzesi’ne götürülen buluntular arasındaki Myken Vazo parçalarına bakıldığında Oikonomos’un Limantepe’deki prehistorik höyük üzerinde de çalışmış olduğu sanılmaktadır. J.M. Cook’un yaptığı yüzey araştırmaları ile de Klazomenai kentinin Urla – İskele sınırları içersinde bulunduğu kesin olarak saptanmıştır.

Kentteki kazı çalışmaları, 1979-80 yılları arasında Kültür Bakanlığı adına, 1981 itibaren de Kültür Bakanlığı desteğinde ve Ege Üniversitesi işbirliği ile her yıl yaklaşık iki ay süren küçük kampanyalar şeklinde yürütülmektedir.

Prof. Dr. Güven BAKIR ; Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Öğretim Üyesi, Klazomenai Kazı Başkanı