**********

 مروری بر روش های مختلف کشت قارچ صدفی

۱- روش كشت در كيسه پلا ستيكي

۲- روش كشت در جعبه چوبـــــي

۳- روش كشت در جعبه پلا ستيـكي

۴- روش كشـت در پشـــته

۵- روش كشت در قفسـه هـاي فلزي ويا چوبي

۶- روش كشت پـايـه‏ اي ( ستوني )

۷- روش كشت بر روي كنده درختان

۸- روش کشت از طریق تزریق ریسه برکندههای درختان

 ۱- روش کشت قارچ صدفی در کیسه پلاستیکی

     مايه قارچ مورد نیاز برای یک بسته کمپوست حدوداً ۲۵۰ گرم بذر قارچ صدفي جهت تلقيح در ۸الي ۱۰ كيلوگرم ازكاه وكلش گياهان تيره غلات در نظر گرفته شده است وتا لحظه‏اي كه كمپوست شما آماده نشده است به هيچ عنوان درب بسته را باز نكنيد چون احتمال آلودگي آن خواهد بود.

۱- يك كيسه پلاستيكي به قطرcm ۵۰ و به طول ۱۰۰cm انتخاب كنيد. ( كيسه‏هاي بسته بندي میوه جات مانند خيار و... )

۲- طبق شكل A تعداد سه عددسوراخ به قطر يك سكه ۵۰ ريالي در ته كيسه و چندين سوراخ در بدنه كيسه در نقاط مختلف جهت خروج آب اضافي وتهويه بستر ايجاد كنيد(جمعا حدود ۳۰ سوراخ می‏شود).

۳- مقدارحدوداً ۸ الي۱۰كيلوگرم گاه یا كلش يكي ‏ازگياهان تيره غلات را تهيه نمائيد.(گندم ـ جو ـ چاودار ـ يولاف ـ برنج ـ ذرت ـ سورگوم و ... )

کلش = اگر محصول غلات را با دستگاه کمپاین برداشت نمایند( درو ) نتیجتا ساقه های غلات به طول ۸ الی ۱۴ سانتیمتر طول خواهند داشت که به آنها کلش کفته می‏شود . یعنی طول ساقه ها بزرگ خواهد بود

گاه = اگر محصول غلات را با دستگاه خرمن کوب خرمن نمایند ( جدا کردن دانه ها ار پوسته غلات ، کلوم وکلومل ) ساقه های حاصل کوچک خواهد بود که به آنها گاه گفته می‏شود .

۴ - كلش‏هاي تهيه شده را در يك ظرف بزرگي ( قابلمه ـ ديك ) ريخته و روي آنها آب معمولی ( سرد ) ریخته بطوری که گاه وگلشها در آب غرق آب شوندوبعدروی شعله گاز(یا هر نوع منبع حرارتي) قرار دهيد واز لحظه به جوش آمدن كامل آب حداقل به مدت ۳۰ دقيقه به كلش‏ها حرارت داده وكلش‏هاي در حال حرارت را گاهي زير و رو نمائيد.  

( جوشانیدن گاه ویا گلش‏ها به سه علت انجام می‏گیرد  A . اگر در داخل گاه ویا گلشها بذر غلات ویا هر بذر دیگری قرار گیرد در اثر حرارت که موقع جوشانیدن به آن داده می‏شود جنین آن از بین رفته و دیگر به هیچ عنوان اگر در محیط مرطوب قرار گیرد جوانه نخواهد زد  B . در اثر حرارتی که به آنها داده می‏شودهر گونه آلودگی داشته باشد از بین خواهد رفت   .Cبا توجه به اینکه دیواره گاه وکلشها در حالت خشک سفت وخشبی هستند لذا نفوذ ریسه های قارچ به دیواره آنها مشکل خواهد بود وبه خاطر اون اگر گاه وگلشها در آب جوشانیده شوند بهتر است . ) 

۵- بعد از پايان زمان قيد شده كلش‏ها را از يك آبكش ، آبكش نموده و آب اضافي آن را بگيريد.

۶ - بعد از آبكش نمودن چند دقيقه‏ائي اجازه دهيد تا كلش‏ها خنك شوند.

۷- كلش‏هاي خنك شده را به كيسه پلاستيكي تهيه شده به ارتفاع حدوداً ۱۰-۱۵ سانتيمتر پر نموده وبا كف دست به آنهاکمی فشار داده تا كيسه حالت استوانه بدهيد.

۸ -  دهانه بطري یا بسته حاوي مايه قارچ ( بذر قارچ ، اسپان قارچ ) را باز كرده وتوسط يك ميله‏اي تميز و آغشته به الكل،محتويات دروني را كه به حالت فشرده و چسبيده به هم هستند، را به هم زده، و از هم جدا نمائيد.

۹-مقدار ۲۰ الي ۲۵ گرم از مايه قارچ(بذر درون‏ بسته) را به كف دستتان(که قبلا حتما با آب وصابون شسته اید) ريخته وخوب از هم جدا نموده و بطور تصادفي بر روي كلش‏هاي پهن شده در ته كيسه پلاستيكي بپاشيد.

۱۰- مجدداً از كلش‏هاي سرد شده را به همان ارتفاع  و اندازه برداشته و به درون كيسه پر نمائيد تا روي بذور پوشيده شود و با دست روي آنها کمی فشار دهيد تا تماس كامل حاصل گردد.

۱۱- دوباره بذر پاشيده و روي آنها كلش اضافه نمائيد و اين كار را آنقدر ادامه دهيد تا اينكه هم كيسه پر شود وهم بذر و كلش‏تان تمام گردد.

۱۲- درب كيسه پلاستيكي را محكم بسته و زير آن يك ظرفي (بهتر است پلاستيكي باشد) قرار دهيد تا آب اضافي درون كيسه كه به مرور زمان خارج خواهد شد اطراف را خيس وكثيف نكندالبته اگر فقط ، یک بسته کشت داده ودر آشپزخانه یا راه پله قرار داده اید.

۱۳- كيسه را در يك  محيطي با دماي بين ۱۸ الي ۲۴ درجه سانتيگراد تا زماني‏ كه كيسه را ريسه‏هاي قارچ  پرنمايد كه معمولاً بين ۱۴ -۱۶ روز طول مي‏كشد قرار دهيدبطوري كه در معرض تابش نور مستقيم آفتاب نباشد.

۱۴- بذر قارچ كاشت داده شده تا مرحله ظاهر شدن اولين ته سنجاقي ها ( قارچ هاي اوليه ) نيازي به نور – رطوبت – آبياري ندارد و همان مقدار رطوبتي كه موقع جوشانيدن گاه ها در آب به خود جذب كرده اند كافي است ولي بعد از طي مراحل و زمان قيد شده (۱۴ – ۱۶ روز) كيسه سفيدي در اختيار داريد كه حاوي ميسيليومهاي قارچ است ، از اين لحظه به بعدكه اولين قارچها ظاهر مي‏شوند حتما بايد به محيط رطوبت ، نور و كمپوست را آبياري نمود.

ظاهر شدن ته سنجاقیها       

 ۱۵- بعد از ظاهر شدن اندامهاي بارده قارچ ، روزي در دو نوبت و بسته به ميزان درجه حرارت منطقه پرورش و رطوبت محيط مقدار۴  -  ۵ ليتر آب بر روي بستر ريخته تا ضمن آبياري ، رطوبت زير پلاستيك نيز تامين گردد.

۱۶- جهت تامين رطوبت محيط وبستر در منزل كه بايد بين ۸۵ الي ۹۰% باشد مي‏توان طبق شكل B  يك چهار چوب تهيه نموده وبر روي آن پلاستيك  كشيده وبسترتان را زير آن قرار دهيد، و بعد از هر بار محصول دهي و برداشت محصول براي اينكه ته بستر در طي دوره خشك نشود بهتر است بستر را به صورت سروته ( وارونه ) قرار داده و آبياري نمائيد و تا برداشت محصول سري بعد به همان شكل باقي بماند وتا مدت حدود۴  ماه براي شما هر ۱۰ الي ۱۲ روز يك بار قارچ خواهد داد بطوري كه به ازاي هر كيلو گاه خشك كمپوست اگر خوب مراقبت گردد ۸۰۰ الي ۸۵۰گرم در طي دوره محصول قارچ خواهد داد.

۱۷- نظر هموطنان عزيز را به اين نكته معطوف مي‏داريم كه تا زماني كه قارچ بر روي بستر مشاهده نكرده‏اند به هيچ عنوان به كمپوست آب ندهيد. مگر اينكه ، كمپوست در حال خشك شدن باشد.

۱۸- در صورت مواجه شدن با هرگونه مشكلي در مراحل پرورش قارچ  با ما تماس حاصل نموده و رفع اشكال نمائيد.

توجه :

از همان لحظه اول كار در ته كيسه پلاستيكي،حدوداً سه عدد سوراخ به انداز يك سكه 50 ريالي ایجاد نموده تا آب جمع شده در ته بستر از آنجا خارج شده و باعث گنديدگي آن نشود. 

۲- روش كشت در جعبه هاي چوبي: اين‏روش پرورش‏قارچ براي اولين بار در سال ۱۹۳۴ در آمريكا آغاز شد و روش كار بدين صورت بود كه ابتدا يك جعبه چوبي تميز را انتخاب كرده و به قسمت دروني آن يك لايه نايلون پــهن مي‏كنند و بعد مواد اوليه تهيه شده را به داخل جعبه بصورت لايه به لايه كه بين دو لايه مقدار كمي مايه قارچ ريخته و مجدداً كمپوست را روي آنها اضافه مي‏كنند تا اينكه جعبه پر شود وپس از پر كردن جعبه درب آن را نيز بسته و به يك گوشه ازاطاق پرورش بصورت مايل قرار داده تا آب اضافي آن خارج شود و روی همه جعبه‏ها یک ورق نایلونی کشیده تا از تبخیرآب ازسطح‏کمپوست جلوگیری شودوحتی گاهی‏نیزهرسه‏الي‏چهار روز يكبار مقداركمي‏آب بر روي آن اسپري مي‏كنند تا ميسيليومها تمام قسمتهاي دروني جعبه را پرنمايد پس از تكميل شدن رشد ميسيليومها در داخل جعبه ‏كه ‏معمولاً حدود۱۴ الی ۱۸روز طول مي‏كشدورقه نایلونی را برداشته‏وآنها را ازجعبه خارج كرده وبه صورت ردیفی چیده و يا از سقف آويزان مي‏كنند تا شروع به محصـول‏ دهـي كند. مشكلي كه در اين روش كشت وجود دارد رشد انواع كپك‏هاي آلوده كننده و قارچهاي مضرمي‏باشدروی کمپوست است .

۳-  روش كشت در سبدهای پلاستيكي: جعبه‏هاي پلاستيكي رايج در بازار كه براي حمل ميوه وسبزيجات بكار مي‏روند براي اين كار مناسب بوده و اين روش كشت نيز عيناً همانند پرورش قارچ درجعبه هاي چوبي بوده وبا اين تفاوت كه اولاً ميزان آلودگي جعبه هاي پلاستيكي نسبت به چوبي كمتر بوده و ثانياً دوره استفاده يا عمر آنها از جعبه ‏هاي چوبي بيشتر است ولي به هر حال روش كار عين روش قبلي است.

۴_ روش كشت پـايه‏اي يا(ستوني):به منظور افزايش در ميزان توليد و بهره‏گيري هر چه بيشتر و بهتر از جريان هوا در مرکز ( وسط) کیسه پلاستیکی يك لوله فلزي و يا پلاستيكي P.V.C كه بدنه آن سوراخدار است قرار داده واز قسمت پایین شروع به پر کرده کیسه با کمپوست وتلقیح آن با اسپان ( بذر قارچ ، مایه قارچ ) نموده‏واز كف كيسه وستون،كشت به صورت لايه به لايه انجام مي‏گيرد ودر لايه آخر بعد از پر نموده كمپوست درب كيسه را بسته و تا زمان سفيد شدن كمپوست كيسه را در نمي‏آورند.

  ۵- روش كشت‏ بـرروي قفسه‏هاي فلزي ياتورهاي فلزي: براي ساخت قفسه‏هاي فلزي ابتدا توسط لوله‏هاي فلزي چهار پايه‏هاي فلزي (چهارچوب فلزي) را برپاكرده وبعداً روي آن توري مشبك يا همان توري مرغـي نصب مي‏كنندو نهايتاً بر روي آن توري كمپوست به اندازه مورد نظر پهن كرده ومايه قارچ روي كمپوست اضافه كرده و درپايان روي بستريك‏ لايه پلاستيك‏پهـن مي‏كنندتاجلوتبخيرآب بسترگرفته شودومعمولاً هردو روز در ميان يك بار آبياري مي‏كنند

۶- روش كشت‏ بر روي زمين يا سكو بصورت پشته‏اي : يكي از روشهاي قديمي بوده و مواد بستري(کمپوست ) را در روي زمين به شكل پشته در آورده و به صورت لايه به لايه مايه قارچ را به كمپوست تلقيح مي‏نمايند ودر نهايت بستر به صورت پشته در آمده و روي آن را با پلاستيك جهت جلوگيري از تبخير آب مي‏پوشانند تا زماني كه اندامهاي قارچ ظاهر شود و آن موقع اقدام به برداشت روكش پلاستيكي مي‏نمايند، البته در صد آلودگي در اين روش بالاست.

۷- روش كشت بر روي كنده درختان:

پرورش قارچ بر روي كنده درختان يكي از قديمي‏ترين روشهاي پرورش قارچ به شمار مي‏رود و در كشور مجارستان ابداع شده وبه ساير كشورها كسترش يافته ونحوه عمل بدين شكل است كه ابتدا چوبهايي به قطر ۲۵ الي۳۰ سانتيمتر از نوع تبريزي ، بيد ، آلش ، ممرز ، بلوط وغيره را به ارتفاع ۳۰ الي ۴۰  سانتيمتـر در اوايل فصل بهار تهيه مي‏كنند بطوري كه كنده‏ها بايد به حد كافي رطوبت داشته باشند ويا اينكه بطور مصنوعي مرطوب گردند بعداً يك گودالي كه عمق آن حدوداً ۱۰ الي ۱۵ سانتيمتر بيشتر از ارتفاع كنده‏هاست در سطح زمين حفر مينمايند البته طول وعرض گودال بستكي به تعداد كنده و عرض آنها دارد سپس به كف گودال مايه قارچ را پخش كرده و بعداً كنده‏هاي تهيه شده را به صورت ايستاده در گودال بر روي مايه قارچ قرار داده و طبق شكل ذيل روي قسمت بالاي كنده ها نيز مقداري مايه قرار مي‏دهند سپس روي كنده‏ها و گودال را به وسيله شاخه و برگ وساقه‏هاي خشك گياهاني مانند ذرت وغيره بطور كاملا" فشرده پوشانيده ودر نهايت از روي آنها نيز يك لايه خاك به ضخامت ۱۰ الي ۲۰ سانتيمتر مي‏ريزند، و همانطوري كه متذكر شديم همه اين عمليات در فصل بهار انجام ميگيرد وتا فصل پائيز با توجه به دماي محيط ۳ الي ۴  بار بايد اقدام به آبياري خاك اطراف گودال نمود كه رطوبت داخل گودال تامين شود وطي ۴   الي ۵ ماه تا فصل پاييز ريسه‏ها شروع به گسترش در روي كنده‏هـا  نموده و در فصل  پاييز حدوداً  اواسط  مهر ماه كنده‏ها را از داخل گودال خارج كرده و در محلي تقريباً روشن و دور از تابش مستقيم آفتاب و وزش باد، در زمين جوبي به عمق ۱۰ الي ۱۵ سانتيمتر ايجاد كرده و كنده‏ها را بطور ايستاده در داخل آن جوب خاك ميكنند كه در آينده كنده‏ها از طريق همين جوي آبياري شده و رطوبت لازم براي ريسه‏ها را تامين نمايند و معمولاً يكي دو بار آبياري در هفته كافي خواهد بود .با فرا رسيدن سرما وفصل پاييز ظهور اولين قارچها آغاز مي‏شود ومعمولاً ۳  الي۵ سال متوالي مي‏توان از آنها قارچ برداشت نمود واين روش اكثراً در مورد پرورش قارچهاي مانند پلوروت و شي‏تاكه مورد استفاده قرار مي‏گيرد كه قارچهاي چوبخوارند . 

  ۸- روش کشت از طریق تزریق ریسه های قارچ برکنده های درختان  

 يكي ديگر از روشهاي كشت وپرورش گونه هايي از قارچ صدفي همانندروش قبلي ( 7  ) پرورش قارچ بر روي تنه و كنده درختان مي‏باشد منتهي با اين تفاوت كه در روش قبلي كنده ها را در داخل گودالي دفن مي‏كردند و اسپان قارچ را در زير وروي كنده ها مي‏پاشيدند ولي در اين روش ابتدا در محيط آزمايشگاهي اقدام به رشددادن ميسليومهاي قارچ بر روي قطعات چوبي به طول حدود 3 سانتيمتر و قطر يك سانتيمتر بجاي تكثير بر روي بذور غلات نموده واين قطعات حاوي ميسليومها را در بسته بندي هاي پلاستيكي به بازار عرضه مي‏گردد.       

    سپس افراد علاقمنداقدام به خريد اين بسته ها نموده وكندههاي درختاني مانندبيد ،تبريزي ، افرا ، توسكا ، سپيداروبلوط به قطر حدود 3۰ سانتيمتروبه طول دلخواه مثلا از5۰ سانتيمتر الي 2 متر را تهيه كرده  و توسط يك دستگاه دريل اقدام به سوراخكاري در تنه اين درختان به فاصله حدود ۱۲ سانتیمتر و به عمق ۴ الی ۵ سانتیمتر نموده بطوري كه قطعات حامل ميسليوم بتواند در اين سوراخها جاگيرند

بعد از ايجاد سوراخ در تنه كنده ها اقدام به قرار دادن قطعات چوبی( میخ های چوبی ) حامل ميسليوم در تنه و سورخهاي ايجاد شده در كنده ها انتخاب شده كرده و توسط چکش یک ضربه آرامی میخهای چوبی را در جایشان محکم میکنیم. 

كنده ها را در يك محيط مساعد از نظر درجه حرارت ورطوبت مرتب در كنار يكديگر قرار داده و مراقبتهاي لازم از نظر رطوبت ، درجه حرارت ، تهويه ، نور را انجام مي‏دهند تا ريسه ها ي قارچ در تنه اين كنده ها نيز شروع به فعاليت نمايند وتوليد قارچ نمايند و لازم به ذكر است كه طول دوره باردهي اين روش با توجه به اينكه از كندها تغذيه ميكنند طولاني است . 

 **********

پرورش کشت قارچ با کمترین تخصص

پرورش قارچ صدفي : از آنجايي كه پرورش قارچها معمولا” در محيطي بسته انجام مي شود؛ لذا قارچهاي صدفي را مي توان در هر منطقه جغرافيايي و با هر نوع آب و هوايي كشت كرد.اين قارچــــها مي توانند اختـــلاف درجه حرارت 16 تا 30 درجه سانتيگراد را تحمل كنند.
در يك انبار با مساحت 80 متر مربع : در یک انبار ۸۰ متری بيش از يك تن قــارچ مي توان توليد كرد. زمان لازم براي اين كار حدود 2 ماه بوده و اولين برداشت پس از يك ماه بدست مي آيد. اين جزوه براي توليد قــارچ صدفي درسطحي پايين تراز اين ميزان نوشته شده بديهي است جهت توليد در مقياس بالا دانش فني بيشتري مورد نياز مي باشد؛ كه در كلاسهاي تئوري عملي ارائه خواهد شد .

فضاي مورد نياز : براي كشت قارچ صدفي مي توان از يك اتاق ؛ زيرزمين ؛ انبار متروكه ؛يا هرمكان خالي ديگر كه داراي سقف مناسب باشد استفاده نمود.اين مكان بايد توانايي نگهداري دماي اطاق راداشته باشد بطوريكه ؛ تاحد امكان از اختلاف شديد درجه حرارت جلوگيري كند

محيط كشت قارچ صدفي : محيط كشت قارچ صدفي از كاه گندم ؛ کاه جو ؛ کاه برنج ؛ تراشه چوب صنوبر.... تهيه مي شود. در اين كشت از خاك و كود استفاده نمي شود بنابراين هيچگونه آلودگي زيست محيطي ندارد .

نحوه كشت قارچ صدفي : كاه وكلش خرد شده را يك شب در آب گذاشته تا كاملا”مرطوب ؛سپس مدت 2 تا 3 ساعت در آب جوش پاستوريزه مي شود .براي اين كارمي توان از يك بشكه خالي استفاده كرد .زمان پاستوريزه كردن از وقتي محاسبه ميشودكه آب به نقطه جوش رسيده باشد.جهت اطمينان خاطر بهتر است از دماسنج الكلي براي سنجش دماي آب جوش استفاده شود. سپس كــاه را آبكش كرده آنرا به حال خود رها مي كنند تا پس از چند ساعت خنك شود؛ بطوريكه بالمس كردن كاه با پشت دست ؛ هيچگونه گرمايي احساس نشود .

بذر زني : پس از اينكه كاه كاملا خنك شد با 3 تا 5 درصد اسپان( اسپان= بذر قارچ ) مايه زني مي شود به اين منظوربراي هر 10كيلوگرم كاه پاستوريزه شده مقدار400 تا 500 گرم بذرقارچ اضافه و مخلوط ميشود. مخلوط حاصل درون كيسه هايي به قطر 45 تا50 سانتيمتربا ارتفاع 80 تا 150سانتيمتر ريخته سپس سطح آن كمي فشرده شده تا رطوبت كاه حفظ گردد. پس از بستن سر كيسه آنرا به محيطي كه از قبل بعنوان سالن كشت در نظرگرفته شده انتقال داده واز سقف آويزان ميكنند. مي توان كيسه هاي كشت شده را روي زمين هم قرار داد.
كنترل دما و نور : از اولين روز كشت تا مدت 25 الي 30 روز دما روي 24 درجه سانتيگراد نگهداري شده ؛در صورت امكان محيط را تاريك مي كنند. نورخورشيد براي قارچ صدفي مناسب نيست.پس ازاينكه سطح كاه پوشيده ازتارهاي سفيد رنگ و ظريف قارچ صدفي شد. سوراخ هايی به فاصله 20 تا 25 سانتيمتر و به اندازه كف دست در اطراف كيسه كشت شده ايجاد و با آ بپاشي مداوم كف سالن رطوبت محيط را افزايش مي دهند . در اين زمان دما به 20 درجه سانتيگراد كاهش داده مي شود. وجود نور يك لامپ در اين زمان ضروري بوده و باعث افزايش محصول مي شود .قارچها پس از يك هفته ديگر آماده برداشت مي با شند .

آبياري : زماني كه كيسه ها پاره مي شوند ؛ چنانچه رطوبت محيط پايين پاشد ؛ سطح كاه خشك شده و بايستي با مقادير خيلي كم آب ؛ بصورت اسپري آبياري شوند . آبياري ممكن است روزي دو بار يا بيشتر انجام شو د. بايد توجه داشت كه آبياري 48 ساعت قبل از برداشت قارچها متوقف شود. پس از برداشت محصول ميتوان آبياري را ادامه داد.

ميزان توليد : ميزان توليد از هر كيسه طي 4 تا 5 چين يا بيشتر در حدود 2 تا 4 كيلوگرم قارچ تازه ميباشد .

*****

کشت در کيسه: يکي از رايج ترين روش ها در کشت قارچ در اکثر نقاط جهان است. بعضي از مزاياي آن به شرح زير است.
1- ريسک کمتري نسبت به روشهاي ديگر کشت دارد.

2- کنترل آسان آفات و بيماريها

3- امکان کشت در تمام طول سال

4- بازگشت سريع سرمايه

5- سرمايه گذاري اوليه کم

6- امکان کشت در خانه

روش کار : ابتدا بستر خود را انتخاب نماييد در مورد بستر در درس قبلي توضيح داده شده است .
اگر از کاه استفاده مي کنيد بهتر است ابتدا کاه ها را  خرد کنيد ( کاه هاي خرد نشده نيز قابل کاشت مي باشند). براي ضدعفوني کردن کاه ها بايد آنها را بجوشانيد. براي اين کار بهتر است کاه ها را درون کيسه هاي پلاستيکي ريخته و آنها را به مدت 45 دقيقه در آب جوش قرار دهيد ( 45 دقيقه از زماني که آب به جوش مي آيد). کاه ها را به مکان تميز برده و 24 ساعت منتظر بمانيد تا آب اضافي آن خارج گردد. 

 رطوبت مطلوب به نحوي است که وقتي يک مشت کاه را در دست فشار مي دهيد چند قطره آب از آن بچکد. قبل از ريختن  کاه ها (بستر ) در پلاستيک ( پلاستيک هاي خياري) بهتر است چند سوراخ در کف پلاستيک ايجاد نماييد.

کاههاي ضد عفوني شده را تا ارتفاع حدود 20 – 30 سانتيمتر در داخل کيسه هاي پلاستيکي ريخته و با دست خوب فشرده نماييد، سپس بر روي آن يک لايه بذر بپاشيد و اين عمل را تا پر شدن کامل پلاستيک انجام دهيد. براي فشرده شدن کاه ها بهتر است يک سوراخ در وسط کيسه ايجاد نماييم  و در نهايت درب پلاستيک را ببنديد. ميزان بذر هر کيسه بستگي به مقدار کاه و اندازه کيسه  حدود 200-500 گرم مي باشد . ميزان رطوبت  دما نور و ديگر شرايط در دوره هاي رشد بسيار مهم است.

کيسه هاي آماده شده را به مکاني تميز و فاقد آلودگي با حرارت 20-30 درجه سانتيگراد برده .ميزان دما در هفته اول بسيار مهم مي باشد.

بعد از سفيد شدن کامل پلاستيکها با ميسليومها ( 20 تا 30 روز بعد از کاشت ) پلاستيکها را با تيغ برش دهيد و يا آنها را به طور کامل از بسته جدا نماييد تا قارچها فضاي مناسب براي رشد داشته باشند. تامين رطوبت در اين دوره بسيار اهميت دارد. مناسبترين رطوبت هوا 85 تا 90 درصد مي باشد .

حداکثر تا يک هفته بعد از برش پلاستيکها قارچهاي کوچک در بدنه بستر ظاهر و پس از چند روز بزرگ و قابل برداشت خواهند شد. بهترين زمان برداشت زماني است که لبه هاي قارچ به سمت بالا بر نگردد . براي برداشت قارچ مي توانيد ساقه قارچ را با دست گرفته و بپيچانيد. در صورت رعايت کامل شرايط  و حفظ دما، نور، رطوبت و غيره  با روش فوق مي توانيد 3-4 هفته قارچ برداشت نماييد. فاصله کيسه ها  از يکديگر حدود 30 سانتيمتر بايد باشد تا از تداخل کلاهکهاي قارچ با يکديگر جلوگيري گردد .

در مکان هاي کوچک براي حفظ رطوبت مي توانيد  با اسپري نمودن بدنه بستر از خشک شدن آن جلوگيري کنيد و اگر چنانچه بدنه بستر خشک شد مي توان نسبت به آبياري آن اقدام نمود. براي بالا بردن ميزان رطوبت مي توانيد کف اطاق  را دائما با آب خيس نماييد، بهتر است از دستگاه بخار ساز يا در صورت امکان از کتري آب جوش استفاده کنيد. براي تشکيل کلاهک و تغيير رنگ آن نور کافي لازم است.

نور طبيعي اطاق، براي کشت کافي است. از ورود حشارت، بيماري ها و آلودگي ها  به داخل مکان پرورش حتما ممانعت گردد و در صورت مشاهده مگسهاي ريز ( مگس سرکه ) نسبت به مبارزه با آنها اقدام گنيد.

در صورتي که بذر آماده استفاده مي کنيد به چند نکته بايد توجه کنيد:

1- کيسه نايلوني حاوي بذر (اسپان) قارچ سالم بوده و فاقد پارگي يا چسب خوردگي مي باشد.

2- دانه هاي اسپان(بذر) قارچ فقط به رنگ قهوه اي(رنگ غلات) يا سفيد(ناشي از رشد ريسه ها يا ميسليوم قارچ خوراکي) بوده و فاقد رنگ سبز يا سياه يا نارنجي( بيماري کپکي) مي باشد.

3- داخل نايلون بذر(اسپان) قارچ فاقد هرگونه قطرات آب مي باشد.

4- دانه هاي بذر (اسپان) قارچ حالت دانه بندي داشته و در صورت چسبيدگي با فشار دست به راحتي دانه دانه شود.

5- پنبه درب نايلون بذر(اسپان) قارچ سالم بوده و آلوده و کثيف نباشد.

در صورت تهيه بذر (اسپان) قارچ مناسب، امکان نگهداري آن در يخچال (دماي 4- 6 درجه بالاي صفر) تا 21 روز ميسر مي باشد.

کشت در قفسه يا تاقچه: (کشت در قفسه در يک نگاه) مرحله قبل از تخمير و آماده کردن بستر، پاستوريزه و پر کردن، بذر زني، دوره نهفتگي، ميوه دهي، برداشت محصول، تخليه

کشت در بطري: در اين روش بطري ها را از بستر پر کرده و آن را استرليزه کرده. آنها را در دماي 17-18 درجه سانتي گراد و رطوت 65-70 درصد قرار مي دهند. حدود 25-20 روز طول مي کشد که به مرحله ميوه دهي برسد.

کشت روي کنده درخت: (درمناطق معتدل) دو روش اساسي براي کشت قارچ روي قطعات درخت وجود دارد. کشت روي قطعات بزرگ چوب، کشت روي قطعات کوچک چوب در اين روش اسپان را روي قطعات درخت مي ريزند و در شرايط مناسب رشد مي دهند.

***********

تکنیک های تولید و کشت آگار

هوايي كه از آن تنفس مي‌كنيم مملو از موجودات بسيار ريز است كه با باد به حركت درمي‌آيند. قارچ‌ها، باكتريها، ويروسها و گياهان براي انتقال گرده‌هاي خود به مناطق ديگر از باد كمك مي‌گيرند. در صورت عدم رعايت نكات بهداشتي، اين ذرات مي‌توانند چه در تهيه كشت خالص و چه در فرآيند توليد قارچ خوراكي خلل وارد نمايند.

به طور كلي منابع اصلي آلاينده محيط كشت عبارتند از

1. محيط اطراف

2. ظروف كشت

3. ادوات و ابزار کشت

4. پرورش دهنده و لباس وي

5. هاگ‌ها يا ميسليوم قارچ خوراكي

قارچ‌ها و تمامي موجودات زنده نسبت به مواد غذايي، رقابت تنگاتنگ و دائمي با يكديگر دارند. هدف از ايجاد يك محيط استريل، حذف يا كاهش اين گونه رقابت و در نهايت فراهم ساختن شرايط مناسب براي تكثير قارچ خوراكي مي‌باشد. اولين مرحله قبل از تهيه كشت خالص، احداث اطاقک تلقيح يا آزمايشگاه استريل است.

طراحي و احداث آزمايشگاه استريل

علت عمده شكست بيشتر پرورش‌دهندگان قارچ، عدم صرف وقت كافي به منظور احداث آزمايشگاه استريل است. كاري كه چندان هم وقت و انرژي نمي‌برد، بلكه فقط يك و نيم روز كافي است تا يك انباري كوچك يا يك آبدارخانه را به يك اطاقک تلقيح مفيد تبديل نمود.

براي شروع تمام قاليچه‌ها، پتوها، پرده‌ها و ديگر مواد پارچه‌اي را كه پناهگاه خوبي براي گرد و غبار و هاگ‌هاي مضر می باشند از محل دور كرده و تمامي ديوارها و سقف را با يك ماده ضد عفوني كننده كاملاً تميز نمائيد. اطاق را با يك رنگ روغني براق يا اپوكسي بهداشتي رنگ زده تا شستشو‌هاي بعدي راحت‌تر گردد. پنجره‌ها يا هر منبع ورودي هوا را با يك پوشش پلاستيكي مناسب بپوشانيد. محل ورودي اطاق را با پلاستيك يا هر ماده ديگر بصورت يك محفظه انتظار درآورده تا مانع جريان مستقيم هوا بدرون اطاق گردد و طراحي اين محفظه بايد به گونه‌اي باشد كه هنگام ورود به آن؛ درب آزمايشگاه بسته باشد.

تجهيزات ذيل در هر آزمايشگاه ضروري است:

1- صندلي و ميز محكم با سطح كاملاً صاف

2- چراغ الكلي، چراغ بنسن[i][i][i] يا يك شعله معمولي گاز بوتان براي توليد حرارت

3- بطري اسپري حاوي محلول سفيد كننده 10 درصد

4- تعدادي پتري ديش استريل و لوله آزمايش

5- تعدادي برچسب ، يك دفتر و خودكار

6- يك چاقوي آگار و حلقه تلقيح[ii][ii][ii]

7- يك دستگاه اتوكلاو يا زودپز معمولي (بخار تحت فشار)

8- pH  سنج يا كاغذ تورنسل معمولي

9- الكل 96 درصد و ديگر مواد ضد عفوني همچون وايتكس، فرمالين…

10- قفسه براي ظروف كشت، جالوله‌اي و…

تمامي اين اجزاء بايستي درون آزمايشگاه بماند و در صورت خروج يكي از آنها به بيرون، هنگام برگشت آن به داخل آزمايشگاه بايد از تميز بودن آن، مطمئن شد.

به طور كلي براي طراحي يك آزمايشگاه بايد علاوه بر تجهيزات و وسايل گفته شده اصول زير نيز درنظر گرفته شود.

—      اطاق تهيه محيط كشت كه داراي تجهيزات كامل و قفسه‌هاي متعدد است (35 درصد مساحت كل)

—      اطاقك شيشه‌اي استريل (محفظه تلقيح)(15 درصد مساحت كل)

—      اتاق كشت (40 درصد مساحت كل)

—      الباقي مساحت براي نگهداري وسايل، اتوكلاو، ترازوها، يخچال و انبار ميسليوم

 و اسپان مادري (حدوداً 10 درصد)

با روش ساده‌اي مي‌توان آزمايشگاه يا محيطي نيمه استريل بسته به حجم استفاده و دفعات كاري ايجاد نمود. درصد پاكي لازم براي اطاق استريل تابع مقدار هاگ محيط بيرون است. به عنوان مثال، در فصل زمستان با سرد شدن هوا، مقدار هاگ و آلاينده‌هاي هوا تا حد زيادي كاهش يافته، حال آن كه در طول تابستان و بهار اين مقدار بسيار زياد مي‌باشد. بنابراين لازم است در طي اين دو فصل توجه كافي به استريل بودن محيط آزمايشگاه مبذول گردد. نكته مهم ديگر اين كه، تمامي ظروف و بطري‌هاي شيشه‌اي آلوده را بايد به طريقي از بين برد تا ضريب آلودگي محيط آزمايشگاه به حداقل برسد.

بعد از احداث اطاق استريل بايد يك سري اصول و نكات بهداشتي را كاملاً رعايت نمود. به اين صورت كه اطاق استريل را بايد با يك محلول سفيدكننده (آب ژاول) كاملاً تميز نمود؛ كف را طي كشيده و در پايان هواي اطاق را با يك محلول سفيد كننده 10 درصد و با استفاده از يك سمپاشي پشتي يا اسپري ضدعفوني نمائيم. حداقل تا 15 دقيقه بعد از محلول پاشي نبايد وارد اطاق شد. در هر مرحله از تلقيح و كشت اين عمليات بايد تكرار شود، چرا كه همواره پيشگيري آسانتر و بهتر از درمان است.

پيش از ادامه بحث، ذكر چند نكته ضروري است. استريل نمودن و استريل نگاه داشتن محيط مستلزم توجه زياد همراه با كمك و ياري مداوم ديگران است. اين امر وقت‌گير بوده و نبايد سرسري و مقطعي انجام گيرد. هرگز يك چراغ الكلي يا شعله گاز را درون اطاق يا محفظه تلقيح روشن نگذاريد، چرا كه در يك محيط بسته اكسيژن هوا به زودي تمام مي‌شود.

بعضي از پرورش‌دهندگان، بيش از نياز لازم بهداشتي با آلودگي مقابله مي‌نمايند. بدين ترتيب اين افراد آزمايشگاه و در نهايت سلامتي خود را با مصرف وسواسي و افراطي قارچ‌كشها، باكتري‌كشها و ضدعفوني كننده‌هاي شيميائي جهش‌زاي خطرناك به خطر مي‌اندازند. به طور مثال مي‌توان به عوارضي همچون تنگي نفس، بي‌حسي‌هاي شديد همراه با تشنج‌هاي مداوم كه گاه تا چندين روز نيز به درازا مي‌انجامد كه بر اثر كار طولاني مدت افراد، بلافاصله در اطاق‌هائي كه مدت چنداني (كمتر از 15 دقيقه) از سمپاشي آنها بالاخص با سموم فنلي نگذشته اشاره كرد و يا از بين موارد متعدد ديگر، ابتلاء به سرطان پوست بواسطه تماس طولاني (چند سال) و مستقيم پوست (بدون پوشش ايمني) با اشعه ماوراي بنفش (uv) در حين استريل كردن نمونه‌ها داخل محفظه شيشه‌اي[iii][iii][iii] درون اطاق تلقيح اشاره نمود.

چنانچه عليرغم تلاش فراوان در جهت استريل نمودن محيط آلودگي باز هم در محيط باقي بماند در آن صورت مي‌توان از راه‌كارهاي ذيل استفاده نمود.

1. بخوردادن روغن استريل‌كننده مانند تري‌اتيلن گلايکول با‌گرم‌كن‌فتيله‌اي در‌فضاي اطاق كه ابري از قطرات بسيار ريز و نسبتاً سنگين در هوا ايجاد شده كه ضمن پائين آمدن ذرات آلاينده معلق در هوا را جذب كرده و از بين مي‌برند. ذرات اين روغن نسبتاً ريز و فرار بوده و هيچ گونه لايه قابل مشاهده‌اي در فضا ايجاد نمي‌نمايد. اين روش ارزان و آسان مي‌باشد.

2. احداث نوعي محفظه شيشه‌اي كاملاً مسدود و نيمه استريل براي نقل و انتقال و كارهاي كشت بافت كه مي‌توان آنها را از چوب و پنجره‌اي كوچك براي نگاه كردن درون آن ساخت كه در يك طرف آن دو سوراخ لاستيكي مخصوص تعبيه مي‌نمايند تا هنگام كار، فرد بتواند دستان خود را داخل محفظه كرده و در صورت عدم استفاده، ورودي سوراخ‌ها با لفافه‌اي پوشيده مي‌شود. مزيت عمده اين محفظه ارزان، بودن استريل كردن آسان محيط داخل آن و عدم جريان مستقيم هوا به درون آن در ضمن كار مي‌باشد.

3. استفاده از صافي‌هاي بسيار ريز كه قطر چشمه‌هاي آن 3/0-1/0 ميكرون بوده و از قطر هاگهاي مضر بعضي قارچ‌ها و حتي از باكتري‌ها نيز كوچكتر است. از اين صافي‌ها در سامانه‌هاي مخصوصي بنام هود تهويه ملايم استفاده مي‌نمايند. در برخي از آزمايشگاه‌هاي پيشرفته تمام استريل، درون ديوارها يا سقف نيز از اين نوع صافي‌ها استفاده شده و هواي ورودي اطاق با عبور از ميان آنها تصفيه مي‌شود.

براي كسب اطلاعات بيشتر به ضميمه چهارم مراجعه شود

آلودگي، ممكن است در يك محل كم و در جاي ديگر زياد باشد و يا در يك مرحله از پرورش طغيان نمايد يا اين كه علي‌رغم چند سال فعاليت، اثري از آن ديده نشود. از طرفي بايد توجه داشت كه نوع آلودگي، در مراحل و مكان‌هاي مختلف يكسان است، اما شدت و ضعف آن بسته به يك سري عوامل مختلف داخلي يا محيطي متفاوت است كه با اعمال يك سري تمهيدات و اصول بهداشتي تا حدي مي‌توان آن را كنترل نمود.

آماده کردن محيط کشت

پس از تكميل آزمايشگاه نوبت به تهيه محيط كشت مغذي آگار مي‌رسد. آگار، محصولي است كه از نوعي جلبك دريايي بدست آمده و براي سفت كردن محيط كشت بكار مي‌رود و از نظر ظاهري بسيار شبيه ژلاتين است اما از نظر كاركرد، به مراتب از آن سودمندتر است. در زمينه توليد محيط كشت آگار غني شده كه مناسب قارچ‌هاي خوراكي باشد، فرمول‌هاي متعددي وجود دارد كه از اين ميان مي‌توان به فرمول‌هاي استاندارد PDA  [iv][iv][iv]وMEA   [v][v][v]همراه با مكمل خميرمايه[vi][vi][vi] اشاره نمود. در بسياري از مجلات قارچ شناسي، فهرستي از انواع محيط‌هاي كشت آگار حاوي پپتن[vii][vii][vii] و نئوپپتن[viii][viii][viii] (دو منبع سرشار از پروتئين مورد نياز ميسليوم) ارائه شده است. محيط كشتي كه مؤلفان توصيه مي‌نمايند، مخلوطي از دانه‌هاي جوشانده شده گندم يا چاودار غني شده با شيره مالت است. براي افزايش رشد مي‌توان به محيط كشت زايلوز و 1- آرابينوز (از قندهاي پنج كربنه پنتوزي متبلور) اضافه كرد. از جمله مواد لازم ديگر براي محيط كشت مي‌توان كلسيم، بيوتين، تيامين[ix][ix][ix]، اسيدهاي آمينه اسپاراژين، آلانين و گلايزين را نام برد.

آنچه در ادامه‌ مي‌بينيد سه نوع فرمول مغذي آگار است كه هر كدام از آنها براي رشد ميسليومهاي انواع مختلف قارچ خوراكي همچون دكمه‌اي، صدفي، شي‌تاكه، استروفاريا، چيني، پانالوس و سيلوسب استفاده مي‌شود كه از بين آنها؛ 2 محيط PDY[x][x][x]  و MPG[xi][xi][xi] مورد توجه مؤلفان اين كتاب مي‌باشند. توصيه مي‌شود براي افزايش رشد ميسليوم‌ها به هر محيط، مقداري پودر چاودار و يا عصاره آن افزوده شود. بعد از انتخاب هر يك از فرمول‌هاي زير تركيبات آن را بصورت خشك با هم مخلوط كرده، درون يك فلاسك ريخته و درنهايت با افزودن آب، حجم مخلوط را به يك ليتر برسانيد.

الف) آگار PDY (مخمر دكستروز سيب‌زميني)

ـ عصاره صاف شده 300 گرم خلال سيب‌زميني كه در يك ليتر آب تا يك ساعت جوشيده باشد.

ـ 10 گرم قند (گلوكز راست گرد) (قند دکستروز)

ـ 2 گرم مخمر (اختياري)

- 20 گرم آگار

ب) آگار MPG (مخلوط بذرـ پپتين ـ مالت)

ـ 20 گرم مالت عسلي رنگ[xii][xii][xii]

ـ 5 گرم پودر بذر چاودار

ـ 5 گرم پپتين يا نئوپپتن

ـ 2 گرم مخمر (اختياري)

ـ 20 گرم آگار

ج) آگار MEA (آگار عصاره مالت)

ـ 20 گرم مالت عسلي رنگ

ـ 2 گرم مخمر

ـ 20 گرم آگار

در تهيه محيط كشت، رعايت نكات زير ضروري است

1. pH محيط كشت: گونه‌هاي متفاوت قارچ براي رشد و نمو در محيط كشت، pH خاص خود را مي‌طلبند. بطوري كه pH مطلوب براي گونه‌هاي سيلوب 7-6 مي‌باشد؛ در حالي كه اين مقدار براي نوع دکمه‌اي 7-5/6 مي‌باشد. اكثر گونه‌ها، نسبتاً مقاوم بوده و بخوبي در دامنه 5/7 –5/5 رشد مي‌نمايند. pH كمتر از 5/4 و بالاتر از 7 باعث توقف رشد و نمو (هاگ‌‌‌‌‌ها و ميسليومها) مي‌گردد و چنانچه pH محيط خيلي پائين باشد. محيط كشت رقيق مي‌شود و بايد محيط تازه با pH مطلوب آماده شود. pH ، بعد از اتوكلاو كردن تا 4/0 واحد كاهش مي‌يابد.

چنانچه در حين تهيه محيط كشت، pH خيلي پائين يا بالا رود، مي‌توان بترتيب آن را با Naoh يا Hcl (1 تا 1/0 مولار) رقيق، تعديل كرده سپس محيط كشت را كاملاً هم زده و سپس pH آن را با يك pH سنج يا كاغذ تورنسل معمولي مي‌سنجيم ( pH يك مول Hcl ، صفر؛ يك مول Naoh =12 و يك مول آب مقطر= 7 است).

2.ضدعفوني محيط كشت: اين كار معمولاً به دو روش صورت مي‌گيرد.

الف: با مواد شيميائي: مانند الكل 70درصد؛ هيپوكلريت سديم (وايتكس) 1درصد و بالاخص آنتي‌بيوتيكها. در هر صورت ساده‌ترين راه، استفاده از مواد گياهي غير آلوده است. جهت كنترل باكتريها در محيط كشت، 1/0 گرم از محلول سولفات جنتامايسين 80-60درصد را قبل از عمل اتوكلاو كردن بايد به هر ليتر از اين محيط‌ها اضافه نمود. همچنين مي‌توان از نوع ديگر آنتي‌بيوتيك بنام استرپتومايسين بعد از استريل كردن محيط كشت استفاده كرد. در مجموع بايد از آنتي‌بيوتيكها بصورت موقتي و به مقدار بسيار اندك بهره جست چون غلظت بالاي آنها، مانع رشد و نمو بعضي گونه‌ها و از طرف ديگر ايجاد مقاومت در باكتريها مي‌شود.

ب) با بخار: بعد از اختلاط كامل تركيبات محيط كشت و در صورت باقي ماندن اثرات باكتري بعد از ضدعفونيِ شيميائي (آنتي‌بيوتيكها) مي‌توان براي رفع هر گونه آلودگي با بخار تحت فشار، محيط كشت را استريل و يا به اصطلاح اتوكلاو نمود. استريل كردن صحيح، بستگي به زمان، فشار، درجه حرارت و حجم ماده مورد استريل دارد. در شرايط عادي مي‌توان محيط كشت آماده را داخل ارلن پيركس (به علت دهانه تنگ آن ميزان تهويه، خشك شدن و ضريب آلودگي كاهش مي‌يابد) ريخته درب آن را با يك فويل آلومينيومي پوشاند. دقت كنيد كه حجم آگار درون ارلن نبايد از  تا  حجم كل ظرف بيشتر شود.

ظرف كشت را داخل اتوكلاو يا زودپز معمولي[xiii][xiii][xiii] قرار داده و ته زود‌پز را يك سانتي‌متر آب مقطر بريزيد تا بخار لازم تأمين شود. طبق دستورالعمل شركت سازنده، درب زودپز را كاملاً بسته آن را حرارت دهيد تا بخار فراوان توليد نمايد. قبل از بستن سوپاپ اطمينان بخار، بگذاريد تا بخار آن به مدت 4 تا 5 دقيقه خارج شود. به آرامي فشار را به 15 پوند[xiv][xiv][xiv] رسانده و 30 دقيقه در همين فشار نگهداريد. توجه كنيد دماي ظرف از 121 درجه سانتی گراد فراتر نرود، چه در غير اين صورت قند موجود در محيط كشت، سوخته و به اصطلاح كارامل مي‌شود كه در نتيجه آن؛ رشد ميسليوم متوقف شده، يكسري جهش‌هاي ناخواسته ژنتيكي پديدار مي‌شود. از طرفي اتوكلاو كردن بيش از 30 دقيقه باعث ته‌نشين شدن املاح مفيد (بخصوص k+ ) و تجزيه آگار مي‌شود. هم چنين بايد ظروف خالي شيشه‌اي و كاغذها را بطور جداگانه به مدت 30 دقيقه در دماي 130 سانتي‌گراد (بصورت خشك) استريل نمود.

نكته حائز اهميت ديگر در مورد اتوكلاو كردن، اين كه زمان لازم براي اين عمل بسته به ارتفاع از سطح دريا، متفاوت است. طبق قانون بويل ـ ماريوت؛ در حجم ثابت، دما و فشار رابطه مستقيمي با يكديگر دارند. فشار هوا را معمولاً نسبت به سطح استاندارد دريا محاسبه ‌نموده و هر چه از سطح دريا بالاتر مي‌رويم فشار هوا كمتر مي‌شود. لذا در ارتفاعات بالاتر، متناسب با مقدار ارتفاع از سطح دريا، بايد فشار اتوكلاو يا زودپز را افزايش دهيم تا خللي در عمل استريليزاسيون وارد نشود. ذيلاً نسبت‌هاي بين پارامترهاي دما، فشار هوا، و تغييرات نقطه جوش آب در ارتفاعات مختلف را در جدول ذيل مي‌بينيد. بعنوان مثال در ارتفاع حدوداً 1500 متري از سطح دريا، نقطه جوش آب نسبت به سطح دريا تقريباً 5/4 -5 درجه سانتي‌گراد كاهش مي‌يابد (C˚95) و از طرفي در اين ارتفاع؛ فشار هوا 5 پوند يا تقريباً 4/0 اتمسفر نسبت به سطح دريا افزايش مي‌يابد (4/1 اتمسفر) در نتيجه با توجه با اين كه نبايد دماي داخل اتوكلاو را (به سبب بروز تغييرات شيميائي مواد داخل آن) افزايش دهيم، بناچار مجبوريم، فشار را به ميزان 4/0 آتمسفر (5 پوند) بالا ببريم تا جبران 5 اختلاف دما را در اين ارتفاع با توجه به حجم ثابت مواد درون اتوكلاو بنمايد.

توجه كنيد استريليزاسيون در فشار 05/1 kg/cm² به مدت يك ساعت داراي نتايج مشابهي با استريليزاسيون در فشار kg/cm²2 به مدت 30 دقيقه (يعني دوبرابر كردن فشار و نصف كردن مدت زمان) دارد؛ منتها مسأله مهم در اين جا اين است كه اكثر زودپزها تحمل اين فشار را ندارند كه بايد حتماً قبل از استفاده به برچسب كنترل كيفي روي هر زودپز توجه شود.

بعد از اتمام استريل كردن؛ زودپز را در آزمايشگاه يا يك اطاق نيمه استريل قرار داده، اجازه دهيد تا قبل از باز كردن درب آن، فشار به يك پوند (07/0kg/cm²) كاهش يابد. سپس درب آن را باز نمائيد و اقدام به ريختن آگار در پتري ديش‌ها نمائيد. بايد دانست با هر ليتر از محلول آگار بدست آمده مي‌توان 30 پتري ديش 15×100 ميلي‌متر را پر نمود. چنانچه با محدوديت فضاي ميزكار مواجه هستيد، مي‌توانيد پتري ديش‌ها را پس از پر نمودن يك به يك روي هم بگذاريد اما در‌ غير اين صورت مي‌توانيد هر يك از پتري ديش‌ها را در كنار هم قرار دهيد و دامنه كار خود را توسعه دهيد .

پيش از پر نمودن پتري ديش‌ها، محلول كشت را به شدت تكان دهيد تا محتويات آن خوب پخش شده مخلوطي همگن بدست آيد. سپس بگذاريد تا آگار خنك شده و يكنواخت گردد و سپس اقدام به پر نمودن پتري ديش‌ها نمائيد تا بدين وسيله از تعريق جدار داخلي ظروف كه از ريختن محلول آگار گرم ناشي مي‌شود، جلوگيري شود.

حال، اين محلول آماده كشت هاگ يا بافت زنده مي‌باشد كه در ادامه روش آنرا خواهيم ديد.

كشت هاگ[xv]

كشت خالص به منظور تهيه اسپان مورد نياز براي تكثير قارچ خوراكي را به دو روش مي‌توان تهيه نمود. كشت هاگ، كه به نوعي مي‌توان آن را تكثير جنسي ناميد و داراي تفريق صفات و تنوع بالاي نتاج حاصله از نظر كيفيت و كميت محصول مي‌باشد. از اين روش بيشتر براي تهيه بذر قارچ استفاده مي‌شود. روش دوم كشت بافت زنده^[xvi] يا به اصطلاح تكثير غيرجنسي^xvii] و يا كلونينگ^xviii] مي‌باشد. اين روش به علت شباهت بالاي نتاج توليدي با والدين؛ بيشتر در تكثير قارچ‌هائي كه از نظر كيفيت و كميت محصول در حد مطلوبي هستند استفاده مي‌شود.

پرورش دهندگان قارچ، كشت هاگ را بدليل راحتي اجرا و ماندگاري بالاي هاگ‌ها حتی تا ماهها بعد از تجزیه کلاهکها ترجيح مي‌دهند. اما ماندگاري كلاهكها يا بافت زنده بسيار كم است (1 تا 2 روز) و بايد بلافاصله بعد از چيدن بافت، اقدام به كشت نمود.

گرفتن نقش هاگ[xix]

مرحله اول در كشت هاگ؛ جمع‌آوري مقداری هاگ (نقش اسپور) از قارچ‌هاي سالم و مناسب مي‌باشد. بدين منظور كلاهك سالم، تازه و كاملاً تميزي را از ساقه جدا نموده و بطور واژگون روي يك كاغذ سفيد يا سطح شيشه‌اي تميز (اسلايد ميكروسكوپ) يك تا دو ساعت مي‌گذاريم. چنان‌چه كلاهك موردنظر خشك باشد، جهت رهاسازي آسانتر هاگ يكي دو قطره آب مقطر به آن زده و براي جلوگيري از كاهش تبخير و جريان هواي مستقيم، يك بشر بر روي آن مي‌گذاريم. پس از چند ساعت كه هاگ‌ها، كاملاً رها شد و نقش تيغه‌ها روي كاغذ افتاد؛ كاغذ هاگ‌ها را بريده از وسط تا مي‌زنيم و دريك ظرف كاملاً در بسته گذاشته وروي آن را بر چسبي حاوي زمان جمع‌آوري؛ گونه قارچ و شماره جمع‌آوري مي‌زنيم. در صورت جمع‌آوري هاگ‌ها روي لامل ميكروسكوپ، كافيست هاگ‌ها را ما بين دو لامل قرار داده دور تا دور لبه اين دو لامل را با نوار چسب بچسبانيم تا از نفوذ هاگ‌هاي آلاينده، ايمن شود. در صورتي كه در جمع‌آوري و نگهداري هاگ‌ها دقت كافي نشود، محيط كشت هاگ آلوده شده و امكان به دست آوردن يك كشت خالص كاهش مي‌يابد.

Bunsen burner .[1][1][i]

inoculating .[1][1][ii]

glove box .[1][1][iii]

P.D.A= Potato Dextrose agar .[1][1][iv]

MEA= Malt Extract Agar .[1][1][v]

yeast .[1][1][vi]

(نوعی ماده آلیومینی سهل الهضم)  Peptone  .[1][1][vii]

Neopeptone .[1][1][viii]

ویتامین ب کمپلکس  Thiamine  .[1][1][ix]

مخفف  Potato Dextrose Yeast .[1][1][x]

مخفف  Malt Peptone Grain .[1][1][xi]

1. توجه شود که از مالتهای تیره رنگ آبجو سازی استفاده نکنید، بلکه باید از مالتهای روشن و عسلی و پودر مانند استفاده نمایید.

Pressure cooker .[1][1][xiii]

2 . معادل با.kg/cm2. 05/1..يا تقريباً.1 آتمسفر( atm)

Spore culture .[1][1][xv]

Tissue culture .[1][1][xvi]

Asexual propagation . [1][1][xvii]

clonning .[1][1][xviii]

Spore print .[1][1][xix]