Museum Orientalis: educatie en voorlichting nieuwe stijl | © Trouw

 

Museum Orientalis wil niet meer verkondigen

Pieter van der Ven

Met een nieuwe actie wil de Heilig Land Stichting (HLS, bij Nijmegen) iets doen aan de nu vijf jaar durende impasse of loopgravenoorlog met bisschop A. Hurkmans van Den Bosch. Deze heeft in 2003 zelf de Nederlandse rechter ingeschakeld, gisteren heeft het bestuur van zijn kant dit sluimerende geding weer leven ingeblazen: de eisen van de bisschop moeten worden afgewezen.

De Heilig Land Stichting drijft sinds bijna honderd jaar een Bijbels Openluchtmuseum dat sinds kort de sexyer benaming ’Museum Orientalis – Cultuur & Religie’ heeft aangenomen. Tot in de jaren zestig was het een braaf devotiepark waar katholieke kinderen in de open lucht leerden hoe Jezus leefde in het Heilige Land. Daarna kwam de oecumene en kreeg het park meer en meer een museale, een voorlichtende, een educatieve functie, geen devotionele.

Bijna veertig jaar kreeg deze ontwikkeling alle kans. De bisschoppen Bluyssen en Ter Schure hielden dat niet tegen, ook niet toen het museum jodendom en islam als gelijkwaardige religies van Abraham begon te presenteren. Onder bisschop Hurkmans (sinds 1998 aan het roer) is dat veranderd: Jezus moest weer centraal staan.

Volgens voorzitter Egbert Schröder hoort de opvatting van de bisschop ,,niet thuis in de museale ethiek’’: een museum heeft niet de taak van ’verkondiging’ maar van kennismaking, voorlichting, laten zien en duiden.

Tot ergernis van de bisschop hebben Schröder en de zijnen de museumpoot onder het altijd wat slapende gezag van de bisschop uitgehaald. Dat mocht, zeggen ook kerkjuristen. Dat mocht helemaal niet, vindt de bisschop. Eerst ontsloeg hij Schröder en het bestuur maar hij moest later schielijk het ontslag weer intrekken. Hij koos ervoor het bestuur uit te roken, dat op z’n laatst nog maar twee leden telde terwijl vier, vijf het minimum is. ’Mediation’ is nog geprobeerd, maar nog voor er goed en wel overeenstemming daagde, was het geld van de bisschop op.

Hurkmans is naar Rome gegaan om te horen of hij gelijk heeft en het bestuur zijn boekje te buiten is gegaan. Dat kan volgens Schröder nog wel vijf jaar duren. Zolang kan hij niet meer wachten: om het voortbestaan van het museum te garanderen moet hij zijn geldgevers klare wijn kunnen schenken.

Het Museum Orientalis in de uitgestrekte bossen bij Groesbeek biedt voor scholieren uit de wijde omgeving, ook die uit Duitsland, geen devotie, geen verkondiging. Kinderen van allerlei slag en religieuze herkomst moeten er iets ervaren van godsdienst en integratie. Voor het museum is de dag geslaagd als kinderen zeggen dat zij door hun bezoek meer willen leren van de anderen. Maar de bisschop en velen met hem vinden het nu juist de hoogste tijd voor nadruk op de identiteit: kinderen moeten er weer van Jezus leren houden. Dialoog best, maar vanuit de eigen overtuiging, één heil, één waarheid.

Het water staat het bestuur van HLS inmiddels danig aan de lippen. Bij het eeuwfeest in 2011 wil het museum met een grootscheepse en dringend nodige miljoenenrestauratie voor de dag komen. Maar de subsidiegevers voor de eigen bijdrage van 1,3 miljoen euro willen zekerheid: die willen hun geld niet voor roomse evangelisatie maar ook niet voor een park met onzekere status en een bestuur dat vandaag of morgen om kan vallen.

Indertijd vond bisschop Bluyssen (nu al bijna 25 jaar emeritus) de plannen van het museum prima maar hij maakte duidelijk dat er bij het bisdom niets te halen viel. Het museum kon feitelijk alleen overeind blijven als provincie, gemeente en particuliere fondsen bijsprongen – en dat zou groot gevaar lopen als de bisschop er een catechismus-beeldentuin van wilde maken.

Blik op de Via Orientalis: Bijbels Openluchtmuseum oude stijl

Het museum vroeg wel eens om goede raad over een bouwproject of restauratie aan het bureau van het bisdom Den Bosch. Dat stuurde dan een advies met de rekening erbij, als waren het werkelijk vreemden.

Sterker: sinds jaar en dag zond het museum zijn jaarverslagen, financiële noodkreten en overzichten naar het bisdom Den Bosch. Er kwam nooit commentaar. O ja toch, meldt voorzitter Schröder. Toen het museum nota bene onder een paars kabinet een subsidie kreeg vond de econoom van het bisdom, drs. P. Broeders – sterke man achter de Bossche schermen – het nodig te laten weten dat het museum toch zo belangrijk was. Schröder bits: „Het bisdom heeft nooit onze belangen behartigd, we zijn alleen door derden in leven gehouden.’’

Inmiddels hoeft voorzitter Schröder het bestuur niet meer bijna op zijn eentje te doen. Na jaren heeft de bisschop zijn tactiek van uitroken en ontmoedigen opgegeven, maar heel zuinigjes. Twee bestuursleden zijn benoemd en de ’bisschop zal zich er niet tegen verzetten’. Hij waarschuwt deze bestuursleden voor hun eigen bestwil wel dat ze zich op glad ijs bevinden als zij zich tegen zijn beleid keren, dat wil zeggen tegen zijn beleid om ernst te maken met het Jezuspark.

Bisschop Hurkmans heeft met zijn parochies en zijn pastoors maar ook met het ’bijbels museum’ op zijn territoir een duidelijk beeld van wat hij wil: krachtige identiteit, niet marchanderen met Jezus of God die inwisselbaar zou zijn voor Mohammed of Shiva en ook niet met priesters wier rol net zo goed door leken kan worden ingevuld.

Voor de HLS en haar Museum Orientalis werkt hun park juist aan de maatschappelijke cohesie. De gelijke van dit museum zou in de hele wereld niet bestaan. Christelijke, joodse en islamitische werelden willen ermee samenwerken. Bisschop Muskens van Breda, begaan met de interreligieuze dialoog, vindt het museum in zijn huidige opzet fantastisch maar zal zijn Bossche collega niet afvallen.

Ons geduld is op, zegt Schröder. Hij vindt dat de bisschop zich inhoudelijk niet meer met zijn stichting moet bemoeien en hij zal dat na vier jaar ook van de rechter in Arnhem vragen waar de bisschop zelf de zaak heeft aangekaart. Schröder wil een museum als ’interculturele ontmoetingsplaats voor jong en oud’.

Voorzitter Schröder staat overigens aan de wieg van een woord dat de huidige minister van onderwijs Ronald Plasterk in 2003 toen als columnist in De Volkskrant introduceerde: ’ietsisme’. Het woord raakte ingeburgerd en niemand wist meer de oorsprong van de ruzie rondom het Bijbels Openlucht Museum. Hopelijk heeft de minister overigens zijn juridische kennis inmiddels wat bijeengesprokkeld over rechtmatige eigenaars en bestuurders van grond en opstallen in bijvoorbeeld de Heilig Land Stichting. Plasterk maakte zich toen vrolijk over de verwarring ’binnen de restanten van de rk kerk Nederland’ die ruzieden over de God waarvan niemand meer durfde te zeggen dat hij die de beste vindt. ’God is in dit museum multi-inzetbaar’, citeert Plasterk Schröder met nauwverholen spot. De duidelijkheid van de bisschop ligt hem meer, of eigenlijk die toch evenmin. Want ook de bisschop durft volgens Plasterk niet hardop te zeggen dat zijn God de beste is.

Schröder wil van de overheid, zoals de minister, of van fondsen geen subsidie voor een ’stapel stenen’, maar voor een rijksmonument met een missie – geen evangelisatie met Jezus centraal. Hij noemt het wezenlijk, gezien de maatschappelijke verhoudingen.

Vanuit het bisdom Den Bosch was gisteren nog geen reactie te krijgen.