2007 is het honderdste geboortejaar van Abraham Joshua Heschel.
Abraham Joshua Heschel was theoloog en filosoof. Hij werd één van de invloedrijkste Joodse denkers van de twintigste eeuw. Ook in Nederland is zijn invloed merkbaar. In leerhuizen en lezingen wordt dankbaar gebruik gemaakt van zijn gedachtegoed. Een aantal van zijn boeken is vertaald in het Nederlands. Zo verschenen in de jaren negentig De aarde is des Heren (oorspronkelijke uitgave 1950), Wie is de mens? (1965) en In het licht van zijn aangezicht (1954). Onlangs verschenen bij uitgeverij Abraxas de titels God zoekt de mens; een filosofie van het Jodendom (1955) en De Sabbat (1951). De laatste uitgave bevat ook enkele artikelen met de titel Vernieuwing vanuit de traditie; een Joodse visie.
De grenzen oprekken
Ter gelegenheid van Heschels honderdste geboortedag wordt in maart 2007 in Boston (Amerika) een conferentie gehouden. De titel luidt: Pushing the Boundaries – vrij vertaald: het oprekken van de grenzen. Dit thema kenmerkt de tweesporigheid in het leven en denken van Heschel: radicaal religieus denker èn actievoerder voor gerechtigheid.
Heschel groeit op in een chassidische omgeving, die zich kenmerkt door haar intense spirituele en ethische passie. Later studeert hij filosofie in Berlijn. Hij wordt zich ervan bewust, dat de voor hem wezenlijke zinvragen, niet de vragen van zijn professoren zijn. In 1940 vertrekt hij op uitnodiging van het Hebrew Union College naar Amerika. Zijn belangrijkste werken schrijft Heschel in de jaren vijftig. De vraag die hem – meer dan andere overlevenden – bezighoudt, is hoe de spirituele en ethische passie vorm kan krijgen in een naoorlogse situatie.
‘Besef, dat al je daden van betekenis zijn…’
In de jaren zestig krijgt Heschel een stem in het Joodse en algemene religieuze leven in Amerika. Hij begeeft zich op het politieke speelveld, door zich in te zetten voor de burgerrechtenbeweging en de positie van Joden uit Rusland. Hij is betrokken bij de ontwikkeling van Nostra Aetate tijdens het Tweede Vaticaans Concilie en is één van de oprichters van de religieuze beweging tegen de Vietnamoorlog.
Creativiteit en kracht
Het belang van Heschels denken voor de komende generaties ligt in de resultaten van zijn levenslange zoektocht naar de zin van het bestaan en de betekenis van de mens daarin. Met enerzijds het denken, het studeren, het filosoferen. En anderzijds de maatschappelijke bewogenheid, het toepassen van de theorie, het deelnemen. In die combinatie ligt Heschel’s creativiteit en kracht. In een televisie-interview, tien dagen voor zijn dood, werd hem aan het einde van het programma de vraag voorgelegd, wat zijn boodschap voor de jeugd zou zijn. De verslaggever beschreef later dat Heschel met zijn hoofd knikte en zei: ‘Bedenk, dat er voorbij het absurde betekenis is. Besef, dat al je daden van betekenis zijn, dat woorden machtig zijn en vergeet bovenal niet, om je leven te beschouwen als een kunstwerk’.
Afscheid met een kus…
Op de sjabbat sterft Heschel in zijn slaap. Een oude rabbijnse uitspraak luidt, dat wie overlijdt op de sjabbat, overlijdt met een kus. Op de tafel naast hem liggen twee boeken: een chassidische klassieker en een boek over de oorlog in Vietnam. De twee boeken tonen de twee werelden, waarin Heschel wilde leven: die van trouw aan de Joodse traditie en die van voorvechter voor sociale gerechtigheid.
Mirjam Koole
Drs. Mirjam M.C. Koole is onderzoeker naar het gedachtegoed van A. J. Heschel.
Recente boeken over Heschel:
A. van der Ploeg (eds.), Terugkeer van de mens. Een zoektocht aan de hand van Abraham Joshua Heschel, Sliedrecht 2004.
H. Jongerius, Wonen onder de wolk. In gesprek met Abraham Heschel over spiritualiteit, Heeswijk 2004.
B. Voorsluis (eds.), Moderne Spiritualiteit tussen traditie en vernieuwing. Over Simone Weil, Abraham Joshua Heschel en Dag Hammarskjöld, Zoetermeer 1997.
[b]
#
Aw:[b]2007 is het honderdste geboortejaar van Abraham - 2007/04/08 15:45 julia schreef:
Abraham Joshua Heschel was theoloog en filosoof. Hij werd één van de invloedrijkste Joodse denkers van de twintigste eeuw.
Ook al was hij no doubt een zeer interessant persoon, vind ik deze statement zwaar overdreven. Hij leefde wat een tegenstrijdig leven lijkt, en alhoewel zijn invloed in het Amerikaanse 'Jodendom' groter was dan het in Israel bekend is (nauwelijks), zou ik nou niet direct zeggen dat hij een van de meest invloedrijke Joodse denkers was.
Am hanetsach lo mefached miderech aroeka...
#
Aw:[b]2007 is het honderdste geboortejaar van Abraham - 2007/04/12 15:32 Julia, werk jij bij Abraxas toevallig?
Dan kan ik je hulp namelijk gebruiken.
julia
Gebruiker
Platinum Boarder
Berichten: 155
Aw:[b]2007 is het honderdste geboortejaar van Abraham - 2007/04/14 18:35 Ik ben benieuwd naar wat jij de tegenstrijdigheden in Heschels leven noemt. Zelf vind ik hem namelijk consequent, zowel in daad als geschrift. Mijns inziens is hij wel degelijk een van de grootste joodse denkers. Vooral omdat het bij hem niet bij cognitieve exercities bleef maar in zijn strijd voor meer rechtvaardigheid ook de daad bij het woord voegde. Ik zie daarin een verwantschap met bijvoorbeeld de Quakers voor wie hij, vlak voor zijn deportatie naar Polen, als plaatsvervanger van de toen zieke Martin Buber een indrukwekkende redevoering hield waarvan ik de volgende compilatie heb samengesteld:
Slechts weinigen is het gegeven dat zij Gods oordeel in de geschiedenis kunnen onderkennen. Maar iedereen kan zich laten leiden door de woorden van de Baäl Sjem:
Als een mens kwaad heeft gezien, laat hij daar dan niet moeilijk over doen, zodat hij zich bewust kan worden van zijn eigen kwaad en daar dan aan kan gaan werken. Want wat hij gezien heeft, is ook binnenin hem.
We zijn lichtvaardig omgegaan met Gods naam. Eeuwenlang klonk zijn stem in de woestijn. Met wat een behendigheid wisten we die stem in onze tempels te vangen en onschadelijk maken!
Onze wereld doet denken aan een slangenkuil. We zijn niet pas in 1939, of zelfs 1933, in die kuil gevallen. We zijn er generaties geleden al in terechtgekomen. De slangen brachten hun gif in het bloed van de mensheid, waardoor we geleidelijk verlamd raakten; zenuw na zenuw werd verdoofd, onze geest stompte af en onze blik verduisterde. Goed en kwaad, eens zo helder als dag en nacht, zijn vervaagd en wazig geworden. Geweld wordt verheerlijkt, mededogen veracht en we gehoorzamen de wetten van de markt.
Het visioen van het heilige is vrijwel uit de menselijke ziel verdwenen.
Terwijl de mens bezig is zichzelf op te hangen, ontdekt hij dat het makkelijker is anderen op te hangen.
Het geweten van de wereld is vernietigd door hen die altijd anderen de schuld gaven. We hielpen mee het licht te doven dat door onze vaderen werd aangestoken. We verruilden heiligheid door gemak, trouw voor succes, liefde voor macht, wijsheid voor informatie, traditie voor mode.
Toen Israël bij de Sinaï kwam, hief God de berg op, hield hem boven hun hoofd en zei: Of jullie nemen de Tora aan, of jullie worden onder de berg verpletterd. De berg van de geschiedenis hangt boven onze hoofden. Zullen wij het verbond met God vernieuwen?
Abraham Joshua Heschel: In het licht van zijn aangezicht, Utrecht 1954
Uit een voordracht op een conferentie van Quakers te Frankfurt a. M. in 1938
[i]Heilig, heilig, heilig is de Eeuwige Tsevaot.
julia
Gebruiker
Platinum Boarder
Berichten: 155
Aw:[b]2007 is het honderdste geboortejaar van Abraham - 2007/04/14 18:40 Goi30 schreef:
Julia, werk jij bij Abraxas toevallig?
Dan kan ik je hulp namelijk gebruiken.
Ik ben godsdienstwetenschappelijk redactrice en werk voor verschillende uitgevers en media.
Met vriendelijke groet,
JuliaHeilig, heilig, heilig is de Eeuwige Tsevaot.
ETL
Gebruiker
Platinum Boarder
Berichten: 3258
Aw:[b]2007 is het honderdste geboortejaar van Abraham - 2007/04/14 19:51 julia schreef:
Ik ben benieuwd naar wat jij de tegenstrijdigheden in Heschels leven noemt.
Bijvoorbeeld hoe hij aan de ene kant de Tanach promote als guideline van het Joodse volk (en ook de interpreteurs daarvan, zoals b.v. de Ba'al Shem Tov die je zelf aanhaalt in dit verband), maar aan de andere kant als 'liberale rabijn' door het leven ging.
Mijns inziens is hij wel degelijk een van de grootste joodse denkers.
Vraag is natuurlijk hoe kan je taxeren of iemand "een van de grootste is" of niet. Lijkt mij (maar hoe graag een andere opinie hier over), dat de invloed van zijn geschiften op anderen (Joden in dit geval). Als je nu het gross van het Jodendom neemt, bijvoorbeeld in Israel, zullen zij niet weten wie Heschel was zonder het na te kijken. Neem daartegen de Rambam (lehavdil) bijvoorbeeld, en je zal moeilijk een Jood kunnen vinden die niet weet wie hij was of hoe hij tot op vandaag de dag vele Joden beinvloede.
Am hanetsach lo mefached miderech aroeka...
Aw:[b]2007 is het honderdste geboortejaar van Abraham - 2007/04/14 20:14 Heschels strijd voor rechtvaardigheid maakte hem liberaal, en in zijn geloof was hij orthodox en zijn oordeel was mild. Je kunt dat tegenstrijdig noemen, maar zo ervaar ik het niet. Ik zou hem eerder pluralistisch dan tegenstrijdig willen noemen.
De invloed van iemand kun je aflezen aan de boeken die geschreven zijn en de mate waarin die worden gelezen, vertaald en herdrukt.
Hoeveel keer wordt iemand geciteerd, dat is ook altijd wel een aardig wetenschappelijk criterium.
Maar zelf ga ik af op de kwaliteit van zijn geschriften en deze zijn in mijn ogen fenomenaal (in alle betekenissen van dat woord) en in die opinie sta ik gelukkig niet alleen!
Met vriendelijke groet,
Julia
Heilig, heilig, heilig is de Eeuwige Tsevaot.
ETL
Gebruiker
Platinum Boarder
Berichten: 3258
Aw:[b]2007 is het honderdste geboortejaar van Abraham - 2007/04/14 20:40 julia schreef:
Heschels strijd voor rechtvaardigheid maakte hem liberaal, en in zijn geloof was hij orthodox en zijn oordeel was mild.
Ik noem hem niet liberaal door waar hij voor stond, als tegenstrijdig met de orthodoxie. Zijn strijd voor rechtvaardigheid is op geen enkele manier tegenstrijdig met het (orthodoxe) Jodendom, dat ben ik volledig met je eens.
However, hij pleite en schreef over de orthodoxie als de juiste weg, de Tanach als guideline voor het Joodse volk enzovoort, en leefde daarbij persoonlijk een heel ander leven. Hij fungeerde als liberale 'rabijn', wat volgens elke opvatting tegenstrijdig is met de orthodoxie, doceerde aan liberaal Joodse scholen (dito), enz. Dat vind ik tegenstrijdig. Als ik door mijn leven ga als liberale Jood (en again, hier mee wordt niet bedoeld "als Jood met liberale opinies, maar liberaal in de religieuze betekenis), is dat per definitie tegenstrijdig met de orthodoxie. Hoe kan ik op de ene manier leven en voor de andere manier pleiten?
De invloed van iemand kun je aflezen aan de boeken die geschreven zijn en de mate waarin die worden gelezen, vertaald en herdrukt.
Hoeveel keer wordt iemand geciteerd, dat is ook altijd wel een aardig wetenschappelijk criterium.
Hangt er natuurlijk wel van af wie hem zo vaak citeerd. Neem bijvoorbeeld prof. Lebovitsch, een bekende figuur in Israel, met zwarte keppel en zeer antiIsraelische opvattingen (vergeelijk o.a. de Israelische soldaten met de nazi's). Hij werdt toen hij nog leefde en ook nu nog af en toe vaak geciteerd in de niet orthodoxe media, als 1 van de belangrijkste beinvloeders van het orthodoxe Jodendom. However je zal zeer hard moeten werken wil je een orthodox artikel vinden die hem citeerd. Hij werdt in de orthodoxie niet of nauwelijks geaccepteerd, en had geen bijzondere invloed op deze gemeente. Kan je nu zeggen dat hij "een van de belangrijkste bevinloeders was op het orthodoxe Jodendom" alleen omdat hij vaak geciteerd wordt? Of course not. Dat zou niet de werkelijkheid zijn, ook al werdt hij enorm vaak geciteerd, en schreef hij talloze boeken en artikelen op dit gebied.
Zo ook hier. Als Heschel vaak geciteerd zou worden in geschriften die wat uitmaken op dit gebied, zou ik het met je eens zijn. Dat is echter niet echt het geval. Zijn invloed, if at all, blijft dus beperkt voor een specifieke gemeente. Dat maakt zijn invloed op die gemeente niet minder, maar van daar hem "een van de grootste denkers van het Jodendom" te noemen, vind ik een heel grote sprong.
Bericht gewijzigd door: ETL, op: 2007/04/14 20:43Am hanetsach lo mefached miderech aroeka...
julia
Gebruiker
Platinum Boarder
Berichten: 155
Aw:[b]2007 is het honderdste geboortejaar van Abraham - 2007/04/14 21:38 Je mag van mij allerlei determinaties maken, hoor, maar dat neemt niet weg dat Heschel een van de grootste rabbijnen is geweest uit de vorige eeuw.
Daarmee bedoel ik niet dat je zijn geschriften niet kritisch zou moeten lezen.
Het lijkt me weinig zinvol om hierover een theologisch debat te houden.
Je betoog komt op mij wat kinnesinnerig over.
Mag ik je het boek van Edward K. Kaplan & Samuel Dresner Abraham Joshua Heschel, Prophetic Witness (1998) aanraden? Er staat een bibliografie in van boektitels en tijdschriftartikelen die over Heschel zijn verschenen. En dat is echt niet gering en het kaliber van de schrijvers is niet in het geding.
Maar vruchtbaarder dan allerlei kinnesinne, ga ik liever een gesprek aan over de inhoud. Mijn inziens is er weinig af te dingen op zijn universele boodschap.
Met vriendelijke groet,
JuliaHeilig, heilig, heilig is de Eeuwige Tsevaot.
ETL
Gebruiker
Platinum Boarder
Berichten: 3258
Aw:[b]2007 is het honderdste geboortejaar van Abraham - 2007/04/14 22:10 julia schreef:
... maar dat neemt niet weg dat Heschel een van de grootste rabbijnen is geweest uit de vorige eeuw.
Hij gaat voor uit. Van een van de grootste denkers van het Jodendom is hij nu al een van de grootste rabijnen (zou grappig zijn als hij tenminste echt rabijn zou zijn, maar goed).
I wonder wat voor titel hij morgen zal krijgen...
Bericht gewijzigd door: ETL, op: 2007/04/14 22:45Am hanetsach lo mefached miderech aroeka...
julia
Gebruiker
Platinum Boarder
Berichten: 155
Aw:[b]2007 is het honderdste geboortejaar van Abraham - 2007/04/14 22:49 Het gaat mij niet om om Heschel groot te maken, ik wil slechts op zijn betekenis wijzen.
Het was Heschel die naast Martin Luther King liep. Let my people go.
En het is Heschel geweest die in 1964, op de vooravond van Yom Kipoer, naar Rome vloog om de paus deelgenoot te maken van zijn zorgen over de verklaring Nostre Aetate. Hij had succes: de anti-judaïstische tendens binnen de R.K.-Kerk, die eeuwenlang de relatie tussen joden en katholieken had vertroebeld is toen, we schrijven religieuze wereldhistorie, omgebogen.
En Heschel had zeker wel oog voor zijn eigen positie binnen het jodendom: hij vroeg zich af of hij wel representatief was of kon zijn.
'Ontheemd, vanuit een barakkenkamp in een niemandsland aan de Pools-Duitse grens bracht Abraham Heschel de sleutels tot een eeuwenoude Oost-Europese schat in veiligheid. De sleutels zijn nu in ons bezit. Als wij deze rijkdom niet aan het licht brengen, zullen de sleutels mee het graf ingaan en de voorraadschuur van vele generaties wijsheid zal voor altijd gesloten blijven.
De klassieke teksten van Abraham Joshua Heschel blijven daarom alleen al hun waarde behouden.'
Met vriendelijke groet,
JuliaHeilig, heilig, heilig is de Eeuwige Tsevaot.
julia
Gebruiker
Platinum Boarder
Berichten: 155
Aw:[b]2007 is het honderdste geboortejaar van Abraham - 2007/04/14 22:56 ETL schreef:
[ (zou grappig zijn als hij tenminste echt rabijn zou zijn, maar goed).
Heschel was afkomstig uit een eeuwenoud rabijnengeslacht en als je de legitimiteit van zijn rabijnenstatus in twijfel gaat trekken, heb je inmiddels wel je allerlaatste troef uitgespeeld!
Met vriendelijke groet,
JuliaHeilig, heilig, heilig is de Eeuwige Tsevaot.