Leeuwarden -,,Poeh, dit is toch wel klein”, verzucht Anne-Dirk Bakker uit Tzummarum, terwijl hij rondkijkt in een bewoonde cel van iets meer dan tien vierkante meter. Hij is een van de 240 gelukkigen die tijdens de jaarlijkse open dag van de Dienst Justitiële Inrichtingen een blik wordt gegund in PI Leeuwarden, in de volksmond nog altijd De Marwei genoemd. ,,Het idee om hier tussen vijf uur ’s middags en acht uur ’s ochtends opgesloten te zitten, lijkt me benauwend.”

De cel is voor de open dag door een van de delinquenten beschikbaar gesteld. ‘Alleen even kijken, niet aanraken’, verzoekt de bewoner vriendelijk middels een printje op de celdeur. In de kleine ruimte staan naast een bed een stoel, een toilet, een bureau, een koelkast, een tv en een magnetron. Op zijn bureau liggen de tijdschriften Sport & Fitness en Krachttraining en boeken uit de bibliotheek. Thrillers en misdaadromans van Thomas Mann (Koerier voor Sarajevo), Jac. Toes (Fotofinish) en de lokale auteurs Marc Jacobs en Marike Vreeker (Het Koepelmysterie).

Gevangenisbewaarder Piet (de PIW’ers, zoals ze met een duur woord worden genoemd, geven om veiligheidsredenen geen achternamen prijs) houdt intussen de warme diepvriesmaaltijd omhoog. Vegetarisch: omelet, tomatensaus en gebakken aardappelen. Twee vrouwen kijken er bedenkelijk naar. ,,Als je in het ziekenhuis ligt, zeg je ook: ik kook liever mijn eigen potje”, zegt Petra Koenes uit Leeuwarden.
Het is hetzelfde eten als de kost die in Scheveningen wordt uitgedeeld aan gevangenen van de Verenigde Naties, bevestigt PIW’er Max. Die vergelijken het eten met een marteling, kwam vorige week naar buiten. ,,Overal krijgen ze hetzelfde eten. Vroeger waren er rijkskoks, maar nu moeten ze het zelf opwarmen in de magnetron”, vertelt Max. Het gevolg van een bezuiniging, ruim een jaar geleden. ,,Mensen die geld hebben, kunnen binnen boodschappen doen: er wordt veel kip, rijst en groente verkocht. De diepvriesmaaltijd gaat dan rechtstreeks de container in. Maar we hebben hier ook mensen die buiten op straat leefden en die het lekker vinden.”
Een bewaarder bromt: ,,Ik klaag thuis ook wel eens. Het personeel eet ’t ook.” Daar blijkt bij navraag bij rondleider Max niks van waar. ,,Nee hoor, voor ons is er ander eten.” Overigens krijgen de gedetineerden ook brood, yoghurt en vers fruit.

Examen doen
De bezoekers krijgen een kijkje in de 23 jaar oude gevangenis, zonder de privacy van de op cel blijvende bajesklanten te schenden. Ze worden vooral langs de werk- en opleidingsplaatsen geleid. De gevangenen kunnen er onder meer papier inpakken, schoonmaken, schilderen, klussen en houtbewerken. Binnenkort begint er zelfs een opleiding tot heftruckchauffeur. Zodat ze straks mee kunnen doen in de maatschappij. ,,Eentje was al buiten en die is weer binnengekomen om examen te doen. Een papiertje halen is heel belangrijk”, vertelt werkmeester Wybe,. ,,En het is hem gelukt.”

Een lange vrouw vraagt of de gevangenen met de arbeid geld verdienen. ,,Jazeker”, antwoordt Max. ,,74 eurocent per uur. Daar kunnen ze een tv of koelkast van huren of een pakje shag of een telefoonkaart van kopen.”
Petra Koenes heeft aan het eind van de rondleiding een ander beeld van het gevangenisleven. ,,Qua luxe had ik het wel zo verwacht, maar de mogelijkheden die gevangenen wordt geboden zijn veel groter dan ik dacht.” Anne-Dirk Bakker stelt vast dat het de gevangenen aan weinig ontbreekt. Ze kunnen er sporten, werken en een diploma halen. ,,Ik had meer tralies verwacht, dit is wel een eye-opener”, zegt hij. Zijn vriendin Janet Walburg lacht: ,,Je kijkt ook veel te veel films.”