ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
Τα πρώτα καλώδια υποβρύχιου τηλέγραφου ποντίστηκαν στη Μεσόγειο
το 1854. Το 1858, ανάλογα καλώδια συνδέουν τον Πειραιά με τη
Σύρο. Το υποβρύχιο καλώδιο Σύρου-Χίου, που αγοράζεται την επόμενη
χρονιά, συνδέει την Ελλάδα με την Κωνσταντινούπολη και την Αλεξάνδρεια.
Αλλά και εσωτερικά, η εναέρια τηλεγραφική σύνδεση Αθήνας,
Πειραιά, Αιγίου και Πάτρας δίνει συνοχή σε μια φτωχή κοινωνία. Στα
τέλη της δεκαετίας του 1860 αρχίζει να λειτουργεί η διώρυγα του Σουέζ. Όλα
αλλάζουν. Ο δρόμος για την Ανατολή συντομεύει. Τα τηλεγραφικά καλώδια
ακολουθούν τις θαλάσσιες οδούς.
Το 1873, συνδέονται τηλεγραφικά τα Χανιά με τη Ζάκυνθο και η
Σητεία με την Αλεξάνδρεια, ενώ το 1878, το Ηράκλειο με τη Σύρο. Μόλις ένα
χρόνο πριν η τηλεφωνία έχει εισαχθεί στην Ευρώπη.
Το 1892, επί πρωθυπουργίας Χαριλάου Τρικούπη, ψηφίζεται νόμος
“περί τηλεφωνικής συγκοινωνίας”. Η επέκταση του νέου
τηλεπικοινωνιακού μέσου θα είναι και στην Ελλάδα, όπως και σ’ ολόκληρο τον
κόσμο, σχετικά αργή. Το 1896, χρονιά των Ολυμπιακών Αγώνων, οι
συνδρομητές στην Αθήνα και τον Πειραιά μόλις που φθάνουν τους
ενενήντα.
Στις αρχές του νέου αιώνα… οι συνδρομητές τηλεφώνου είναι 400,
ενώ αντίθετα τα τηλεγραφεία που λειτουργούν σ’ όλη τη χώρα είναι 232.
Είκοσι χρόνια αργότερα, το 1922, οι συνδρομητές τηλεφώνου παραμένουν
μόλις 2.000. Στην επόμενη δεκαετία και ως την ίδρυση, το 1931, της
Ανώνυμης Ελληνικής Τηλεφωνικής Εταιρείας (ΑΕΤΕ), γίνονται κάποια
σημαντικά βήματα. Η αστική τηλεφωνία επεκτείνεται σε αρκετές ακόμα
ελληνικές πόλεις, ενώ από το 1926 λειτουργεί στην Θεσσαλονίκη
μεταλλάκτης 1.200 συνδρομητών. Η τηλεγραφία, στο μεταξύ, δεν έχει
πάψει να αναπτύσσεται. Στα χέρια αγγλικής ιδιωτικής εταιρείας, αλλά υπό τον
έλεγχο του κράτους, ενώνεται ως ενιαία υπηρεσία -στην αρχή με τα
Ταχυδρομεία και από το 1895 και με την τηλεφωνία- στην διεύθυνση των
Τ.Τ.Τ. που αρχικά λειτουργεί στο Υπουργείο Εσωτερικών.
Η ΑΕΤΕ θα αναλάβει την αυτόματη τηλεφωνία στο εσωτερικό της
χώρας, η αγγλική Eastern Telegraph την ασύρματη και ενσύρματη
τηλεγραφία με το εξωτερικό, ενώ η κρατική υπηρεσία T.T.T., που εποπτεύει
τις δύο εταιρείες, αναλαμβάνει, μαζί με τα ταχυδρομεία και δύο ακόμα τομείς:
τη χειροκίνητη τηλεφωνία υπεραστική, διεθνή και στις μικρές πόλεις και τα
τηλεγραφήματα εσωτερικού.
Ο καταμερισμός και η εξειδίκευση δίνουν αμέσως καρπούς. Η
αυτόματη αστική τηλεφωνία καλύπτει πολύ σύντομα την Αθήνα και
άλλες 23 πόλεις. Το “καβουρντιστήρι” παραμερίζεται. Το τηλέφωνο με το
καντράν αντικαθιστά μερικώς την τηλεφωνήτρια.
Στη δεκαετία του ’30 οι τηλεπικοινωνίες προοδεύουν. Τυπώνεται ο
πρώτος τηλεφωνικός κατάλογος, λειτουργεί ο πρώτος θάλαμος με
κερματοδέκτες, τα τιμολόγια -στα μέτρα του δυνατού- μειώνονται. Το 1940,
οι συνδρομητές τηλεφώνου σ’ όλη την Ελλάδα είναι 45.000, τα
αυτόματα τηλεφωνικά κέντρα 42 και τα κοινοτικά τηλεφωνεία 5.500. Ήδη από
το 1931, η Ελλάδα συνδέεται τηλεφωνικά με τη Βουλγαρία και τη
Γιουγκοσλαβία και από το 1932 ως το 1934, πρώτα η Θεσσαλονίκη και
μετά η Αθήνα, συνδέονται με ολόκληρη την Ευρώπη.
Οι τηλεπικοινωνίες στην εμπορική ναυτιλία και στο στρατό.
Και οι δύο αυτοί ειδικοί τομείς εξυπηρετούνται από τις αντίστοιχες
κρατικές ή μη υπηρεσίες αλλά, λόγω της ιδιαιτερότητας τους, από την
γέννησή τους ως τις μέρες μας έχουν τη δική τους, ηρωική ιστορία. Η οποία,
για τους “μαρκόνηδες” των ελληνικών πλοίων ξεκίνησε μόλις το 1923.
Αντίθετα, οι επικοινωνίες στον ελληνικό στρατό ιδρύθηκαν, ως
ξεχωριστός τομέας, από το 1887 και έπαιξαν σημαντικό ρόλο στους
Βαλκανικούς, τη Μικρασιατική Εκστρατεία και τον πόλεμο του ’40.
Πόλεμος, Κατοχή, Αντίσταση.
Οι τηλεπικοινωνίες ακολουθούν τη μοίρα όλης της χώρας. Τα
τηλεφωνικά και τηλεγραφικά δίκτυα και οι αντίστοιχες εγκαταστάσεις
παθαίνουν τεράστιες ζημιές, ενώ οι πληροφορίες ελέγχονται -διοικητικά και
μέσω της λογοκρισίας- από τον κατακτητή. Οι συνδέσεις μειώνονται. Οι
υπόλοιπες υπολειτουργούν. Ο ασύρματος, το “χωνί,” ο αντιστασιακός
σύνδεσμος μπαίνουν στη θέση αυτού που χάθηκε. Και όταν τα στρατεύματα
Κατοχής υποχωρούν, καταστρέφουν κι αυτό που είχε απομείνει ή δεν είχε
δηλωθεί.
Απελευθέρωση, ανασυγκρότηση, εμφύλιος.
Μία ακόμα δύσκολη περίοδος. Το 1946, το 75% των μετοχών της
ΑΕΤΕ, που ήταν γερμανική εταιρεία, περνάει στο δημόσιο. Πρέπει να
κερδηθεί το χαμένο έδαφος και οι τηλεπικοινωνίες πρέπει να προσαρμοστούν
στις τεχνολογικές εξελίξεις. Όλα -και η έλευση του σχεδίου Μάρσαλ- τείνουν
στη δημιουργία ενός νέου φορέα για τις τηλεπικοινωνίες.