Arnhemse Agnieten stonden aan de top
door Piet Venhuizen
Arnhem kent een Agnietenstraat, maar dat deze ‘zusters van Agnes’ in het tweede en derde kwart van de zestiende eeuw een soort intellectuele voorhoede vormden van het katholicisme in Oost-Nederland, was totaal in de vergetelheid geraakt.
De expositie Verborgen leven, Arnhemse mystiek in de zestiende eeuw in het Arnhems Historisch Museum aan de Bovenbeekstraat maakt aan deze situatie een einde. De bezoeker wordt volledig ingewijd in de levenswijze van de nonnen in hun klooster aan de Beekstraat en hun bijzondere productie van met de hand geschreven boeken.
Het waren ruwe tijden. Luther klaagde in Duitsland de misstanden in de katholieke kerk aan en zijn woorden vonden ook weerklank in de Nederlanden.
Neem nu de Doesburgse schoolmeester Arnold Kuyck. Hertog Karel van Gelre trof bij een razzia bij hem allerlei ‘ketterse’ oftewel protestantse geschriften aan. De man werd mee naar Arnhem genomen en daar onthoofd en ook nog eens verbrand. De lijst met de boeken van de schoolmeester is bewaard en is nu te zien op de expositie.
De zusters Agnieten deden het anders. In eenvoudige woorden: zij streefden ernaar het ware katholicisme, zonder misstanden, te doen herleven. Zij leidden een spiritueel leven, lazen klassieke ‘ mystieke’ schrijvers als Ruusbroec en Eckhart (die schreven over de ‘eenwording met God’) en maakten zelf ook mystieke teksten.
Maar ze redden het niet. In 1578 kwam de Beeldenstorm over Arnhem. Het klooster van de Agnieten werd geplunderd en hun boekencollectie raakte verspreid. De handschriften zijn nu onder meer te vinden in Berlijn, Bonn en Brussel. In het klooster zelf kwam een gasthuis.
Voor het eerst in meer dan vierhonderd jaar zijn twaalf handschriften van de zusters nu terug in Arnhem. Hoofdwerk is een boek met 168 mystieke preken van hoog niveau, waarvan alleen dit ene exemplaar op de wereld bestaat. De expositie toont ook allerlei andere stille getuigen van het verborgen en vergeten leven van de Agnieten. De expositie duurt tot en met 29 januari.
Zo heeft het klooster aan de Beekstraat eruit gezien ( linksonder, stichting Arnhem 3D). Alleen de kapel bestaat nog en is nu Waalse kerk. Rechtsmidden de eerste pagina van de mystieke preken: het hoofdwerk van de expositie. De geknielde figuur is Jezus in de Hof van Olijven. Rechtsboven een handschrift uit het klooster uit de jaren 1460-1480. Rechtsonder de boekenlijst van schoolmeester Arnold Kuyck.
| 
