|
 De verzamelaars hebben zelden een verklaring voor hun merkwaardige gedrag. Zo zei Boudewijn Büch, wiens huis steeds meer op een museum begon te lijken, vlak voor zijn dood: "Wat de diepste roerselen van mezelf zijn en waarom ik precies verzamel, ik weet het niet."
De socioloog Jaco Berveling dook in de wonderlijke wereld van het verzamelen en interviewde verschillende verzamelaars. Met speciale aandacht voor de verzamelaars van boeken, de bibliofielen. Is verzamelen een reactie op een gestoorde vader- of moederbinding of compensatie voor een droevig seksueel leven? Zo eenvoudig is het niet. Dit boek biedt een staalkaart aan verklaringen. En kiest daarbij zowel een historische (de "schraapkoorts" waar Nederland al heel lang aan lijdt), psychologische (de freudiaanse verklaring), sociologische (de behoefte aan status), economische (verzamelen om er iets aan te verdienen), biologische (het verzamelinstinct) als filosofische invalshoek (is het een manier om onze sterfelijkheid te ontkennen?). Al die invalshoeken hebben iets te bieden. Wie Hebben is houden heeft gelezen, kijkt nooit meer op dezelfde manier naar verzamelaars of zijn verzameling. Uit Hebben is houden: "Waarom stouwt iemand zijn huis van onder tot boven vol met curiosa en boeken? Waarom wordt daar zo veel geld, tijd en moeite in geïnvesteerd, terwijl je boeken voor een paar euro moeiteloos uit talloze bibliotheken kunt lenen? Waarom verzamelen mensen eigenlijk, waarom leggen ze complete collecties aan? Deze vragen hielden ook Büch bezig. Hij was als geen ander geïnteresseerd in literatuur over verzamelaars en de ontstaansgeschiedenis van musea. Ook boeken over bibliofilie en bibliomanie hadden zijn warme belangstelling. (...) Toch vertelde hij jarenlang geen idee te hebben wat hem dreef. In 2001 toonde hij, bij hoge uitzondering, een deel van zijn verzameling in het Natuurmuseum in Rotterdam. Bij de tentoonstelling verscheen een boek met de toepasselijke titel Een heel huis vol. In het voorwoord gaf Büch aan dat het boek ging over "het raadselachtige van het verzamelen". Een echte verklaring voor zijn gedrag had hij niet. Wel zinspeelde hij zo nu en dan op een psychologische verklaring (Hendrikse, 1995). Verzamelen zou een substituut zijn voor zijn vader. De afwezige vader in de vorm van boeken. Maar veel verder kwam hij niet: "Wat de diepste roerselen van mezelf zijn en waarom ik precies verzamel, ik weet het niet." (Büch, 2001:14). Enige maanden voor zijn dood leek hij echter definitief het antwoord te hebben gevonden. In NRC Handelsblad schreef hij in een themanummer over verzamelen dat de oorzaak van zijn verzameldrift moest liggen in een gestoorde verhouding met zijn vader en nooit vervulde seksualiteit. Ook al was het "kanarieboekjes-psychologie", verzamelen kwam volgens Büch uiteindelijk neer op het volproppen van een nest waar een leuk meisje de weg nooit naar had weten te vinden. Eindelijk kwam de aap uit de mouw: "... ik heb een gestoorde verhouding met mijn - al lang overleden - vader. En zo is het eigenlijk met al die grote verzamelaars van wie ik de bibliografieën en autobiografieën, gelezen heb. ... met alle bibliofielen is er hetzelfde aan de hand: het zijn treurige, lelijke mannen met een meestal ernstig gestoorde vaderbinding en met een droevig seksueel leven." (2002a:49).
De verklaring voor het verzamelen zou dus te vinden zijn in een moeizame relatie met de vader en onvervulde seksuele verlangens. Dat zou betekenen dat de miljoenen volwassen verzamelaars in Nederland er niet best aan toe zijn. Om meerdere redenen is Büch’s verklaring eenzijdig, zo niet onwaarschijnlijk. " |
ActueelBinnenkort, waarschijnlijk november, in het tijdschrift Flow een artikel over verzamelen, met ook aandacht voor Hebben is houden. Verder natuurlijk de VerzamelaarsJaarbeurs: 19 en 20 november in Utrecht.
Presentatie op JaarbeursEerste exemplaar overhandigd op Verzamelaars Jaarbeurs Utrecht
Hebben is houden is bij verschijnen officieel gepresenteerd op de Verzamelaars Jaarbeurs in Utrecht. Het eerste exemplaar werd feestelijk overhandigd aan de brillen-verzamelaar Jacques d´Ancona. Iedere duizendste bezoeker van de beurs werd verrast met een gratis boek.
Verzamelaars-testWelk type verzamelaar bent u? Wordt u gedreven door geld, nostalgie of frustraties? Om daar achter te komen kunt u een test doen die op basis van dit boek is ontwikkeld. Ga naar de test-site van de Jaarbeurs en u ziet of u een jager, handelaar, statuszoeker of ander type bent.
"Het is allemaal hebzucht"
Gerrit Komrij
Waar verzamelen toe kan leiden? 70.000 kroonkurken bijvoorbeeld! Kees Booij verzamelt sinds 1992 en heeft inmiddels een bijzondere en uitgebreide collectie. Zie http://www.kroonkurken.nl
Sinds 1892 zijn er wereldwijd circa 1 miljoen kroonkurken gemaakt, dus Kees kan (net als zijn mede-verzamelaars) nog even vooruit! |
De vlinderverzamelaar