O padrón da Xurisdición de San Clodio de 1580 forma parte da denominada Averiguacion de las juridiciones de la Casa, numero de vasallos, perfectos y mejoramientos y rentas juridicionales, echa por mandado de su magestad Felipe 2º, incluída no libro Foral 15 (1570-1643)do Mosteiro. Trátase dun documento singular e inédito. Singular no senso de que son moi escasas as relacións sincrónicas e completas de habitantes, de calquera entidade de poboación, anteriores ó Catastro de Ensenada (1749-1756). Pensemos que, por exemplo, os tantas veces citados padróns da cidade de Ourense da segunda metade do século XV, publicados por Ferro Couselo (1967), soamente rexistran o cabeza de familia, e o mesmo Censo de población de las provincias y partidos de la Corona de Castilla en el siglo XVI, publicado por Tomás González (1828), recolle simplemente o número de veciños, nin sequera o de habitantes, circunstancia por outra parte lóxica se atendemos a que o veciño, e non a persoa, era a unidade fiscal, e a fiscalidade era o obxectivo final de case todos estes recontos. Ademais, estamos falando dunha circunscrición, a Xurisdición de San Clodio, relativamente importante, cerca de 450 veciños e uns 1600 habitantes, o que podería corresponder a un pequeno concello da provincia de Ourense na actualidade. Como comparación, os citados padróns da cidade de Ourense do século XV pasan en pouco dos 500 rexistros. Dicía tamén que se trata dun documento inédito, e pode sorprender este feito, dada a importancia do manuscrito. Creo que a razón principal para que permanecese inédito residiu no seu disimulo. Agochado entre os heteroxéneos folios dun vello e voluminoso libro foral do Mosteiro de San Clodio, debeu de pasar desapercibido para a maioría dos investigadores. Agora ben, inédito non é sinónimo de inexplorado, e cónstame que, polo menos, Ferro Couselo estudouno en detalle; soamente así se explica a inclusión de bastantes nomes tirados deste padrón no seu traballo, pioneiro, sobre a onomástica cabaleiresca: “Los romances y los libros de caballería en la onomástica personal gallega de los siglos XV y XVI” (1953-54: 3-14). A significativa non inclusión da referencia exacta da fonte, lévame a pensar que Ferro era consciente da importancia do documento, e que estaba preparando un monográfico sobre este e outros de San Clodio, proxecto que nunca viu a luz, pero sobre o que hai claras evidencias.

            O padrón de San Clodio ten un manifesto valor histórico e onomástico, dous aspectos que lonxe de ser independentes se complementan. Como gustaba de sinalar don Álvaro Galmés, a onomástica, e máis concretamente a antroponimia e a toponimia, son verdadeira fonte para o estudo da historia. Isto é tan certo que, na actualidade, os estudos de onomástica están entre os que máis interesan nas denominadas ciencias humanísticas, aquelas que engloban a historia, a lingüística, a antropoloxía ou a etnografía.

            Da publicación do padrón de San Clodio han ser beneficiarios os historiadores, filólogos e lingüistas, pero tamén calquera persoa que estea interesada en coñecer o noso pasado a través dunha fonte directa. O padrón non é un simple e frío rexistro de nomes e complementos onomásticos: a través de moitas das súas anotacións transmite o pulso vital daquela sociedade de finais do século XVI; por iso considero un exercicio recomendable a súa lectura completa a todo aquel que se achegue a este libro. Aínda así decidinme a completar a edición do padrón con dous breves estudos: o primeiro, sobre o marco histórico no que nace o padrón, e o segundo, sobre a onomástica. No primeiro, despois dun conciso repaso da historia do Mosteiro e da evolución da administración territorial nestas terras da antiga Castela, ata o ano 1580, analizo a importancia da chegada das congregacións de Castela ós mosteiros galegos, sobre todo en relación coa lingua. O estudo histórico remata coa explicación do proceso de vendas xurisdiccionais promovidas por Fílipe II, tan importantes como pouco coñecidas, que están na raíz das pesquisas realizadas na xurisdición de San Clodio e na consecuente elaboración do padrón.  Polo que respecta ó estudo onomástico, céntrase fundamentalmente na antroponimia. Como xa quedou dito, o padrón de San Clodio é un documento singular, e isto é certo, sobre todo, polo seu contido onomástico. Cae fóra das miñas capacidades o estudo profundo do padrón desde un punto de vista estritamente lingüistico. Limiteime eu á contabilización dos diferentes nomes e complementos onomásticos que rexistra o padrón, con vistas á súa clasificación e comparación con outras series de datos semellantes, anteriores e posteriores, no ámbito de Galicia. Outro nivel da análise estivo na comparación dos datos do padrón con outros coetáneos referidos ó contexto ibérico: por unha parte cos dun censo de Lisboa do ano 1565, e por outra, cos nomes rexistrados entre os viaxeiros de España ás Indias a mediados do século XVI. O estudo da importante presenza de nomes con orixe na literatura cabaleiresca que presenta o padrón, o intento de identificar xeograficamente a orixe dos diversos complementos toponímicos, moitos deles xermé de apelidos actuais, e algúns comentarios sobre  os complementos delexicais, ou alcumes, completan esta parte onomástica.

            Cando hai un par de anos, no II Congreso Internacional de Onomástica Galega, celebrado en Pontevedra, presentaba unha humilde ponencia sobre a “Onomástica da freguesía de San Clodio do Ribeiro de Avia na segunda metade do século XVI” non podía imaxinar que aquel atrevemento meu rematase na publicación deste libro. Agora soamente queda esperar que todo o esforzo que iso supuxo valese a pena. Pero iso é unha cousa que debe valorar cada lector.

[1] Casos e, entre parénteses, posición na orde de frecuencia na Cartografía dos Apelidos Galegos (CAG)