Κωστής Μ. Μηνάς - Μανόλης Μ. Μακρής  Στην περιφέρεια της Ολύμπου, στην οποία συμπεριλαμβάνεται κι η νησίδα Σαρία, ανήκει το 1/3 περίπου του εδάφους της νήσου Καρπάθου. Είναι το βορειότερο και ορεινότερο χωριό του νησιού και μέχρι πριν λίγες δεκαετίες ήταν και το πολυπληθέστερο. Σήμερα αριθμεί 500 περίπου μόνιμους κατοίκους. Στην Όλυμπο μπορεί να πάει κανείς είτε ακτοπλοϊκά από τη Ρόδο ή τον Πειραιά, οπότε αποβιβάζεται στο επίνειο της Ολύμπου Διαφάνι, είτε από το αεροδρόμιο ή την πρωτεύουσα του νησιού με αυτοκίνητο, ή με το τουριστικό σκάφος που κατά τους θερινούς μήνες εκτελεί καθημερινό δρομολόγιο Πηγάδια – Διαφάνι.
Η περιοχή της Ολύμπου είναι ορεινή. Ορεινοί όγκοι με τις διακλαδώσεις τους καταλαμβάνουν όλη την έκταση, ο Κυμαράς (692 μ.) στο νοτιότερο μέρος και στα όρια με τα γειτονικά χωριά Σπόα και Μεσοχώρι, ο νεφοσκεπής Προφήτης Ηλίας, που είναι και η ψηλότερη κορυφή της περιοχής, (718 μ.), το αγέρωχο Κορύφι που δεσπόζει με τον όγκο του βόρεια της Ολύμπου (588 μ.) και συνεχίζεται με τ’ Όρος (561 μ.), ενώ προς τη βορειοανατολική πλευρά εκτείνεται μια αλυσίδα βουνών, το Στιόι (639 μ.), τ’ Ορκίλι (713 μ.) και το Μαλό (635 μ.). Στη Σαρία δεσπόζει ο αρχοντικός Παχύς Βουνός (630 μ.)
Το χωριό είναι χτισμένο στις βορινές υπώρειες του βουνού Προφήτης Ηλίας. Φαίνεται ότι το βουνό λεγόταν Όλυμπος στα προχριστιανικά χρόνια, λόγω της αγέρωχης μεγαλοπρέπειας που είχε, κι αποκεί πήρε το όνομα το χωριό. Ο οικισμός, σε υψόμετρο γύρω στα 250 μέτρα, απλώνεται από τη μια και την άλλη μεριά της κορυφογραμμής. Στην κορυφογραμμή υψώνεται η σειρά από τους πεταλόσχημους (σε κάτοψη) παραδοσιακούς ανεμόμυλους, που μοιάζουν σαν πύργοι μεσαιωνικών οχυρώσεων. Από τη δυτική πλευρά απότομες πλαγιές κατηφορίζουν μέχρι την βραχώδη ακτή και το συνήθως τρικυμισμένο πέλαγος. Προς τ’ ανατολικά βρίσκεται μια γραφική κοιλάδα -που παλαιότερα, στα χρόνια της γεωργικής ακμής, ήταν πολύ ωραιότερη με τα νερά και την πλούσια βλάστηση. Μια χαράδρα προς τα βορινά και στην απέναντι μεριά ένας επιβλητικός ορεινός όγκος, το Κορύφι. Το ηλιοβασίλεμα από την Όλυμπο έχει μια μοναδική ομορφιά. Εξαιρετικό είναι το θέαμα και πρωτόγνωρη η αίσθηση που προσφέρουν και οι συννεφιασμένες μέρες, όταν αντικρίζοντας προς τις δυτικές ακτές βλέπεις τα σύννεφα ν’ ανεβαίνουν προς το μέρος σου. Ένας περίπατος μέσα στον οικισμό της Ολύμπου με τα στενά δρομάκια, τα λιτά κτίσματα, την πέτρα που κυριαρχεί παντού, τη σοφή τάξη με την οποία συγκατοικούσαν οι κάτοικοι, είναι για τον επισκέπτη ιδιαίτερα συναρπαστικός. Τον μεταφέρει σε άλλες εποχές. Τα παραδοσιακά σπίτια της Ολύμπου είναι ισόγεια μονόσπιτα με ένα βοηθητικό χώρο, που χρησιμοποιείται ως μαγειρείο. Χωρίζονται σε δυο μέρη: στο κυρίως δάπεδο, τον «πάτο», και στο σουφά με το πανωσούφι, όπου κοιμόταν η οικογένεια. Σε πολλά παλιά σπίτια υπάρχει ο στύλος, που στηρίζει τη μεσαία δοκό της οροφής. Ο στύλος είναι στολισμένος με περίτεχνο κέντημα, την στυλιομαντήλα. Τα σπίτια είναι καταστόλιστα με ξυλόγλυπτες διακοσμήσεις (όπως τα στολίδια του σουφά, το καμαροσάνιο, το εικονοστάσι), με διακοσμητικά πιάτα στα ράφια, που έφερναν από τα μακρινά τους ταξίδια στα παλαιότερα χρόνια οι ξενιτεμένοι, με υφαντά, πλεκτά και κεντήματα. Εδώ η γυναικεία χειροτεχνία κι η φανταχτερή νοικοκυροσύνη της Ολυμπίτισσας δημιούργησε αυτό τον εντυπωσιακό εσωτερικό διάκοσμο. Εντυπωσιακή είναι η κεντρική εκκλησία του χωριού, η Κοίμηση της Θεοτόκου, βυζαντινού ρυθμού, με ενδιαφέρουσες αγιογραφίες της εποχής της Τουρκοκρατίας σ’ όλο το εσωτερικό της κι ένα ξυλόγλυπτο τέμπλο εξαιρετικής τέχνης. Στο προαύλιό της, το «Πλατύ», γίνονται οι τρεις πάνδημοι χοροί των Ολυμπιτών, της Καθαροδευτέρας, της Τρίτης του Πάσχα και του Δεκαπενταύγουστου. Εκτός από τον κεντρικό ναό ολόκληρος ο οικισμός καθώς κι ολόκληρη η ευρύτερη περιοχή είναι κατάσπαρτη από γραφικά ναϋδρια.  |