 Udalbiltza kan nog het best omschreven worden als “Assemblee van Gemeenten en Gemeenteraadsleden van Euskal Herria”, en is het product van geheime onderhandelingen gestart in 1998, tussen ETA, PNV en EA. In de zomer van 1998 legt ETA een voorstel op tafel bij de politieke partijen PNV en EA. Vanaf juni 1998 komen ETA, PNV en EA in het geheim samen en bereiken een ondertekend akkoord in augustus 1998. Het akkoord houdt ondermeer in dat er zal geijverd worden om een nationaal en soeverein instituut op te richten voor heel Euskal Herria. 
29 januari 1999
Op 6 februari 1999 vergaderden in Pamplona burgemeesters en raadsleden uit héél Baskenland om de basis te leggen voor het eerste Nationale Instituut in de moderne tijd. De ‘gemeenten’ maakten al in aloude tijden het bestuur uit en de samenkomsten vonden niet enkel in Gernika onder een boom plaats. Door 666 gemeentelijke mandatarissen wordt het startschot gegeven voor een “Asamblea de Electos Municipales de Euskal Herria”. Het project om een nationale Baskische gemeentelijke organisatie te configureren wordt algemeen aanvaard. De bedoeling van die organisatie of vereniging is Euskal Herria als natie te bevestigen.
Op 18 september 1999 wordt in het Palacio Euskalduna te Bilboa officieel “Euskal Herriko Udal eta Udal Hautsetsien Biltzarra” of "Udalbiltza, Assemblee van Gemeenten en Gemeenteraadsleden van Euskal Herria" voorgesteld. De assemblee in het Palacio Euskalduna werd bijgewoond door 1789 gemeentemandatarissen en burgemeesters. Gelijktijdig met de politieke verklaring over het nieuwe instituut, werd de belofte geratificeerd om te ijveren voor een de territorialiteit ende de nationale constructie van Euskal Herria. Een motie tot toetreding wordt aan alle gemeentebesturen in Euskal Herria gestuurd, en op 25 november 1999 treedt de meest populaire stad Bilbao toe tot Udalbiltza. De aansluiting van Bilbao bij Udalbiltza, op 25 november 1999, werd erg bekritiseerd door PP en PSOE.
28 maart 2000
Tot 28 maart 2000 functioneerde Udalbiltza bij consensus, maar vanaf die dag verbraken PNV en EA de consensus binnen Udalbiltza door een politieke verklaring waarin ze ETA opriepen het staakt-het-vuren van 18 september 1998 en dat op 3 december 1999, na 14 maanden werd opgezegd, verder te zetten. Verder verklaarden PNV en EA dat "geweld en nationale opbouw onverenigbaar zijn". Hierbij kwam het voor het eerst tot een "PNV-EA-meerderheid" tegen een "Batasuna-minderheid" (zonder dat dit zo genoemd werd), en dit kwam nooit meer goed. De permanente commissie van Udalbiltza keurde een institutionele verklaring goed tegen het geweld. Euskal Herritarrok, de opvolger van Herri Batasuna, onthield zich, omdat er maar één geweld werd afgekeurd. De onenigheid groeide.
23 april 2000
Op Paaszondag, 23 april 2000, gaat de traditionele Aberri Eguna door. Udalbiltza roept bij die gelegenheid op om de gemeenten als centrum van de feestelijkheden te laten doorgaan.
13 mei 2000
07 juni 2000
31 augustus 2000
16 september 2000
Een groep gekozenen doet een oproep tot deblokkering van Udalbiltza.
30 september 2000
550 Burgemeesters en raadsleden, de meerderheid van Euskal Herritarrok, maar ook van AB, EA, PNV en onafhankelijken, verplichten er zich in Pamplona toe op te treden als motor en stimulans van Udalbiltza en ze creëren 11 werkgroepen met concrete initiatieven.
22 november 2000
Op 22 november 2000 werd een Directiecomité samengesteld die belast werd met de politieke leiding van Udalbiltza en waavan Euskal Herritarrok uitgesloten werd. De statuten werden aangepast in die mate dat elke gekozenen die deel wilde uitmaken van Udalbiltza, een verklaring moest ondertekenen ter verdediging van de rechten van de mens van alle burgers. In december 2000 bij een nieuwe poging van de independisten om in het Kursaal de geschillen bij te leggen, weigerde de PNV om deel te nemen. Zij eisten de exclusiviteit op van Udalbiltza. Van toen af werd gesproken over twee organisaties: die van de PNV en EA, en die van de independisten, “Udalbiltza Kursaal” genoemd. Aangezien de werking van de organisatie, geleid door de PNV, praktisch inoperatief bleef, wordt Udalbiltza sindsdien gezien als een organisatie van de linkse Abertzales.
25 december 2000
Er wordt bekend gemaakt dat slechts 20 van de 174 gemeentebesturen die aangesloten zijn bij Udalbiltza en waar de PNV en EA de meerderheid uitmaken hun financiële beloften zijn nagekomen. (Van de 62 EH-besturen deden er dat 52.) 27 december 2000
PNV en EA nemen exclusief het bestuur van Udalbide (het juridische instrument van Udalbiltza) op zich, op dezelfde manier als ze dat deden met de "Directieraad". Voor de Algemene Raad, die in Donostia moet samenkomen, blijven PNV en EA afwezig. 09 februari 2000
De Directieraad gaat 4 programma’s steunen ten voordele van het Euskara en het project "Euskal Kerria Ezagutzen". Uda Leku uit Lapurdi ontvangt 4.000.000 peseta’s. 24 februari 2001 In het Kursaal van Donostia komen 713 gekozenen samen.
15 december 2001
3de Assemblee van Udalbiltza in het Casino van Biarritz. De provincie Zuberoa wordt uitgeroepen als de eerste prioriteit van het "ontwikkelingsfonds".
01 augustus 2002
De campagne "Zuberotarrekin bat auzolanean" brengt economische fondsen binnen voor een bedrag van 400.000 € die naar de ontwikkeling van deze provincie vloeien. 06, 07 en 08 december 2002
Kursaal Donostia: Internationale Conferentie voor de Rechten van de Volkeren.
26 april 2003 Udalbiltza viert in Tolosa een buitengewone Assemblee waarop een verklaring voorbereid wordt waarop verdedigt wordt dat de Basken het recht hebben vrij en democratisch hun politieke vertegenwoordigers te kiezen
29 april 2003
Op 29 april 2003, tijdens één van de talrijke nachtelijke invallen door het Spaanse regime in de kantoren van Udalbiltza, worden acht leden van Udalbiltza gearresteerd. De kantoren in Gasteiz en Bizkaia werden gesloten, net als het hoofdkwartier in Astigarraga (Gipuzkoa). Udalbiltza werd in het hart geraakt en klaagde openbaar deze schending aan. Deze politieke geïnspireerde actie, uitgevoerd door de Policía Nacional, in opdracht van het Vijfde Hof van de uitzonderingsrechtbank Audiencia Nacional, was het gevolg van uitspraken van Binnenlandminister Ángel Jesús Acebes Paniagua (Partido Popular) als zou Udalbiltza "de ruggengraat van ETA" zijn. Rechter Garzón verbood de volgende dag, 30 april 2003, Udalbiltza, uiteraard zonder bewijs en bij voorlopige maatregel, wegens collaboratie met ETA. Deze collaboratie zou er uit bestaan dat Udalbiltza met ETA zou samenzweren in een poging om de politieke partij AuB (die de verboden partij Herri Batasuna moet vervangen) op te richten, zodat “ETA aan de verkiezingen mee kan doen”. In een 62 pagina tellend rapport stond de opsluiting vermeld, in afwachting van het proces, evenals de bevestiging dat Udalbiltza illegaal verklaard werd, als deel uitmakend van de organisatie ETA-Ekin. Garzón beschuldigt de gevangen genomen leden ervan op een zodanige wijze structuren te hebben opgezet, dat ook Etarras op de kieslijsten konden figureren (verwijzend naar de politieke partij Batasuna). Bij de arrestanten bevinden zich gemeenteraadsleden en een tweetal burgemeesters.
07 april 2004
Op 7 april 2004, en na de gebruikelijke vertragingsmanoeuvres, laat de 'Sección Primera de la Audiencia Nacional' de vertegenwoordigers van Udalbiltza, Loren Arkotxa, Imanol Esnaola, Miren Josu Aranburu en Xarlo Etxezaharreta, in voorlopige vrijheid gaan tegen de betaling van een borgsom van 30.000 euro's en voor Etxezaharreta 60.000 euro's. Deze beslissing kwam er na het beroep van de verdediging. 23 mei 2003 Udalbiltza-Kursaal, "platform" van ETA Magistraat Garzón poneert dat Udalbiltza-Kursaal (zo genoemd om een onderscheid te maken met het originele Udalbiltza, waarin PNV en EA participeren) zich omgevormd heeft tot een exclusieve instantie van MLNV-Movimiento de Liberación Nacional Vasco en onder de controle staat van ETA. Om zijn stelling te staven, komt hij opdraven met een schijnargument: de aanwezigheid van Xabier Alegría en Joseba Mikel Garmendia (historische figuren bij KAS) in Udalbiltza toont het grote belang aan waarmee die instantie het gezagsondermijnende project van ETA ondersteunt. Een project dat, na het verbod op de activiteiten van Batasuna, zich concentreert op activiteiten die nog niet illegaal zijn op dat moment, namelijk de groep Sozialista Abertzaleak (SA) en het platform Udalbiltza. Over de eerste groep zegt hij dat ze de opvolgers zijn van Batasuna, over de tweede groep dat ze geïntegreerd is in ETA. Hij beweert dit duidelijk (?) aangetoond te hebben en beschouwt de organisatie dus als buiten de wet staande. 22 september 2004  Op 22 september 2004 dagvaardt Garzón 21 leden van Udalbiltza, allen op beschuldiging van 'ETA-lidmaatschap' en het 'inzamelen van geld voor de gewapende organisatie'. Onder de gedagvaarde personen zijn alle mensen die op 29 april 2003 werden opgepakt en degenen die een maand later werden opgepakt, plus nog eens 7 van de 11 die begin april getuigden voor Garzón. Het zijn allemaal huidige of voormalige volksvertegenwoordigers en burgemeesters. Garzón beweert dat Udalbiltza Kursaal, de linkse afdeling van Udalbiltza, 'bevelen uitvoert van ETA en Batasuna'. Zijn bewijs is dat in het ETA-blad, Zutabe, de oprichting van Udalbiltza wordt toegejuicht en dat Udalbiltza dezelfde doelen heeft als ETA. Wat mij betreft is dit een overdonderend doorslaggevend bewijs (als u begrijpt wat ik bedoel).
Het macroproces
 Udalbiltza wijdde op 24 augustus 2006 en op 26 augustus 2006 twee dagen aan de Baskische identiteitskaart, EHNA-Euskal Herriko Naziotasun Aitormen Agiria, en dit ter gelegenheid van de feesten van Aste Nagusia in Bilbao. De eerste dag, 24 augustus 2006, is tevens de dag van het eerbetoon aan de Ikurriña (homenaje a la Ikurriña), die ieder jaar georganiseerd wordt in de wijken waar de festiviteiten plaatsvinden. Op 26 augustus 2006 zal de EHNA in de schijnwerpers staan in het culturele centrum Larun Abante in de Barrenkalestraat. De bedoeling van de twee dagen is dat zoveel mogelijk mensen zich een EHNA aanschaffen.  In een communiqué verklaart de Abertzale-organisatie Udalbiltza: ”De nationaliteit is een recht van alle burgers in alle landen. Dit recht wordt aan de Basken ontzegd, en men legt hen een Franse of een Spaanse nationaliteit op die niet hun nationaliteit is”. In die zin doet Udalbiltza een oproep aan de burgers van Bilbao om eens te meer stappen te ondernemen ten voordele van de rechten van de Basken en deel te nemen aan de dagen van de EHNA. Met nationaliteit kunnen meerdere zaken aangeduid worden:
|