Tijdens de nacht van 16 op 17 oktober 1983 verdwenen in de Frans-Baskische stad Baiona

Twee jaar voordien waren zij gevlucht voor de Spaanse politie, die hen ervan verdacht lid te zijn van de Baskische bevrijdingsorganisatie ETA-militar. Jarenlang werd er niets meer van de twee gehoord. Tot recent aan het licht kwam dat de twee met ongebluste kalk overgoten lijken die men in januari 1985 op een afgelegen plek in de buurt van Alicante had aangetroffen, die waren van de twee jongemannen. Ondanks de verre staat van ontbinding waarin de lichamen verkeerden, was bij een nieuwe biopsie nog steeds te zien aan welke verschrikkelijke folteringen de twee militanten waren blootgesteld.

Na enig getouwtrek tussen verschillende rechters werd het onderzoek naar de moord op de twee toevertrouwd aan rechter Carlos Bueren van de Audiencia Nacional te Madrid. Op 21 juli gaf hij de lichamen vrij voor een nieuwe begrafenis in Baskenland. Hij verbood echter elke uitvaartplechtigheid en elke samenscholing aan het graf in Tolosa. Om 17:30u van deze eerste zomerdag landde het vliegtuig met de stoffelijke overschotten op de luchthaven van Hondaribbia.

Wat er dan volgde, is in een democratisch land ondenkbaar. De luchthavengebouwen en de tarmac werden belegerd door troepen van de Guardia Civil, de Policia Nacional en de 'Baskische' politie Ertzaintza. Zij hadden honden, jeeps en tanks laten aanrukken. De families van de jonge slachtoffers wilden zich naar het vliegtuig begeven om de lijkkisten in ontvangst te nemen, maar zij werden brutaal uiteengeranseld door geüniformeerde 'Beltzas' (de elitetroepen van de Ertzaintza). Wanneer enkele parlementsleden van Herri Batasuna poogden te onderhandelen ondergingen zij, ondanks hun onschendbaarheid, hetzelfde lot. Drie familieleden en vier parlementsleden dienden naar het hospitaal te worden overgebracht. Na telefonisch contact met Madrid gaf de politie dan toch de lichamen aan de familie.

Een begrafenis 'op zijn Spaans'

Op het kerkhof van Tolosa werden de twee begraven achter een driedubbele rij agenten. Enkel de naaste familie werd toegelaten bij het graf. Geen misviering, geen preek, geen huldewoord, niets van dat alles voor deze Baskische honden. Rondom klonk het oorverdovende geknal van rubberkogels en traangasgranaten. Onophoudelijk chargeerde de politie om de rouwenden uit de buurt van het kerkhof te verjagen. Pas de volgende dag kon er in Tolosa een mis ter nagedachtenis van de twee jongelingen worden opgedragen. Op het middaguur werd het kerkhof voor bezoekers opengesteld.

Bij interpellaties over deze gebeurtenissen in het Baskisch parlement zwegen de parlementairen en ministers van de christendemocratische regeringspartij PNV schaamtevol. Ze durfden geen openlijke kritiek te uiten op het optreden van de ordetroepen. Hun stilzwijgen maakt deze Baskische harki's tot medeplichtigen van het Spaanse imperialisme en zijn doodseskaders.

Begin augustus publiceerden twee Spaanse kranten uitgelekte gegevens uit het dossier van rechter Bueren. Josean Lasa en Joxi Zabala werden ontvoerd door een antiterroristische eenheid van de Guardia Civil onder leiding van Enrique Dorado Vllalobos. Gedurende verschillende weken werden de twee door 18 agenten gevangen gehouden en beestachtig gefolterd en ten slotte vermoord in het Palacio de la Cumbre, een toentertijd leegstaand gebouw van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Wanneer nadien beslist werd om het paleis te renoveren (vandaag is dit de residentie van de gouverneur van Gipuzkoa), verhuisde de Guardia Civil de twee lichamen die ze daar had begraven naar Alicante. De gegevens die ze na de foltering hadden bekomen, leidden tot massale arrestaties (zonder daaropvolgende veroordeling) in het nationalistische milieu van Tolosa en tot de GAL-moord op Mikel Goikoetxea ('Txapela') op 28 december 1983 in Saint-Jean-de Luz.

Intxaurrondo

De betrokken agenten van de Guardia Civil zijn afkomstig uit de kazerne van Intxaurrondo, een teruggetrokken kamp waar 1500 Guardias met hun familie afgesloten van de buitenwereld leven. Onophoudelijk is deze kazerne in het nieuws geweest in verband met mishandelingen en folteringen van verdachten. Ze hoeft in niets onder te doen voor de Escuela mechanica van het Argentijnse leger. De bevelhebber van deze kazerne is sinds 15 jaar kolonel Enrique Rodriguez Galindo, die al sinds 1969 in Baskenland actief is. Op dit ogenblik zijn er verschillende onderzoeken bezig die zijn betrokkenheid bij talrijke folterpraktijken en bij drugshandel moeten nagaan.

Dit belette de Spaanse regering niet om op 4 augustus, twee dagen na het uitlekken van de betrokkenheid van de Guardia Civil van Intxaurrondo bij de ontvoering en de moord op Lasa en Zabala, Galindo te promoveren tot generaal. Eén dag later publiceerde de krant El Mundo opnieuw gegevens uit het onderzoeksdossier, waaruit bleek dat Galindo samen met de toenmalige gouverneur van de provincie, Julen Elgorriaga, de twee ETA-militanten ging opzoeken tijdens hun verblijf in het Palacio de la Cumbre. De onderzoekers zijn tevens in het bezit van een geluidscassette die de laatste momenten van het leven van Lasa en Zabala bevat. Tussen geschreeuw en beledigingen kan men horen hoe de twee verplicht werden hun eigen graf te delven.

Bron: Geert Orbie
Meervoud, Nummer 16, december 1995