We schrijven 1960

In Euskal Herria beleeft het Baskisch nationalisme moeilijke momenten. De blijkbaar niet te stoppen nachtmerrie, het Franquisme, blijft voortduren. De PNV in ballingschap is in crisis, en de dood van Lehendakari, José Antonio Agirre, is een zware slag. De onlangs opgerichte ETA exploreert nieuwe wegen.

En opeens, een enorme verrassing: het vuur van de abertzalebeweging flakkert op. En nog wel op een plaats waar het nooit bestaan heeft, in Iparralde. Het eerste nummer van het magazine “Embata” (vanaf 1961 “Enbata” genoemd) verschijnt in september 1960 te Bayonne. De politieke beweging met de zelfde naam begint zich te organiseren.

De “Charter van Itxassou”, voorgesteld op de Aberri Eguna van 1963, proclameert het recht op soevereiniteit voor het verenigde Baskische volk. Die afkondiging bracht een even grote schok teweeg als ten tijde van Sabino Arana Goiri in 1895, toen hij voor de eerste maal in de geschiedenis verklaarde: "Euskadi es la patria de los Vascos", Euskadi is het vaderland van de Basken.
Een schok, maar Enbata kwam niet zomaar uit het niets. We kunnen de oprichting ervan enkel begrijpen, als we weten dat dit de vrucht is van ideeën, van acties en van de drama’s die de Basken aan de overzijde van de Muga, in Hegoalde,  moesten ondergaan. De opeenvolgende vloed aan vluchtelingen (Carlisten, republikeinen en nationalisten van de Guerra Civil, het groeiende verzet van eind de jaren 50, begin de jaren 60) misten hun effect niet. Enbata ontplooide zich in die complexe en moeilijke periode tot een politieke beweging en een magazine dat wekelijks verslag uitbracht van de nationalistische strijd. Enbata is niet aan een politieke partij gebonden, maar wil een instrument zijn om het “abertzalismo” te steunen. Rec ent werd een samenwerkingsverband gesloten met de vakbond ELA (opgericht 23 juli 1911), door middel van de “Fundación Manu Robles-Arangiz”.

Manu Robles-Arangiz (+1982)
Stichter van ELA

Bij verscheidene gelegenheden heeft Parijs getracht de publicaties aan banden te leggen. Het heeft niet aan processen ontbroken. De Franse premier Pompidou verbood Enbata in 1970, maar het verbod werd in 1975 opgegeven. In 1997 werd het blad tot een astronomisch bedrag veroordeeld, omdat het aangedurfd had de Franse politie te beschuldigen. Zij hadden geld ontvangen van de Spaanse politie in het kader van hun samenwerking met de doodseskaders van GAL.

Charter van Itxassou

15 april 1963 viel op een zondag. Het was bovendien Pasen. Voor de eerste maal in vele jaren werd Aberri Eguna in vrijheid gevierd, en wel in de gastgemeente Itxassou, in Lapurdi-Labourd (waarvan Baiona-Bayonne de hoofdstad is). Er werd een twijg van de "Eik van Guernica" geplant door Ximun Haran, die Enbata vertegenwoordigde en door Iulen Madariaga, die de organisatie ETA vertegenwoordigde.        
Bij die plechtigheid waren ook verscheidene vertegenwoordigers aanwezig van culturele organisaties van minderheidsvolkeren uit Europa. Die datum wordt algemeen aangenomen als de "dies natalis" van de politieke beweging Enbata, die al sinds de jaren 50 voor een eerste maal van zich liet horen. Op die zelfde dag werd ook het zogenoemde "Charter van Itxassou" bekendgemaakt, waarvan de tekst later in een grote steen werd gebeiteld.

De tekst gaat als volgt (vrije vertaling):

Op deze Aberri Eguna, 15 april 1963,  verklaren de Basken gegroepeerd  rondom de geplante scheut van de 'Eik van Guernica'   "Wij Basken zijn: een volk  gevormd door de aarde, het ras, de taal en de instellingen, een natie gegroeid uit de wil van het verleden en het heden, een democratie van nature als verlengstuk van onze geschiedenis,   zowel als Volk, als Natie en als Democratie bevestigen wij ons recht op eendracht en op individuele en gemeenschappelijke zelfbeschikking.   Gesterkt door deze werkelijkheid, bewust van deze rechten en van het algemeen aanvaarde recht op zelfbeschikking van de volkeren, proclameren wij onze vastberadenheid om de continuïteit van het verenigd Baskisch Volk te bewerkstelligen:   door middel van de organisatie van het volk en haar erkenning, door middel van een praktiserende democratisch model"