Achtergronden en nieuws

Luchtvaart - van groei naar groen

Eindhoven Airport steekt haar ambities om te groeien niet onder stoelen of banken, maar hoe duurzaam is de groei in de luchtvaart?

Een doordachte analyse is te vinden in de nota Luchtvaart: van groei naar groen opgesteld door Werkgroep Toekomst Luchtvaart; www.toekomstluchtvaart.nl

Hieronder de volledige samenvatting uit de nota.
Het mainportbeleid heeft van Schiphol een grote
hub gemaakt. Nederland is in de internationale
luchtvaartwereld een belangrijke speler. Kan Schiphol
blijven groeien terwijl de mondiale luchtvaart zijn
broeikasgasemissies net zo hard moet verminderen
als de rest van de wereld? Passagiersvliegtuigen op
waterstof of accu’s zijn uitgesloten. Emissies van
CO2 en NOx uit verbrande olie kunnen maar gedeeltelijk
worden teruggedrongen, waardoor in 2050
een tien keer zo grote mondiale luchtvaart vijf keer
zoveel broeikasgassen zal uitstoten. Dat kan de
mensheid zich absoluut niet veroorloven. De luchtvaart
moet het oude streven naar groei weerstaan
en zich meer op het klimaat richten.

Volgens de Europese Commissie staat vast dat de
broeikasgassen CO2 en NOx/waterdamp uit straalmotoren
samen minstens een dubbel opwarmingseffect
veroorzaken. Biofuel kan fossiel CO2 compenseren,
maar niet NOx/waterdamp. Daarom is
een vermindering van alle broeikasgassen tot 25%
per gevlogen kilometer (zonder groei!) niet haalbaar.
Vermindering van NOx vraagt een nieuwe
motortechnologie die tientallen jaren nodig heeft om
grootschalig te worden ingevoerd. Voor vermindering
van waterdampemissie zijn geen oplossingen
bekend. Brandstofbesparing is al jaren afgevlakt
naar 0,7% per jaar, dus die technologie biedt weinig
mogelijkheden meer. Zonder groei is een halvering
van broeikasgassen een zeer optimistische verwachting.
Maar de luchtvaart groeit als kool. Als de
huidige mondiale groei (5,8% per jaar) doorzet zal
zijn omvang in 2050 vertienvoudigen ten opzichte
van 2009. De uitstoot van de luchtvaart kan daardoor
met een factor vijf toenemen in plaats van afnemen
tot een vijfde. Onbeteugelde groei zal van
de luchtvaart spoedig een opmerkelijk grote veroorzaker
van de opwarming maken. De EU zal vanwege
zijn luchtvaart een emissievermindering tot 25%
niet bereiken. Regeringen vinden groei van de
luchtvaart nu nog gewenst, maar het is de vraag
hoe lang mensen die aan een Green Deal willen
meewerken, dat nog zullen accepteren. De Britse
regering heeft besloten om vanwege het klimaat de
luchthavens van Londen niet meer uit te breiden en
luchtvervoer zoveel mogelijk door hogesnelheidstreinen
te laten overnemen. Wanneer zal de rest
van de EU dit voorbeeld volgen?
Het Nederlandse luchtvaartbeleid kan in 2011 naadloos
aansluiten bij de reductiemaatregelen die de
EC spoedig zal voorstellen in de nieuwe White Paper
on Transport 2011. Die maatregelen zullen helaas
weinig effect hebben als het kabinet de groei
van het Nederlands luchtverkeer blijft steunen. Na
2000 is het aantal vliegtuigbewegingen per saldo
niet toegenomen, maar de wil om te groeien is zeer
levend. Een groei van 3% per jaar (veel minder dan
de mondiale groei) zal leiden tot meer dan drie keer
zoveel luchtverkeer rond 2050. Er hebben al onteigeningen
plaatsgevonden voor de aanleg van een
tweede Kaagbaan na 2020. In Flevoland spreekt
men al over een grote “twin airport” van Schiphol.
Het kabinet wil ook de regionale luchthavens uitbreiden.

De Luchtvaartnota kan klimaatbestendiger worden
gemaakt met drie aanpassingen:

1. Verleg de koers van “ruimte voor groei” naar
“consolidatie ter wille van het klimaat en een duurzame
economie”. Neem op grond daarvan internationale
initiatieven voor concrete maatregelen (ook
prijsverhogingen) om de emissie van zowel CO2 als
NOx/waterdamp zoveel mogelijk terug te dringen.
Onderken dat het bewezen effect daarvan vooralsnog
ontoereikend is om groei te compenseren,
zodat tegelijk ook consolidatie van het luchtverkeer
moet plaatsvinden, bij voorkeur voordat in 2012 het
EU ETS wordt ingevoerd.

2. Breid Nederlandse luchthavens vanaf nu niet
meer uit. Besluit in overleg met de betreffende lidstaten
van de EU (gelijk speelveld) om spoedig het
voorbeeld van Groot-Brittannië te volgen, dus EUluchthavens
niet meer uit te breiden. Het doel daarvan
is een succesvolle toepassing van het EU ETS
voor de luchtvaart en het voorkomen van ongewenste
klimaateffecten door groei.

3. Vervang korte vluchten door treinverkeer. Neem
in de EU initiatieven om het vliegverkeer op afstanden
tot meer dan 1000 km (short-haul) geleidelijk te
vervangen door volledig klimaatneutraal treinverkeer,
dat dezelfde reistijd en comfort biedt. Met
Schiphol als ‘trainairport’ zal de short-haulfunctie
van regionale Nederlandse luchthavens geleidelijk
zijn betekenis verliezen. AirFrance/KLM en de
Schiphol Group staan voor deze mogelijkheid open,
maar stellen hoge eisen aan de infrastructuur en
organisatie.