DE KERK IN KROATIE

Historisch overzicht

Prior Jozo, Benedictijns klooster Cokovac

 

Een kort historisch overzicht zal ons helpen om de toestand van de Kerk in Kroatië beter te begrijpen.

De streek van het huidige Kroatië, en dan vooral de eilanden voor de Adriatische kust, waren , in de eerste eeuwen na Christus, een thuishaven voor heel wat kluizenaars , in de 4^de eeuw  vestigde er zich een cenobietengemeenschap .De meest bekende monnik uit deze streken moet de H. Hieronymus geweest zijn. Hij werd in Stridon, in Dalmatië geboren, hoewel het nog altijd niet duidelijk is waar Stridon juist gelegen was.

De Kroaten waren de eersten onder de Slavische volkeren om over te gaan naar het christendom. Hun eerste contact met de H. Stoel dateert van 641, toen pauselijk gezant en abt Martijn christen slaven en martelaarsrelieken kwam vrijkopen. Er is maar weinig informatie over de kerstening van de Kroaten, maar men weet dat het in vrijheid vrede is verlopen tijdens de 8^ste en 9^de eeuw. De Byzantijse keizer Porphyrogenet getuigt dat het zijn voorganger, keizer Heraclius (610 – 641), was die priesters van Rome liet komen die hij dan tot aartsbisschop, bisschop, parochiepriester en diaken benoemde en die de Kroaten, die dan al tot aan de Adriatische zee waren geraakt, dus gekerstend heeft.

In de 9^de eeuw maakten de Kroaten al deel uit van de grote gemeenschap van christelijke naties.Het feit dat het christendom al diep geworteld was bij de bevolking is te zien aan de kerken en kloosters die in de 9^de eeuw gebouwd werden door de Kroatische heersers Mislav en Trpimir.In 879 schrijft de Kroatische heerser Branimir een brief aan paus Johannes VIII, waarin hij trouw en gehoorzaamheid belooft en de paus antwoordt dat hij een mis op het graf van Petrus heeft opgedragen om God’s zegen af te smeken over het land en volk van Branimir.

De waardevolle correspondentie tussen paus Johannes X (914 – 928) en de Kroatische koning Tomislav, naar aanleiding van de eerste Synode in Split (925), is ook bewaard gebleven.

De Kroatische heerser Zvonimir werd door Abt Gebizon, de pauselijke gezant van paus Gregorius VII, tot koning gekroond in het jaar 1075.

Tijden het schisma tussen Oost en West belooft Zvonimir trouw aan de paus van Rome en voert hervormingen door in de Kerk binnen zijn gebied, neemt maatregelen om weduwen te beschermen en bevordert de rechtvaardigheid, zodat” de sterken de zwakken niet onderdrukken”.

De eerste missionarissen in Kroatië kwamen uit Aquilea, waarvan men kan aannemen dat het Franken waren, te oordelen naar hun Germaanse namen en het feit dat ze de verering van Frankische heiligen verspreidden.

In de periode dat het Kroatisch koninkrijk door nationale heersers bestuurd werd, waren de Benedictijnen zeer actief en lieten een onuitwisbare indruk na in het kerkelijk en cultureel leven van hun tijd.

In het 11^de eeuws Kroatië waren er ongeveer een 50-tal Benedictijnse kloosters. Elke gebeurtenis van enig belang was, tot in de 12^de eeuw, op één of andere manier verbonden met de Benedictijner monniken.

Vanaf de 13de eeuw drukten de bedelorden hun stempel op het religieuze leven van de Kroaten, vooral Franciskanen en Dominikanen..

Daarna werd de religieuze en culturele vorming vooral beïnvloed door de Jezuïeten.

De kerkelijke schrijvers uit het noorden van Kroatië en vooral uit Dubrovnik, dat een open centrum van Kroatische cultuur was, hebben veel bijgedragen tot de standaardisatie en verspreiding van de standaard taal.

Vanaf de 12^de eeuw leefden de Kroaten samen of onder andere naties: met de Hongaren vanaf de 12^de eeuw, het zuiden van Kroatië met Venetië vanaf de 14^de eeuw, en de katholieken in Bosnië-Herzegovina onder Turkse heerschappij.

Dan volgde Frankrijk voor een korte en dan Oostenrijk voor een langere periode.

Na W.O.I werd de eerste Yougoslavische staat opgericht waarin de Kroaten en de katholieke kerk gediscrimineerd werden. En dit leidde tot tal van onschuldige slachtoffers tijdens W.O. II.

Het naoorlogse communistische regime maakte het de katholieke kerk bijzonder moeilijk.

Door nationalisatie werd zij verstoken van haar materiële basis voor het uitoefenen van haar activiteiten en de hiërarchie, geleid door de aartsbisschop van Zagreb, Alojzije Stepinac, werd openlijk vervolgd.

 

Bisschoppen, priesters en gelovigen ondervonden veel moeilijkheden en werden onder druk gezet; catechese verdween uit de scholen, lekenorganisaties werden ontbonden, geloof werd een privé aangelegenheid en elk individu en de hele maatschappij werd blootgesteld aan atheisatie.

Tijdens de Groot-Servische agressie tegen Kroatië (1991 – 1995), werd de katholieke kerk zwaar vervolgd. Sommige priesters en monniken werden gedood, velen werden gevangen gezet. Begin 1992 waren er 226 priesters en monniken onder de 324,284 ontheemden in ballingschap. Tijdens de laatste oorlog werden 1426 kerken verwoest of beschadigd.

 

In de huidige Kroatische Republiek heeft de katholieke kerk godsdienstvrijheid gekregen, een welomschreven legale autonomie op haar domein, mag catechese inrichten in de lagere en middelbare staatsscholen voor de leerlingen die  dat vak kiezen, mag katholieke scholen oprichten en mag leger en politie van pastoraal voorzien.

 

Volgens de tellingen van 2001 woonden er 4.437.460 mensen in de Republiek Kroatië, van wie 88% zich katholiek noemde, 4,42% orthodox en 1,28 moslim; slechts 1% was aanhanger van een andere religie en 5,21% verklaarde niet te behoren tot een religieuze gemeenschap.

 

Al van in de 9^de eeuw vormde Kroatië een uitzondering op de rest van de katholieke wereld door het gebruik van de nationale taal in de Roomse liturgie met een speciaal glagolitisch schrift. Ondanks verschillen van mening en protest, stond paus Innocentius IV toe dat Filip, bisschop van Senj, de Slavische taal en het glagolitisch schrift in de kerk gebruikte en zo blijven de Kroaten de enigen die, tot Vaticanum II, niet verplicht waren uitsluitend Latijn voor de liturgie te gebruiken.

 

De Kroatische Kerk vandaag

 

Heden ten dage is de katholieke kerk in de Kroatische Republiek onderverdeeld in 15 (aarts)bisdommen, die op hun beurt 4 metropolis vormen: de Zagreb, Split en Makarska, Dakovo en Osijek en Rijeka metropolis, een onafhankelijk aartsbisdom – Zadar – en het Militair Aalmoezeniersschap.

 

Monniken.

 

Het kloosterleven kwam in Kroatië samen met het christendom.

Het eerst kwamen de Benedictijnen, die actief waren langs de Kroatische kust en op de eilanden gedurende de heerschappij van de nationale Kroatische prinsen en koningen. Het was hun grote verdienste de kwaliteit van het spiritueel en cultureel leven te verbeteren.

Franciskanen zijn het talrijkst in Kroatië, gevolgd door Jezuïeten, Dominicanen en Karmelieten en bij de zogenaamde “nieuwe instituten”, zijn dat de Salesianen.

Franciscanen bouwden al kloosters in Kroatië gedurende het leven van de H. Franciscus zelf, in de 13^de eeuw. De Franciscaanse familie kent vier takken: Minderbroeders (OFM), Conventuelen, Capucijnen en de Reguliere Derde Orde.

De Minderbroeders hebben in Kroatië drie provincies met hun hoofdhuis in Zagreb (15 kloosters), Split (13 kloosters) en Zadar (5 kloosters)

De Franciscaanse Conventuelen hebben maar één provincie in Kroatië met de hoofdzetel in Zagreb en 12 kloosters verspreid over Kroatië, de Capucijnen een provincie met 10 kloosters en de Reguliere Orde ook één met hoofdzetel in Zagreb en 14 kloosters.

Ook de Jezuïeten kwamen al naar Kroatië tijdens het leven van St. Ignatius. In 1552 trachtte men vanuit Dubrovnik hen naar daar te halen wat dan lukte in 1559, wanneer de Jezuïeten ook naar Zadar trokken. Het is hun verdienste scholen geopend te hebben, populaire congregaties en fraterniteiten te hebben opgericht en verantwoordelijk te zijn voor vele publicaties.

Sinds 1909 bestond er een afzonderlijke Kroatische Missie van de Societeit van Jezus, terwijl Kroatië een zelfstandige Jezuïetenprovincie werd sinds 1963.

De Karmelprovincie werd in1969 opgericht in Kroatië en zij hebben verscheidene kloosters.

De Salesianen kwamen naar Kroatië in 1922.In 1972 stichtten ze de onafhankelijke Provincie van Don Bosco met als hoofdzetel Zagreb. Zij houden zich vooral bezig met pastorale activiteiten en jeugdwerking.

 

 

Monialen

 

In Kroatië vindt men vier ordes van slotzusters:

Benedictinessen (waren het eerst ter plekke en hebben nu acht kloosters), Karmelitessen (drie kloosters), en Clarissen (drie kloosters), en dan nog één klooster van de Orde van Visitatie van Maria.

Verder zijn er in Kroatië nog 23 vrouwelijke communauteiten of congregaties actief in de pastorale sector. De grootste groep vormen de Zusters van Barmhartigheid met drie provincies. Dan volgen de Zusters van de Scholen van St. Franciscus, de Zusters van het H. Kruis etc.

 

Een blik in de toekomst

 

De val van de totalitaire regimes bracht een zekere vrijheid met zich mee in veel landen van oost en zuidoost Europa. Eén van de gevolgen was een terugkeer naar de Kerk, zelfs door sommigen die de Kerk tot dan toe vervolgd hadden.

 

De tijd brak aan dat men niet meer vervolgd werd omdat men tot een Kerk behoorde , maar dat men er daarentegen voordelen uit kon halen. En zo zag men in Kroatië dezelfde veranderingen optreden als in de 4^de eeuw, na het Edict van Milaan: het aantal kerkgangers steeg beduidend, maar niet het aantal mensen dat leefde volgens het Evangelie.

 

In de laatste twee decennia heeft de Kerk van Kroatië veel meer vrijheid verworven om pastorale activiteiten uit te oefenen op verschillende domeinen : opvoeding, economie, leger en politie; maar de verwachte groei van consequent christelijk leven is uitgebleven

 

In sommige streken is het blijkbaar moeilijk voor sommige kerkelijke instellingen en communauteiten om zich aan te passen of om zich een duidelijk profiel aan te meten. Zo worden  b.v. kloosters uitgebreid en verbouwd  zonder een duidelijke visie  op hun toekomstige functie en worden er ganse nieuwe kloosters gebouwd terwijl de kloostergemeenschappen ouder worden en inkrimpen.

 

We weten hoe de monniken in de 4^de eeuw een antwoord gaven op dit inconsequent leven van vele christenen: ze trachtten een teken te zijn om aan te tonen dat God het middelpunt van ons leven moet uitmaken door consequent te leven volgens het Evangelie. En dit zou ook in het Kroatië van vandaag de taak of de missie moeten zijn van monastieke en andere communauteiten en van de Kerk in haar geheel.

 

De grotere vrijheid die de Kerk heeft verworven vraagt om een grotere maturiteit van de christenen, m.a.w. : een grotere verantwoordelijkheid dragen voor God en de mensen. De Benedictijnse communauteiten zouden nog duidelijker moeten tonen dat zij werkelijk op zoek zijn naar God en dat zij werkelijk God in het midden van hun bestaan willen plaatsen en Hem verheerlijken in alles.

 

Prior Jozo, Benedictijns klooster Cokovac

Kroatië, september, 2009

 

Vertaling: Jacky Laenen (Htb)