การคิดเชิงวิจารณญาณ ตรงกับคำภาษาอังกฤษว่า Critical thinking พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2542 ให้ความหมายของคำว่าวิจารณญาณว่าเป็นคำนาม แปลว่า "ปัญญาที่สามารถรู้หรือให้เหตุผลที่ถูกต้อง" มีผู้แปลคำภาษาอังกฤษดังกล่าวว่า "การคิดเชิงวิพากษ์" แต่วิพากษ์แปลว่า "การพิจารณาตัดสิน" ซึ่งไม่ตรงกับแนวคิดของ Critical thinking ค่อนข้างมากเพราะ Critical thinking สอนให้คิดด้วยปัญญาด้วยหลักเหตุและผลและไม่ตัดสินชี้ขาดผิดถูก
ผมใช้ "การคิดเชิงวิจารณ์" อยู่นานด้วยความลังเลใจ ยิ่งได้อ่านเกี่ยวกับ Critical thinking มากขึ้นเท่าใดก็รู้สึกว่าไม่ใคร่ตรงกับความหมายที่เป็นแก่นแท้ของวิชานี้ พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตเองให้ความหมายไปในทาง การติชมงานศิลปะหรือวรรณกรรมโดยผู้รู้ เป็นคำกริยา ซึ่งยังไม่ตรง ในที่สุดผมคิดว่า "การคิดเชิงวิจารณญาณ" น่าจะใกล้เคียงที่สุด จึงขอใช้คำนี้แทนคำ Critical thinking จนกว่าจะมีผู้ให้คำที่เหมาะสมกว่า  ปัญหาของการคิด "...ทุกคนคิด: เป็นธรรมชาติที่เราเกิดมาแล้วต้องคิด แต่การคิดส่วนใหญ่ของเราก็เป็นอย่างที่เป็นๆ กัน คือ ลำเอียง, บิดเบือน, เข้าข้าง, อวิชชาหรือไม่ยอมรู้ ลงไปจนถึงขั้น คิดด้วยความมีอคติ และ คิดด้วยความรังเกียจเดียดฉันท์ หรือแย่ลงไปจนถึง คิดด้วยความคุมแค้น แต่ในความเป็นจริงแล้ว คุณภาพชีวิตของเรา, ทุกสิ่งเราทำ ทุกสิ่งที่เราผลิตหรือสร้างนั้น ขึ้นโดยตรงกับคุณภาพของการคิดของเรา การคิดอย่างกำมะลอหรืออย่างขาดวิจารณญาณสร้างความเสียหายได้มากทั้งในด้านการเงินและด้านคุณภาพของชีวิตของเราเองและของผู้อื่น ........การคิดที่ดีเลิศนั้นจะเกิดได้ก็ด้วยการบ่มเพาะอย่างเป็นระบบเท่านั้น..." ปัญหาความยุ่งยากวุ่นวายที่เกิดขึ้นในประเทศไทย รวมทั้งในอีกหลายประเทศแท้จริงแล้วเป็นผลที่เกิดจากการคิดที่ขาดคุณภาพ ขาดวิจารณญาณของประชาชนเกือบทุกระดับ ตั้งแต่นักการเมือง นักสื่อสารมวลชน ครูบาอาจารย์ นิสิตนักศึกษาลงไปถึงเด็กนักเรียน เราฉงนที่นักศึกษาอาชีวะยกพวกเข่นฆ่ากันโดยขาดเหตุผลที่ดี เราเห็นปรากฏการณ์เสื้อเหลืองเสื้อแดงเสื้อน้ำเงิน เราเห็นการอภิปรายและวิธีบริหารและการตัดสินใจของนักการเมือง เราเห็นผู้ใหญ่ในบ้านเมืองใช้หมอดูเป็นที่ปรึกษาประจำตัวในการปกครองบ้านเมือง เราเห็นปรากฏการณ์อันเหลือเชื่อหลายๆ อย่างจนนับไม่ถ้วนรวมไปถึงการนับถือศาสนาที่เน้นเพียงพิธีกรรม เชื่อเครื่องรางของขลังมากกว่าคำสอนและการปฏิบัติ ....เราเห็นผู้คนจำนวนนับหมื่นเบียดเสียดเหยียบกับถึงตายเพียงเพื่อแย่งกัน "ซื้อ" ที่เลี่ยงใช้คำว่า "เช่า" เหรียญจตุคามรามเทพ หรือเครื่องรางอื่นๆ ไม่น่าเชื่อจริงๆ ว่าปรากฏการณ์นี้เกิดขึ้นและยั่งยืนอยู่ได้อย่างไรในประเทศไทยในยุคแห่งความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี .....ผมยังนึกไม่ออกจนบัดนี้ว่าเหตุใดประชาชนจำนวนมากรวมทั้งนักวิทยาศาสตร์ไทยระดับปริญญาเอกบางคนจึงมีความเชื่อเรื่อง "เปรต" อย่างหนักแน่นก่อนที่ตำรวจจะจับนักต้มตุ๋นชื่อ "กู้" ที่สารภาพว่าปลอมเป็นเปรตผู้นี้ได้ตามที่เป็นข่าวใหญ่เมื่อหลายปีก่อนได้อย่างไร? ผมจึงขอ..... เชิญชวนทุกท่านร่วมรณรงค์-เผยแพร่
----- ......ให้มีการสอนวิชาการคิดเชิงวิจารณญาณ (Critical thinking)
อย่างเป็นระบบในโรงเรียนตั้งแต่ชั้นประถมศึกษาไปจนถึงระดับมหาวิทยาลัย
รวมทั้งประชาชนทั่วไปรวมและผู้เกี่ยวข้องกับการสื่อสารมวลชน
เพื่อประเทศชาติและความสุขของในหลวงที่เคารพเทิดทูนของเรา บทความในชุดนี้เกี่ยวกับเรื่องราว แนวคิดและความรู้ต่างๆ ว่าด้วยการคิดเชิงวิจารณญาณที่นิสิตนักศึกษาพึงเรียนรู้และตระหนักเพื่อ คุณภาพชีวิตของตนเอง และ เพื่อความเจริญก้าวหน้าที่ยั่งยืนของประเทศ
คลิกข้างล่างเพื่อตามอ่านบทความ
แหล่งข้อมูลอื่นที่เป็นประโยชน์:
Copy Bright 2009 (ไม่สงวนลิขสิทธิ์ พุทธศักราช 2552 - เชิญเผยแพร่ต่อได้เต็มที่ แต่สำหรับงานที่ผู้อื่นเขียน: โปรดแจ้งชื่อผู้เขียนหรือเจ้าของด้วย)
|