HUYS BAKENES BIJ HAARLEM 

Op Bakenes bij Haarlem zou, volgens enkele historici, het oude stamslot van het geslacht Van Bakenes hebben gestaan. Er is daarvoor archeologisch echter nauwelijks enig bewijs gevonden.

Wel is er ter plaatse sprake van een versterkte nederzetting, een ‘vroonhof’ of ‘curia’ die door graaf Willem II in leen werd gegeven. Ook was er sprake van ‘het Gravensteen’, een versterkte toren en uiteraard was er de eigenlijke grafelijke zetel, ‘de Gravenzaal’ van het Haarlemse stadhuis.

Toch zijn er onderzoekers en schrijvers geweest die er van uit gingen dat het geslacht Van Bakenes(se) in een eigen versterking / kasteel zouden hebben gehuisd.

Mogelijk beschikten zij over informatie die verloren is gegaan. 

De vroegste afbeelding van huys Bakenesse (zie hierboven) is van Andries Schoemaker (1660-1735). Het betreft een ingekleurde pentekening en een beschrijving (zie het boek Bakkenes pagina 23). Datering ca. 1726.

Niet onmogelijk is dat hij een kopie maakte van een eerdere onbekende voorstelling.

Het origineel bevindt zich in het archief van het Oudheidkundig Genootschap te Amsterdam, maar is in zeer kwetsbare staat. Een fotokopie vonden wij in de KB. te Den Haag

 Er blijken echter nadien meerdere afbeeldingen te zijn gemaakt, die overigens duidelijke overeenkomsten vertonen met de afbeelding van Andries Schoemaker.

Onder meer in het Gemeente Archief van Zaanstad bevindt zich een penseeltekening in bruin van ‘Bakenes bij Haarlem’ Afm. 18x27 cm. met in cartouche ‘wel eer in Kennemerland gelegen omtrent Haarlem’.   De afbeelding komt uit de collectie Jacob Honig Janszn jr.*)

 Het betreft een tekening van Abraham Rademaker (1676-1735), topografisch tekenaar en een tijdgenoot van Gerrit Schoemaker (1692-1736), een zoon van Andries Schoemaker. Vader en zoon werkten veelal samen maar Gerrit was de meest productieve. Hij liet een enorme verzameling tekeningen na van dorpen, steden, adellijke huizen etc. waarvan veel is bewaard gebleven. Soms ook is een onderschrift door Gerrit geschreven omdat diens handschrift beter leesbaar was dan dat van zijn vader. Rademaker was eveneens zeer productief en werkte wel naar afbeeldingen van andere kunstenaars, in dit geval dus zeer waarschijnlijk naar wat hij bij een Schoemaker vond. Zijn tekeningen kregen nog al eens het stigma van onbetrouwbaarheid.

De afbeelding is ook aanwezig in het archief van het Oudheidkundig genootschap in Amsterdam.

 Een kopie naar hetzelfde, onbekende voorbeeld, door Kornelis van Alkemade, (1654-1737) is niet eerder gepubliceerd, en ook niet in een publicatie afgebeeld.**)

De tekening die uit ongeveer dezelfde periode zal dateren als die van Rademaker, bevindt zich in een album in kasteel Twickel te Delden, zoals hieronder weergegeven. Het is alweer  een kopie nu door Kornelis van Alkemade en P. van der Schelling. 

Maar er volgt nog een pentekening, nu van latere datum, uit het Noord-Hollands Archief. In 1850 maakt de adjunct archivaris van het Oudheidkundig Genootschap Amsterdam, N. de Roever een tekening, een’décalquer’ (is doorslag) van het ‘Stamslot Bakenes’ naar een tekening van Gerrit Schoemaker uit diens ‘verzameling tekeningen van Hollandsche en Utrechtsche sloten’. De onderstaande afbeelding is daar weer een doorslag van.

Op het bijschrift staat vermeld ‘ Schoemaker die in 1723 reeds hoog bejaard was heeft zeker het gebouw niet gezien, maar bij het verzamelen eene oudere niet bekende teekening gekopieerd’.

Mogelijk dat er meer te vinden is. Dit leek ons een aardige aanvulling op wat er in het Bakenes boek over geschreven werd.

We werden op de penseeltekening van Gerrit Schoemaker attent gemaakt door Ben Bakkenes uit Hardenberg, waarna we verder zochten***)

 

*) Betreft de publicatie Zaanlandia Illustrata door J.J. Honig in 1917 samengesteld. Nr. 457 betreft de tekening van Rademaker.

 

**) Kornelis van Alkemade was een bekende geschiedschrijver en verzamelaar van afbeeldingen van adellijke huizen.

Het album van Korn. Van Alkemade en P.Schelling: ‘Afbeelding van oude aadelijke stam-huyzen, kasteelen en lust-huyzen, geleegen in Hollandt ende West-Friesland (…) verzameld en met de penne getekend door K.van Al;kemade (en) P.van der Schelling.’  2 delen; Collectie Kasteel Twickel, Ambt Delden. De afbeelding is afkomstig uit boeknummer Y-1333-2, 2e deel, p. 121.

***) Met dank aan de heer Dumas, hoofdconservator Oude Kunst / Chief Curator of Old Master Painting and Drawings. Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie.

De Nederlandse Kastelenstichting te Wijk bij Duurstede.

Het Gemeente Archief Zaanstad.

 

 

Wim Bakkenes, oktober 2009.