0today is
Untitled

Home‎ > ‎

فولکلور

 
نمیدانم این اشعار را در کودکی برای شما هم خوانده اند:
دایدا دینبیلی دور چای قوی
ائوی سوپور ناهار قوی
من بو چایی ایچمه ره م
دروازادان گئچمه ره م
دروازا منیم اولسون
گوللو داراغیم اولسون
قیرمیزی بؤرکوم اولسون
ایپکدن شالیم اولسون
ساتین تومانیم اولسون
دارایدان دونوم اولسون
گئییمگئدیم مکه یه
مکه ده تویوم اولسون
قیزلار گلسین تویوما
قوربان اولسون بویوما
**********
یا:
بیسدیمیدی ها بیسدیمیدی
او کیشی منیم دوستومیدی
گتدی بازارا گلمدی
یایلیغیمی گوندرمدی
یایلیغیمین اوجی قارا
یوللادی پیغمبره
پیغمبردن گلینجه
ایکی خوروز ساواشدی
بیری قانا بیلاشدی
قانا بیلاشان قوشودی
بی اوغلو ورموشودی
بی اوغلی هازار هازار
کتان کوینکلر یازار
کتان کوینک میل میلی
گل اوخو بیزیم دیلی
بیزیم دیل اورمی دیلی
اورمودان گلن اتلار
چایین قیراغیندان اتدار
**********
یا
اوشودوم ها اوشودوم
داغدان الما داشیدیم
المالاری آلدیلار
منه ظولوم سالدیلار
من ظولومدان بزارام
درین قویو قازارام
درین قویو بش کچی
هانی اونون ارکجی
ارکج قازاندا قاینار
قنبر یانیندا اوینار
قنبر گتدی اودونا
قارقی باتدی بودونا
قارقی دییر قمیشدی
بش بارماقیم گوموشدی
گوموشو وردیم تاتا
تات منه داری وردی
داری نی سپدیم قوشا
قوش منه قانات وردی
قاناتداندیم اوشماغا
حق قاپیسین اشماغا
حق قاپیسی کیلیتلی
کیلیت دوه بوینوندا
دوه گیلان یولوندا
گیلان یولو سر بسر
ایچینده میمون گزر
میمونون بالالاری
منی گوردی اغلادی
تومانینا قیغلادی
تومانی بولوه بولوه
قورباغا دلیه دلیه
قورباغانی حاخلادیخ
سلیم به یه ساخلادیخ
سلیم به یین نه یی وار
طوله ده بیر اتی وار
اتینا ارپا ایسدر
ارپانی کیملر ساتار
خان قیزی خانلار ساتار
********** 
یا دو بیتی عاشقانه ( عاشقانه در حد فهم خودش) چوپانکی برای دختری بنام گلزار:
عزیزینم گوزل گولزار
گوزلیم سن گوزل گولزار
سیش پوخونو منه تاپشیر
ایر قویام میلچه قونا
لهنت گلسین منه گولذار
*************
جيرتدان ناغيلي
بیری واردی بیری یوخودی آللاهدان سورا هئچ کیم یوخودو. گونله‌رین بیر گونو جیرتدان اوبادا اوشاقلاری ییغدی گئده‌لر اودون گتیرمه‌گه.
اولار نئچه نفر اولوب گئدمه‌گه یول باشلادیلار گئده - گئده اودون ییغیب اوبالاردان اوزاقلاشدیلار بیر آن اؤزلرینه گلدیلر کی هاوا قارانلوقلاشیب و قاییدماغا یولی تانیمادیلار.
او دئدی نه ائده ک، بو دئدی نه ائده ک، بیری دئدی ائنه ک درییه بیری دئدی چيخه‌ك تپي‌يه، اوداغین باشیندان اوبارلارين ایشیغین اولسا گؤره ک.
جیرتدان دئدی منیم یولداشلاریم سیز منیم سؤزیمه قولاغ آسین و گلین بو قاباق کی داغی باشا چیخاک. ائله اوجور اولدو اوْلار جیرتدانین سؤزینه باخدیلار اوْرا چیخیب بیر ایشیلتی گؤردیلر و اوْنا ساری گئتدیلر.
یئتیشیب بیر کؤهنه کوما گؤردیله‌ر، قاپینی ووردولار بیر قاری قاپی آچدی، جیرتدان دئدی قارانا بیز یول ایتیرمیشیک بیزی بو گئجه‌نی قوناق ائده‌رسن؟
قاری دئدی به نییه ائله‌مه‌رم سیزه قوربان اولوم بویورون ایچری. اوشاقلار سئوینجه‌ک اورا دولدولار قاری اولارا سو و چؤره‌ک وئریب اولاردان اولاجاقی سوروشوب و ایشی بیله‌ننه‌ن سورا دئدی سیز راحات بوردا یاتین من سحر تئزده‌ن سیزه یولو گؤرسه‌دره‌م.
سورا قاری اله بیر خارت داش آلیب چؤله چیخدی جیرتدان سزیرگه‌ییب اودا چؤله چیخدی آمما گیزلیننه‌ن کی قاری گؤرمه‌سین آمما نه گؤردو، وای.
قاری بیر پیسلیکلی دوْودور و اوْ اوْتوروب دیشله‌رین ایتیلدیر. جیرتدان اونو بیلجه‌ک دئدی وای عجب ایشه قالدیک ایندی گره‌ک چاره ائده‌م و اوشاقلاری بوردان قورتارام.
جیرتدان ایچری گیریب دئدی اوشاقلار یاتین آمما نئجه چاغیردیم دورارسوز.
قاری گلیب اوشاقالارا یئر سالیب دئدی: منیم بالالاریم گئجه‌ز خئیره قالسین خوش...
 
قاری گلیب اوشاقالارا یئر سالیب دئدی: منیم بالالاریم گئجه‌ز خئیره قالسین خوش یاتاسوز، جیرتداندا بیر یئرده اوزانیب اؤزون یوخویا ووردو، بیر آز کئچه‌ننه‌ن سوْرا قاري گلیب سسله‌دی:
کیم یاتیبدی کیم اویاق؟
ائشتدي:
هاممی یاتیب جیرتدان اویاق
قاری: جیرتدان ننه قوربان نییه اویاق‌سان
جیرتدان: گونده بو زامان آنام منه خاشیل پیشیره‌ردی
قاری دوروب اوجاغی یاندیریب اون، شکر و سو گتیریب جیرتدانا خاشیل پیشیردی، جیرتدانا وئردی دئدی یئ تئز یات سحر گره‌ک تئزده‌ن گئده‌سن
جیرتدان یئییب گینه یئره گیردی بیر آزدان سورا گینه قاری سسله دی:
کیم یاتیب کیم اویاق؟
گينه ائشتدي:
هاممی یاتیب جیرتدان اویاق
جیرتدان ننه قوربان گینه نییه یاتماییب‌سان؟
گونده بو زامان آنام منه قویماق پیشیره‌ردی.
گینه قاری اوجاغی آلیشدیریب باشلادی قویماق قویا، قویماغی حاضیرلاییب گتدی قویدو جیرتدانین یانینا جیرتدان یئییب یئرینه گیردی.
گینه قاری گلدی:
کیم یاتیب کیم اویاق
ائشیتدی:
هاممی یاتیب جیرتدان اویاق
جیرتدان به ننه قوربان بو دؤنه نییه یاتماییب‌سان؟
گونده بو زامان آنام منه چایدان کمده سو گتیره‌ردی
قاری کمی گؤتوروب یومولدو چایا و اؤز ـ اؤزونه دئدی بو سفه نئجه قاییدمیشام اولاری یییه‌جه‌م ائله هامی دان قاباغدا جیرتدانی ییه‌جه‌م.
قاری ائوده‌ن چیخه‌ن همه‌ن جیرتدان اوشاقلاری اویادیب دئدی تئز اولون گئدین آغشام گلدییمیز داغین باشیندا منی گودون اوشاقلار نه اولوب سوروشدولار جیرتدان قاری نین اولارا قوردوغو "قورغو"-نو دئدی.
اوشاقلار سوروشدولار بس اؤزون نییه گلمیسه‌ن دئدی منیم بیر خیرده ایشیم وار سیز گئدین من الان گللـه‌م اوشاقلار گئده‌ن همه‌ن جیرتدان اوْلارین یاستیغل...
 
اوشاقلار سوروشدولار بس اؤزون نییه گلمیسه‌ن دئدی منیم بیر خیرده ایشیم وار سیز گئدین من الان گللـه‌م اوشاقلار گئده‌ن همه‌ن جیرتدان اوْلارین یاستیغلارین یورغانلاری آلتدا اوزادیب.
آمما قاری چایدا نه قدری چالیشدی ائده‌بیلمه‌دی کمه سو دولدورسون هی ووردو چایا ایسته‌دی گؤتوره کمین ییرتیغله‌رینده‌ن سو آخیب گئتدی، آخیردا هیرسله‌نیب اؤز کثافتینه‌ن کمی سوواییب اونا سو دولدورودو يولا دوشدو، گلیب چاتیب سسله‌دی:
«جیرتدان بالام گل بودا سو»
هر نه سسله‌دی جاواپ ائشدمه‌دی تئز یوراغانی یان ائدیب گؤردو هامیسی گئدیبلر، بو هایدا قارینین بیزوْوونون سسی اوجالدی قاری بیلدی کی اوشاقلار گئدیبلر بیزووو آپارماغا اونا گؤره یاواش و گیزلینجه گئدیب گؤردو جیرتدان بیزووون چاتی سین توتوب چکیر داغا ساری قاری خافدان آتیلیب جیرتدانی توتودو ،«وای کؤپه‌ک اوغلو ایندی سن منیم بیزووومو آپاراسان سنی آپاریب پیشیریب یییه‌جم» قاري دئدي.
قاری جیرتدانی گتیریب بیر توربایا سالدی و اونو قازانا باسیب آلتینا اود وئردی ،اؤزوده چایدان سو گتیریب قازانا تؤکمه‌گه گئتدی.
جیرتدانین جیبینده بیر کولا تییه واریدی اوْننان بیر جور توْربانین آغزین کسیب چؤله چیخدی و تئز قاری‌نین بیزووون گتیریب قازانا سالدی.
جیرتدان قاری نین ائوینده‌ن بیر الینه اون آلیب بیر الینه دوز چیخیب دوردو دامین اوستونده باجانین قیراغیندا قاری هیزمیله قاییدیب سووو قازانا انده‌ردي و اوْجاغی قالادی بیزوْوا ایستی ده‌یه‌نده اوجادان بؤیوردو قاری دئدی:
«هله هاروندی یازیق جیرتدان سنی پیشیریب یییه‌جم نه قدر هونکوروسه‌ن هونکور»
بیرده‌ن جیرتدان باجادان سسله‌دی آی قارانا او من دگیلم او اؤز بیزوووندور من بوردایام قاری بئله ائشیتجه‌ک قیشخیریب جیر...
بیرده‌ن جیرتدان باجادان سسله‌دی آی قارانا او من دگیلم او اؤز بیزوووندور من بوردایام قاری بئله ائشیتجه‌ک قیشخیریب جیرتدانا ساری قیسنه‌دی جیرتداندا دامدان دوشوب قاچماغا باشلادی او قاچدی بو قاچدی اولار قاچماغلاریندا بیزوو اوددا پیشیب یاندی.
بیر تو(يك مدت) قاچاندان سورا جیرتدان بیر دالی باخیب گؤردو آز قالیب قاری اونو توتا تئز دوزو دالینا آتدی یئر بوتون تیرتیکانلیق و قوزالیق اولدو قارینین ال آیاغی چاپیلیب و یارالاندی جیرتداندا قاچدی داغ باشینا ساری
بیر آز دان سورا جیرتدان گینه بیر دالی باخیب گؤردو قاری گلیر نه گلیر ایندیدی‌کی اونا یئته‌ر جیرتدان قاچدی قاری قاچدی جیرتدان داغین باشینا چاتدی تئز اونو سپدی، داغین بؤیرو بیر یئکه آیاق دورمییان سیلدیریم اولدو قاری هئلله نیب گئتدی دوشدو درییه و قاییدانمادی.
جیرتدان یولداشلارین تاپیب اولارنان ساغلیقدا اوبایا قاییتدی.
*****************************
بیر ایکی بیزیمکی
اوچ دورد قاپینی اورت
بش التی ساموار التی
یتدی سگیز فیرنگیز
دوقوز اون قیرمزی دون
اون بیر اون ایکی ارمنی بورکی
*****************
درسه گدن بیر اوشاق
بوز اوسده چیخدی قوچاق
سوروشدی بیردن بیره
بوز اوسده دیدی یره
دوردی اوشاخ نیلدی
بوزا بءله سویلدی
سن نه یامان سان آ بوز
آدام ییخان سان آ بوز
آز قالیپ عمرون سنون
یاز گلر آرتار غمون
ارییپ سویا دونرسن
آخیپ چایا گئده‌رسن
*********
 
یا در مورد سلمانی که هم دلاک بود و هم دندان میکشید:
وارد اولدوم واسمیش حمامینا
اوستانی گوردوم کول چیخادیر
....
اله کی قاتیر باشا
تیکمه داشا یول چیخادیر
.....
اوستانین الی تاسدادی
اولگوجون اغزی پاسدادی
گور نجه حاذیق اوستادی
دیش چکنده گوز چیخادیر
======================
تاس= کاسه ای که در حمام های عمومی اب میریختند.
اولگوج= تیغ
****************************
چؤمچه خاتين نه‌ايستر؟ 
 شير‌ها شير ياغيش ايستر 
 الي قولو خميرده 
 بيرجه قاشيق سو ايستر
چاخ داشي؛چاخماق داشي 
 ياندي اوره‌گيم باشي 
 آللاه بير ياغيش گؤندر 
 گؤيرتسين داغي داشي 
 آلاداغين بولودو 
 يتيملرين اومودي 
 آللاه بير ياغيش گونده‌ر 
 آرپا-بوغدا قورودو.
************
گتير گتير ‌ها گتير گتير! 
 قيزيل قايا ديبيندن 
 بير قيرمزي گون گتير 
 كچل قيزي قوي ائوده 
 ساچلي قيزي گتير گتير‌ها گتير گتير! 
 گونوم گئديب سو ايچمگه 
 آبي دونون دگيشمگه 
 آدومان قاچ؛قاچ! 
 سني قايادان آسارلار 
 بوينونا دامغا باسارلار 
 قاراتويوغوق قانادي 
 كيم ووردو كيم سانادي؟ 
 گون گتيرمگه گئميشديم 
 ايت باليريم دالادي 
 ياغ وئرين ياغلاماغا 
 ايپ وئرين باغلاماغا 
 وئره‌نين اوغلو اولسون 
 وئرمه‌يه‌نين قيزي اولسون 
 بير گؤزوده كور اولسو
**************.